Кіріспе
1983 жылы Тынық мұхитында тайфун маусымы 1983 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун маусымы – бұл рекордтық кешіккен басталу және аталған дауылдар саны бойынша орташа деңгейден сәл төмен болды. Маусым 1983 жыл бойы жалғасты, бірақ барлық тропикалық циклон маусым мен желтоқсан аралығында қалыптасты. Бұл мерзім әдетте Тынық мұхитының солтүстік-батыс бөлігінде тропикалық циклонның көп бөлігі қалыптасатын кезеңді белгілейді. Осы жылы барлығы 32 тропикалық депрессия пайда болды, олардың 23-і ғана тропикалық дауылға айналып, Бірлескен тайфун ескерту орталығынан (Joint Typhoon Warning Center) ат алды. Сонымен қатар, Филиппиннің жауапкершілік аймағына кіретін немесе онда қалыптасатын тропикалық депрессияларға Филиппиннің атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасы (PAGASA) ат қояды. Мұның салдарынан бір дауылдың екі аты болуы мүмкін. Биыл осылайша 23 дауылға ат қойылды. Маусым кеш басталды, себебі алғашқы жүйе 1973 жылдан бері алғаш рет маусымның басында ғана пайда болды. Соңғы тропикалық циклон желтоқсанның ортасында тарап кетті. 23 тропикалық дауылдың бірі маусымда, үшеуі шілдеде, бесеуі тамызда, екеуі қыркүйекте, алтауы қазанда, бесеуі қарашада және біреуі желтоқсанда қалыптасты. Жапония метеорологиялық агенттігінің мәліметінше, он дауыл тайфун күшіне жетті, оның төртеуі – супер тайфун деңгейіне. Тропикалық циклонның 15-і құрлыққа шықты, оның 6-сы Филиппин, 6-сы Қытай, 6-сы Вьетнам және 3-і Жапония арқылы өтті. Вера, Уэйн, Ким және Лекс осы маусымдағы тропикалық циклоннан туындаған өлім-жітімнің жартысынан астамын құрады. Форрест – Тынық мұхитының батысындағы 24 сағат ішіндегі қысымның ең үлкен төмендеуімен ең жылдам дамыған тропикалық циклон болып тіркелді. Элен – 9 қыркүйекке дейін Халықаралық дата сызығынан басталып, Филиппиннің солтүстік бөлігі мен Қытайдың материгіне қарай жылдам қозғалған күшті тайфун. Филиппиндегі зиян 2,77 миллиард филиппин песосы (1983 жылғы песо) немесе 249,3 миллион АҚШ долларына (1983 жылғы доллар) бағаланды.
The 1983 Pacific typhoon season was the latest start for a Pacific typhoon season on record, and also slightly below average in terms of named storms. It ran year round in 1983, but all tropical cyclones formed between June and December. These dates conventionally delimit the period of each year when most tropical cyclones form in the northwestern Pacific Ocean. A total of 32 tropical depressions formed this year, of which only 23 became tropical storms and were assigned a name by the Joint Typhoon Warning Center. Additionally, tropical depressions that enter or form in the Philippine area of responsibility are assigned a name by the Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration or PAGASA. This can often result in the same storm having two names. This year, a total of 23 storms were named this way. The season had a late start, as the first system did not form until early June for the first time since 1973. The last tropical cyclone dissipated in mid December. Of the 23 tropical storms, one formed in June, three formed in July, five formed in August, two formed in September, six formed in October, five formed in November, and one formed in December. Ten storms reached typhoon intensity according to the Japan Meteorological Agency, of which four reached super typhoon strength. Fifteen of the tropical cyclones made landfall, with six moving through the Philippines, six striking China, six moving into Vietnam, and three moving in Japan. Vera, Wayne, Kim, and Lex led to over half of the fatalities from tropical cyclones this season. Forrest became the fastest developing tropical cyclone on record for the western Pacific Ocean, with a pressure drop of in a 24‑hour period. Ellen was a strong typhoon which tracked from the International Dateline westward near the northern Philippines and mainland China by September 9. Damage across the Philippines totaled 2.77 billion Philippine Pesos (1983 pesos), or US$249.3 million (1983 dollars).
