Кіріспе

Канадалық мүсінші Роберт Тейт Маккензи (Маккензи) (26 мамыр 1867 - 28 сәуір 1938) – канадалық дәрігер, педагог, мүсінші, спортшы, әскери қызметкер және скаут. Онтарио провинциясының Ланарк округіндегі Рамсей қалашығында дүниеге келген ол Монреальдегі Макгилл университетінде бакалавр және медицина студенті ретінде оқыды, ал 1894 жылдан бастап оның медициналық мектебінде оқытушы болып жұмыс істеді. 1904 жылы Филадельфиядағы Пенсильвания университетінде оқыту үшін АҚШ-қа көшті. 1930 жылдары ол туған жеріне оралып, Альмонттегі Кинтейл диірменінде зейнеткерлікке шықты. Ол Канадада дене шынықтыру бағдарламаларын дамытуды бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыста жараланған әскерлерді қалпына келтіру және реабилитациялау бойынша оның әдістері мен жаңалықтары қазіргі физиотерапияның негізін қалады. Макгилл университетіне дайындалу үшін 1883 жылы жақын орналасқан Оттава, Онтарио қаласындағы Оттава колледждік институтына (қазір Лисгар колледждік институты деп аталады) оқуға түсті.

Макгилл университеті

Бұл көзқарас 1885 жылы Макгилл университетіне оқуға түскеннен кейін өзгерді. Медицина мамандығын меңгерген ол, спорт пен дене шынықтыруға зор қызығушылық танытты және оған тартылды. 1889 жылы ол Уикстед алтын медалін жеңіп алды, бұл оны мойындалған гимнастика чемпионы етті. Маккензи өзінің спорттық қабілеттерін күш пен төзімділікті ғана емес, сонымен қатар шеберлік, үйлесімділік және жаттығуды талап ететін спорт түрлеріне жұмылдырғанын байқады. Макгилл университетіндегі соңғы курсында Маккензи Университет ауруханасында стажер болып жұмыс істеді. Ол 1892 жылы Макгилл университетін Medicinæ Doctorem et Chirurgiæ Magistrum дипломымен бітіріп, Монреаль жалпы ауруханасында интернатурадан өтті. Бітіргеннен кейін Маккензи дәрігер және хирург ретінде тәжірибе жинақтап, жеке медициналық практикасын ашты және Макгиллде анатомия пәнінің оқытушысы болды. Ол профилактикалық медицинаның қажеттілігіне көз жеткізді. Дене шынықтыру мен дайындалу, оның пікірінше, аурулардың, дене күшінің әлсіреуінің және жазатайым оқиғалардың алдын алады, сондықтан ол дене шынықтыру бағдарламасын жасады. Ол 15 ай генерал-губернатордың резиденциясында өткізіп, түрлі саяси тұлғалармен қарым-қатынас жасады. 1890 жылдары Маккензи Макгиллден дене тәрбиесі кафедрасын және мектебін ашуды сұрады, бірақ университет қаржы жетіспеуіне байланысты бас тартты. Келісім ретінде, 1898 жылы Макгилл оны Дене шынықтыру жөніндегі Медициналық директор қызметіне тағайындады, бұл Канада университетіндегі алғашқы осындай тағайындама болды. Мектеп оған келіп түсетін студенттерге физикалық тексеру жүргізуге рұқсат берді. Оның мүсін жасауға деген қызығушылығының себебі – адам анатомиясы туралы терең білімі, спортты көркемдік тұрғыдан бейнелеуге деген құштарлығы және екі өлшемді өнер түрінде бұлшық еттерді бейнелеудің шектеулері болды. Маккензидің алғашқы, тәжірибеден өтпеген мүсіндік жұмысы – «Қатты күш, тыныс алудың қиындығы, шаршау және құлау» деп аталатын маскалар сериясы. Оның зерттеулері шамамен 1900 жылы Лондонның «Анатомия және физиология журналында» жарияланған «Қатты күш, тыныс алудың қиындығы және шаршаудың бет-әлпеті» атты мақалаға әкелді.

Алмонт

Маккензидің соңғы жылдары ол халықаралық деңгейде танымал тұлға болды және салыстырмалы түрде жақсы жағдайда болды, сондықтан ол кез келген жерде зейнетке шыға алатын болды. 1931 жылы ол Алмонте қаласының мэрінен өзінің туған қаласына оралып, Алмонте қаласының құрылғанына 50 жыл толуының мерекелік шараларына қатысуға шақыру алды. Мереке кезінде мэр Маккензиге "Алмонте бостандығы" – жергілікті құрмет белгісін табыс етті. 1954 жылы Этель О’Нил Маккензидің қайтысынан кейін, Маккензи мен оның әйелі Этель мүлікті қайта атаған Кинтейл диірмені, ақырында жергілікті табиғи ресурстарды басқару кеңсесі, Миссисипи алқабының сақтау басқармасының басқаруына өтті, ол мамырдан қазанға дейін мұражайды жұртшылыққа ашты. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Маккензи Алмонтедегі тыныш ортаны пайдаланды. Ұзақ отыра алмайтын адам болғандықтан, әдеттегі жазғы күндерін студиясында жұмыс істеуге, орманды аралауға, жүзуге, каноэ шауып, қалаға баруға немесе жергілікті топтарға баяндама жасауға арнады. Оның рухы, дәрігердің нашарлап бара жатқан жүрегі туралы ескертулеріне қарамастан, оны баяулауға жол бермеді, нәтижесінде Маккензи 1938 жылдың 28 сәуірінде кенеттен құлап қайтыс болды.

