Кіріспе

Гидроқақпақ (гидростатикалық немесе гидравликалық қақпақ деген қысқаша белгі) – газды механикалық түрде шектеу арқылы қысылатын кез келген құрылғының қалыптан тыс жағдайы; көбінесе поршендік ішкі жану қозғалтқышы, егер басқаша көрсетілмесе, осы мақалада осы жағдай туралы сөз болады. Гидроқақпақ цилиндрдің ең кішкентай көлемінен (поршеньнің қозғалысының соңы) артық сұйықтық көлемі цилиндрге енгенде пайда болады. Сұйықтықтарды іс жүзінде қысымға келтіруге болмайтындықтан, поршень толық қозғала алмайды; қозғалтқыш тоқтауы керек немесе механикалық бұзушылық орын алуы керек.

Симптомдар мен зақымдану

Егер қозғалтқыш жылдамдықпен жүргенде гидроблокировкаға ұшыраса, механикалық ақау болуы мүмкін. Көбінесе зақымдануға бүктелген немесе сынған поршень білдектері, сынық коленвал, сынық цилиндр басы, сынық блок, коленвал корпусының зақымдануы, зақымдалған подшипниктер немесе осылардың кез келген комбинациясы жатады. Басқа байланысты компоненттерге түсетін күштер қосымша зақымдануға әкелуі мүмкін. Металл бөлшектерінің физикалық зақымдануы "соққы" немесе "сыңғырлау" дыбысы түрінде білінеді және көбінесе қозғалтқышты ауыстыруды немесе оның негізгі бөліктерін толық жөндеуді қажет етеді. Егер ішкі жану қозғалтқышы бос жүріс кезінде немесе төмен қуатта гидроблокировкаға ұшыраса, қозғалтқыш бірден, дереу зақым келмей тоқтауы мүмкін. Мұндай жағдайда, көбінесе, ұсқын шығарғыштарды немесе форсункаларды бұрап, қозғалтқышты айналдыру арқылы жану камераларынан сұйықтықты сығып шығарып, содан кейін қайта іске қосуға талпынуға болады. Сұйықтық қозғалтқышқа қалай енгізілгеніне байланысты, оны қайта іске қосып, қалыпты жану арқылы кептіруге болады немесе ластанған майларды шайып, зақымдалған прокладкаларды ауыстыру сияқты қосымша жұмыстар қажет болуы мүмкін. Егер цилиндр қозғалтқыш өшірілген кезде сұйықтықпен толса, қозғалтқыш старт беру кезінде айналуға қарсылық танытады. Старт механизмінің күші әдетте қозғалтқыштың жұмыс күшінен әлдеқайда төмен болғандықтан, бұл көбінесе қозғалтқышқа зиян келтірмейді, бірақ стартерді жақпауы мүмкін. Қозғалтқышты жоғарыда аталғандай құрғатып, қайта іске қосуға болады. Егер қозғалтқышта су сияқты коррозиялық зат тотығуға жеткілікті уақыт болса, одан да кең ауқымды жөндеу қажет болады. Гидроблокировкаға себеп болатын су мөлшері бензин қозғалтқыштарындағы ауа-отын қоспасын бұзады. Егер су жеткілікті баяу енгізілсе, бұл әсер қуатты және жылдамдықты төмендетіп, гидроблокировка болған кезде қозғалтқышқа катастрофалық зақым келтірмейді.

Автомобильдік

Гидролокация көбінесе автомобильдерде су тасқыны кезінде пайда болады, егер су ауа түсіру құбырының деңгейінен жоғары болса немесе көліктің жылдамдығы артық болса, нәтижесінде үлкен толқын пайда болады. Көліктің төмен орналасқан суық ауа соратын құрылғысы бар болса, ол тұрған судың немесе қатты жауын-шашынның ішінде гидролокацияға ұшырау қаупі жоғары. Қозғалтқыштың салқындатқыш сұйығының әртүрлі жолдармен (мысалы, бас прокладкасының зақымдануы) цилиндрлерге енуі де жиі кездесетін себеп. Сонымен қатар, аномальды жағдайлар салдарынан бір немесе бірнеше цилиндрге сұйық күйдегі отынның көп мөлшерде түсуі (құйылуы) гидролокацияны тудыруы мүмкін.