Тайфунның ұшы (Ауринг)
Филиппиннің шығысында алғаш байқалған тропикалық бұзылыс, архипелаг арқылы тропикалық депрессия ретінде қозғалды, содан кейін Оңтүстік Қытай теңізінде қысқа мерзімге тайфунға дейін күшейді. Солтүстік-шығыстан соққан желдің тік қиылысы және құрлыққа жақындығы салдарынан циклон Хайнанға тропикалық дауыл ретінде жеткенше әлсіреп, Қытайдың Чан Чиан қаласына тропикалық депрессия ретінде соқты. Желдің ең жоғары жылдамдығы Гонконгтағы Тейт-Керн маңында тіркелді.
Уэйн тайфуны (Катринг)
Филиппиннің шығысында тропикалық депрессияға айналған "Уэйн" 22 шілдеде тропикалық дауылға, 23 шілдеде тайфунға, ал 24 шілдеде түскі кезде супер тайфунға дейін күшейді. 25 шілдеде Тайваньның оңтүстігінен Қытай материгіне өтіп, күшін жоғалтты. Филиппинде су тасқынынан 20 адам қаза тапты. "Уэйн" 1960-2005 жылдар аралығында Фуцзянь провинциясына соққан ең күшті бес тропикалық циклонның бірі болды. Күшті жаңбыр Фуцзянь және Гуандун аймақтарында ауыр су тасқынына әкелді. Жалпы қаза болғандардың саны 105-ке жетті.
Кармен тропикалық даулы (Этанг)
Тамыз айының басында Оңтүстік Қытай теңізіндегі муссондық ойыста пайда болған төменгі деңгейдегі айналым 8 тамызда Вьетнамнан шамамен 370 км шығысқа қарай алғаш рет анықталды. Одан кейін жай даму орын алды және жүйе 12 тамыз түнінде тропикалық депрессияға айналды. Баяу жылдамдықпен солтүстік-шығысқа қарай қозғалған Кармен, Эббидің ықпалымен, шығыс-солтүстік-шығысқа қарай Лусон бұғазына қарай жылдамдады. Бұл жылдамдау төмен қысым аймағының қайта дамуынан туындаған болуы мүмкін. 14 тамыздың таңын атып, жүйе тропикалық дауылға айналды, Эббиге қашықтықты қысқартуын жалғастырды. 15 тамыздың таңертеңіне қарай Эббиге толығымен сіңірілді.
Бен атты қатты тропикалық дауыл
Әббидің шығысында күшті найзағайлар аймағы қалыптасты, 12 тамызда найзағай қызметінің батыс жағында төменгі деңгейдегі орталық пайда болды. Бұл, Әбби маңынан батысқа қарай тік желдің соғуынан туындады. Сол түні тропикалық дауылға айналып, сол кездегі Тынық мұхитының батыс бөлігіндегі бағытқа Әббидің ықпалына байланысты солтүстік-батысқа қарай жылжыды. Батысқа бұрылып, Бен Хонсю аралының оңтүстік жағалауымен қозғалды және Хамаматсудың батысына жағаға шықты. Құрлықпен байланысқа түсуі және жоғары деңгейдегі батыс желдің күшеюі салдарынан Бен 14 тамызда Жапон теңізінде ашық төменгі деңгейлі айналымға айналып, 15 тамыздың кешінде толыққандай тарап кетті.
Дом тропикалық даулы (Генин)
17 тамызда Гуамның батысында тропикалық бұзылыс байқалды. Баяу даму орын алып, жүйе 19 тамыздың соңында тропикалық дауылға айналды. Жапония жанындағы терең циклон мұссондық ойыспен байланысқанда, 20 тамызда циклон күрт солтүстік-шығысқа бұрылды. Бастапқыда жоғарыдағы күшті солтүстік-шығыс ағындарымен үнемі қиылысып, Дом қайта бұрылғанда оның конвекциясы толығымен артта қалды, бұл жүйені 21 тамызда тропикалық депрессия деңгейіне дейін әлсіретті. Орталыққа жақын нүктелерде жауын-шашын қайтадан дамуға басталды, ал 23 тамыздың түскісіне қарай Дом тағы да тропикалық дауылға айналды. Осы кезде Дом Жапония маңындағы ойыстың шығысқа қарай жылжуына байланысты шарлап қозғалды, ал 24 тамызға қарай Дом солтүстік-солтүстік-батысқа бұрылды. 25 тамызда жоғарыдағы күшті желдер Домды тағы да әлсіретті, ал 26 тамызда циклон тропикалық циклон ретінде тарап кетті.