Мұра

Р. Тейт Маккензи дене тәрбиесі, медицина, өнер және әскери салалардағы ықпалы соншалықты зор болды, жүздеген адамдар оның қазасына қайғырып, жеке қайғы сезінді, көптеген адамдар оның жесірі Этельге көңіл айтты. Оның 200-ден астам өнер туындылары әлемнің түкпір-түкпірінде тамашаланады. Оның туындыларының жинағын оның бұрынғы тұрғын үйінде, Кинтейлдің Милінде, сондай-ақ Альмонттегі Кинтейлдің Милінің табиғат қорғау аймағындағы Р. Тейт Маккензи ескерткіш мұражайында көруге болады. Джозеф Б. Вольфтың R. Tait McKenzie спортшылар мүсіндерінің жинағы Теннесси университетінің кампусында орналасқан. Өмірінің соңында Маккензи өзінің жүрегін Эдинбург, Шотландиядағы оның салған шотланд-американ соғыс ескерткішінің алдына жерлеуді тіледі. Ол Филадельфияда қайтыс болғаннан кейін, "қалалық корпорация" бұл өтінішті қабылдамады, бірақ аталған орган жақын жердегі Сент-Кутберт шіркеуінің зиратына жерленді. 1998 жылы Альмонтедегі мектепке оның есімі берілді. Тайт Маккензи орталығы – Канаданың Торонто қаласындағы Йорк университетіндегі оның құрметіне аталған спорт кешені.

Таңдалған шығармалар

Бенджамин Франклин 1723 жылы (1910–1914), Пенсильвания университеті, Филадельфия, Пенсильвания. Оның көшірмелері Солтүстік Каролина университеті, Чапел-Хилл; Филадельфия еркін кітапханасы, Филадельфия, Пенсильвания; және Брукгрин бақтары, Оңтүстік Каролинада сақталады. J. Уильям Уайт еске алу суару бұлағы (1919–1921), Риттенхаус алаңы, Филадельфия, Пенсильвания. Пастор Джордж Уайтфилд (1914–1919), Пенсильвания университеті, Филадельфия, Пенсильвания. "Отанға қайта оралу" (1922), Кембридж соғыс ескерткіші, Хиллс-роуд, Кембридж, Англия. "Жеңімпаз" (1925), Соғыс ескерткіші, Вудбери, Нью-Джерси. Эдгар Фахс Смит (1925–1926), Пенсильвания университеті, Филадельфия. Шотланд-американ соғыс ескерткіші (1927), Принс-стрит бақтары, Эдинбург, Шотландия. Генерал Джеймс Вулф (1927), Гринвич саябағы, Лондон, Англия. Генерал Джон Грубб Парк бюсі (1930), Виксбург ұлттық әскери саябағы, Виксбург, Миссисипи. Губернатор Эндрю Г. Кертиннің бюсі (1930), Виксбург ұлттық әскери саябағы, Виксбург, Миссисипи. Екінші дүниежүзілік соғыс ескерткіші (1932), Жирард колледжі, Филадельфия, Пенсильвания. Джейн А. Делано және Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болған медбикелерге арналған ескерткіш (1933), Қызыл Крест бас кеңсесі, Вашингтон, Колумбия округі. Филдс медалі (1933), Халықаралық математиктер конгресінде табысталды. Мерсерсбург академиясындағы үш қоладан (1935) мектептің алғашқы директоры Уильям Манн Ирвин, Родс стипендиясының иегері Роберт Мишелет және олимпиадалық чемпион Билл Карр бейнеленген. "Жас жігіт, жастығыңды қуант" (1936), Медаль иелері қоғамының 13-шы шығарылымы. Хайлендр монументі (1936), Дариен, Джорджия.

Идеалдық скаут

Оның ең танымал мүсіні – "Идеал скаут" (1937), сонымен қатар "Бойскаут" деп те аталады. Оның 1915 жылғы түпнұсқа мүсіншесі Филадельфия өнер мұражайының қорында сақталады. Алғашқы толық көлемді қорытылуы 1937 жылы Филадельфиядағы "Еркіндік бесігі" кеңесі алдына орнатылып, 2013 жылға дейін сол жерде тұрды. Осы мүсіннің көшірмелерін Америка Құрама Штаттарындағы бойскаут кеңселерiнен, сондай-ақ Лондондағы Гилвелл паркінен табуға болады.