Теңізші

Кішкентай қайықтардағы сыртқы қозғалтқыштар мен жеке су тасымалдағыштары (PWC) жай ғана судың ішінде және маңында жүргендіктен су жұтуға бейім. Айналып кету кезінде немесе толқын қайықты басып кеткенде, оның қозғалтқышы гидролокировкаға ұшырауы мүмкін, бірақ арнайы ауа қабылдағыштары мен кішкентай теңіз қозғалтқыштарының төмен айналу инерциясының арқасында ауыр зақымдану сирек кездеседі. Ішкі теңіз қозғалтқыштарында басқа да осалдықтар бар, себебі олар көбінесе қозғалтқышты тыныштандыру үшін құбырдың басындағы салқындатқыш газдарымен араластырылған суды пайдаланады. Тотыққан құбырлар немесе стартерді ұзақ айналдыру салдарынан су шығару құбырында су жиналып, қанаптарға кері ағып, цилиндрлерді толтыруы мүмкін. Түрбокомпрессорлы қозғалтқыштарда интеркулер әдетте теңіз суымен салқындатылады, егер ол тотықса, қозғалтқыш су жұтады.

Дизельді қозғалтқыштар

Дизельді қозғалтқыштар бензинді қозғалтқыштарға қарағанда гидросоққыға көбірек бейім. Олардың жоғары қысылу қатынастарының арқасында дизельді қозғалтқыштардың соңғы жану камерасының көлемі әлдеқайда кішкентай болады, сондықтан гидросоққыға түсу үшін аз ғана сұйықтық жеткілікті. Дизельді қозғалтқыштардың айналым моменті, инерциясы және стартерлері бензинді қозғалтқыштарға қарағанда күштірек болады. Осының салдарынан дизельді қозғалтқышқа қайырсыздан зақымдану ықтималдығы жоғары.

Радиалды және кері қозғалтқыштар

Гидроблокировка радиалды және инверттік қозғалтқыштарда (цилиндрлер төмен қаратылған) жиі кездеседі, егер қозғалтқыш ұзақ уақыт қолданылмаса. Қозғалтқыш майы гравитация күшімен әртүрлі жолдармен (сақиналар, клапан бағдарламалары және т.б.) цилиндрге сіңіп, цилиндрді гидроблокировкаға жеткілікті маймен толтыруы мүмкін. Бұл сіңу эффектісі радиалды қозғалтқыш іске қосылғанда көрінетін көк-ақ түтін арқылы байқалады. Қозғалтқышқа зиян келтірмеу үшін, ұшу алдындағы тексеру кезінде жердегі экипаж немесе ұшқыш гидроблокировканы тексеруге тиіс, әдетте, бірнеше рет қолмен немесе стартер арқылы пернені ақырындап бұра отырып, коленвалдың барлық цилиндрлерде қалыпты түрде айналатынын тексеру үшін.

Бу қозғалтқыштары

Бу машиналарында будың суға конденсациялануы нәтижесінде гидравликалық бұғаттау пайда болуы мүмкін. Көптеген бу машиналарының конструкциясында поршеньнің кері соққысының соңында барлық клапандар жабылып, қалған буды қысымдайтын қысқа уақыт болады. Су қазаннан немесе суық двигательге енгізілуі мүмкін, сондай-ақ бу цилиндрлердің салқын қабырғаларында суға конденсацияланып, двигательдің гидроблокировкалануына әкелуі мүмкін. Бұл ішкі жану двигательдері үшін де зиянды, ал бу локомотивтері үшін өте қауіпті болуы мүмкін, себебі сынған жалғаушы таяқ оттық немесе қазандықты тесіп, будың жарылуына себеп болуы мүмкін. Бу двигательдері (кішкентай модельдер мен ойыншық машиналарын қоспағанда) әрқашан цилиндрден су шығару клапандарымен жабдықталады, олар жылыну кезінде артық су мен будың шығуына мүмкіндік береді. Цилиндрден су шығару клапандары қолмен немесе автоматты түрде жұмыс істей алады. Автоматты су шығару клапандарының бір түрінде судың өтуіне рұқсат беретін, бірақ будың ағынын тоқтататын домалақ шар болады. Шар, шардан сәл үлкен көлденең цилиндрде орналасып, сұйық судың шардың өтуіне мүмкіндік береді. Дегенмен, жылдам қозғалатын бу шарды цилиндрдің соңына итеріп, онда төгілу тесігін жабады.