09W тропикалық депрессиясы
Бұл жүйе Домның батысындағы қалыпты климаттық орналасқан жерден солтүстікке қарай қалыптасты, себебі муссондық ойыс та осылай ығысқан болатын. Ол алғаш рет 25 тамызда байқалды, бірақ одан әрі дамымады. Күн күркіреуі орталықтан шамамен 300 миль (483 км) оңтүстікке қарай орналасқан, бірақ орталық қысым 1000 мб-ден төмен болғандықтан, төменгі деңгейде ашық айналыммен тропикалық депрессия деп есептелді. Жүйе кейбір орталық конвекцияны дамытып, солтүстікке қарай Оңтүстік Кореяға жылжыды, аймаққа жауын әкелді және 27 тамыздың кешкі уақытында тарап кетті.
Тайфун Элен (Герминг)
Ол алғаш рет 26 тамызда Халықаралық күн сызығының шығысында тропикалық бұзылыс ретінде тіркелді, ал 29 тамызда таңертең күн сызығынан өткеннен кейін тропикалық дауылға айналды. Жапония жағалауындағы күшті жоғары қысымдық белдеу келесі 5 күнде одан әрі дамуға мүмкіндік бермеді, содан кейін циклон оңтүстік-батысқа қарай жылдамдады. 1 қыркүйекте әлсіз тропикалық депрессияға дейін төмендегеннен кейін, атмосферадағы жағдайлар ақыры жақсарды және циклон 3 қыркүйекте батыс-солтүстікке қарай жылжу барысында тайфунға айналды. 5 қыркүйекте кешке Лузонға жақындаған Элен, жер бедері циклонның күшін әлсіретуге дейін күшті тайфунға дейін күшейді. Оның соңғы құрлыққа тиюі 9 қыркүйекте таңертең Макаода шағын тайфун ретінде болды. Гонконгта кең ауқымды зақымдар тіркелді, алты адам қаза тауып, 277 адам жарақат алды. Стенлиде желдің күші зор болды. Портта жиырма екі кеме қарап қалды. Гонконгтағы Корольдік обсерваторияда жауын-шашынның жалпы мөлшері тіркелді. Гонконгта тіркелген екінші торнадо және тайфун кезіндегі алғашқы торнадо Элен тайфуны кезінде болды. Элен тайфуны 1979 жылғы Хоуп тайфунынан бері Гонконгтағы ең ауыр тайфун болды. Окинава аралынан өткен кезде торнадо Инза аралында 26 үйді қиратып, 26 адамды жарақаттады. Форрест 28-і күні Жапонияға тропикалық дауыл ретінде соқты. Кадена әуе базасы Форресттің өтуі кезінде желдің күшті соғуын және жауын-шашынның көп жауғанын хабарлады. Жапонияның аймағында шамамен жаңбыр жауып, 46 мың үйге зақым келді. Жалпы, дауыл 21 адамның өмірін қиып, орташа деңгейдегі зақым келтірді.
Грузия тайфуны (Людинг)
Филиппиннің батысында үлкен ауданда нөсерлі жаңбырлы дауылдар қалыптасты. 28 қыркүйекте қарқынды дамып, келесі күні таңертең Грузия тропикалық дауылға айналды. Батысқа қарай жылжығанда, ол Қытайдың оңтүстігіндегі Хайнань аралынан өтті. Гонконгтағы Тейтс-Керн және Коулун-Цай төбелерінде желдің күшті соғуы байқалды.
Маменг тропикалық депрессиясы
Бұл жүйе Гонконг Корольдік обсерваториясы, JMA және PAGASA тарапынан мойындалды. 2 қазанда Оңтүстік Қытай теңізінде Шиша Дао жанында тропикалық депрессия пайда болып, солтүстік-батысқа қарай жылжыды және бірнеше күннен кейін Ханой маңында күшін жоғалтты. Бұл тропикалық дауыл кезінде қырық адам қаза болды.
Қатты тропикалық дауыл Джо (Пэпанг)
Оңтүстік Қытай теңізінде қатарынан пайда болған үш тропикалық циклонның бірі, бастапқы бұзылыс алғаш рет 6 қазан күні Гуамның оңтүстігінде байқалды. Жүйе батысқа қарай жылжып, 9 қазан күні түске дейін жабық жел айналымын қалыптастырды. Оңтүстікке қарай жаңа орталық пайда болды, бұл жүйенің дамуын ушықтырды. Солтүстік желдің тік қимасының әсерінен Филиппин теңізінде нашар ұйымдасқан тропикалық депрессия Лусон аралының орталық бөлігінен өтті. Оңтүстік Қытай теңізіне келгеннен кейін жүйе жақсы ұйымдасып, солтүстік-батысқа қарай жылжығанда тропикалық дауылға және тайфунға айналды. Тайфунға айналғаннан кейін Джо Гонконгтың батысына қарай Оңтүстік Қытайға кіріп, ішкі аймақтарда жылдам әлсіреді. Тай О-да желдің күші жетті, ал Тейт-Кэрнде жауын-шашын мөлшері құлдырады.
Лекс (Сисанг) қатты тропикалық дауыл
Маршалл аралдарының жанында 14 қазанда алғаш рет байқалған тропикалық бұзылыс келесі екі күн бойы батысқа қарай жылжыды, бірақ одан әрі дамымады. 16 қазанда Трук маңында жүйе үстіндегі жота қалыптасып, дамуды баяулатты. Жүйе Филиппиннің орталық бөлігі арқылы өтіп, әлсіз беттік айналымды дамытты. Оңтүстік Қытай теңізіне кіргеннен кейін даму қарқыны артып, 22 қазанда тропикалық төмен қысымнан кейін тропикалық дауылға айналды. Циклондық айналымды сақтай отырып, Лекс күшейе берді және 25 қазанда тайфунға жетті. Хайнань аралына жақындаған Лекс Тонкин шығанағына кіргенде тропикалық дауылға дейін әлсіреп қалды. Ваглан аралында желдің күркіреуі болды.
Норис тропикалық дауыл
Бұл жүйе Мардж деп аталған экстратропикалық циклоннан туындаған фронталь шекараның алдында пайда болды. 8 қарашада шағын тропикалық дауылға айналған Норрис, Азияның шығысында фронталь шекарадан бұрын қайырылып, негізінен Батыс Тынық мұхитындағы кемелерге қауіп төндірді. Құрылғаннан үш күннің ішінде Норрис алға жылжыған суық фронтқа сіңіп кетті.
Тайфундық орхидея (Ворлинг)
14 қарашада ашық Батыс Тынық мұхитында тропикалық бұзылыс тропикалық депрессияға ұласты. Ол оңтүстік-батысқа, содан кейін батысқа қарай жылжыды және 17-сі күні баяу дамып тропикалық дауылға айналды. "Орхидея" дауылының бағыты болмашы болды, ол солтүстікке қарай иеленіп, Оңтүстік Қытай теңізіндегі баяу жылжыған "Перси" тайфунынан әрқашан алшақтап қалды. "Орхидея" 23-ші күні ең күшті желдерге жетті, бірақ тік соққы салдарынан әлсіреп қалды. Дауыл оңтүстікке бұрылып, 27-ші күні тарап кетті. Филиппиннің "Дона Кассандра" кемесі Минданао аймағының жағалауындағы үлкен толқындардан айналып, 167 адамның қаза табуына себеп болды. Сонымен қатар, 89 адам жарақат алды, оның 18-і теңізде болды. Кеме апатқа ұшыраған кезде бортында 387 жолаушы және 36 экипаж мүшесі болды. Филиппин жағалауында үш адам қаза тауып, мыңдаған адамдар эвакуацияланды.
Перси тайфуны (Яянг)
Орхидеяның оңтүстік-батысына тым жақын емес жерде орналасқан Перси, 17 қарашадан бастап Орхидеяның ағын үлгісінің нәтижесінде пайда болған ерекше аймақта дамыды. 19 қараша күні таңертең Оңтүстік Қытай теңізінде қарқынды даму орын алды, ал жүйе Орхидеяның солтүстік-шығысындағы бағытты анықтаудағы әлсіздігі салдарынан иреліп-бұрылып қозғалды. Циклон 23 қарашаға дейін қозғалысын жалғастырды. Ұзақ уақытқа тайфунға айналған Перси, ақырында Орхидеяның ағын жолағына тартылып, Орхидеяның қарсы ағын үлгісінің әсерінен ыдырауға ұшырады. Перси тропикалық депрессия кезеңінде Филиппин арқылы өткеннен басқа, басқа құрлықтарға әсер етпеді.
Қатты тропикалық дауыл Рут (Адинг)
Бұл жүйе 15 қарашада Гуамның оңтүстік-шығысындағы экваторлық ойыста пайда болды. Батысқа қарай баяу жылжып, 19 қарашаға дейін дамуы көтеріңкі болмады. Күн күркірі қызметі шығыс-батыс бағытында күрт артты, орталығы 5°N 147°E жанында қалыптасты. Жүйе 23 қарашаға дейін солтүстік-батысқа қарай жай қозғалды. "Орхидея" жүйесінің дамуын шектеу үшін осы бұзылыстан ағынды алып қойды. 23-і күні тропикалық депрессияға айналып, антициклондық айналым жасады. Көп ұзамай жоғары атмосфералық жағдайлар қолайсыз болып, депрессия әлсіреп қалды. 27 қарашаға дейін жүйе тұрақсыз қозғалды және конвекциялық даму мен ығысу циклдерін бастан өткерді. "Орхидея" тропикалық депрессияға дейін әлсіреген кезде, "Рут" тез дамып, 28 қарашаның таңында тропикалық дауылға айналды. Солтүстік-батыс жағындағы фронталды аймақ сол секторде күшті дауылға алып келді, нәтижесінде жүйе жаңартылды. Циклон сол күні дерлік тайфунға айналуға жақын болды, бірақ Азиядан келген жаңа суық фронттың салдарынан тік желдің ығысуы қайтадан пайда болды. 30 қарашада циклон төменгі деңгейдегі айналымға дейін деградацияланды.
Тропикалық дауыл Sperry (Баранг)
Бастапқы бұзылыс Рут ыдырағаннан кейін экваторлық аймақта пайда болды. 30 қарашада Гуамның оңтүстігінде жер бетінде айналым қалыптасты. 1 желтоқсанда жүйе тропикалық циклонға дамуда болған сияқты көрінді, бірақ оның нөсерлі дауылдық белсенділігі орталықтың солтүстік-батысына қарай жылды. Бір күн қалпына келгеннен кейін, жүйе қайта ұйымдасып, 3 желтоқсанның таңында тропикалық дауылға айналды. Оңтүстік желдің тік соққысы оның өмірлік циклының көп бөлігінде дамуын шектеді. Шығысқа бұрылып, 3 желтоқсанның кешкі уақытында ең жоғары қарқындылығына жетті, ал 4 желтоқсанда ыдырап кетті. 5 желтоқсанның таңында жүйе әлсіз төмен қысым аймағына дейін төмендеді.
Тельма тропикалық дауыл (жағдай)
Бұл жүйе 11 желтоқсанда Каролин аралдарының шығысында, 4°N 170°E жанында қалыптасты. Келесі екі күнде солтүстіктегі жоғары циклон батысқа жылжыды, бұл шығыс ағынының күшеюіне және төменгі деңгейде айналымның пайда болуына көмектесті. Конвекциялық құрылым күшейгеніне қарамастан, ол келесі 60 сағат бойы нашар анықталған төмен қысымдық жүйе ретінде батысқа қарай жылдам қозғалды. 16 желтоқсанның таңертеңіне қарай тропикалық дауылға айналды. Жүйе Филиппиннің шығысында тегіс парабола бойынша қозғалды және орташа күшті тропикалық дауылға жетті. Циклон солтүстік-шығысқа қарай жылдам жылдамдықпен қозғалғанда, күшті тік жел соққысына тап болды және жүйе тез күйреп қалды.