Кіріспе

Опар – Эдгар Райс Берроуздың «Тарзан» романдары мен кейін Филип Хосе Фармер және Кристофер Пол Кэридің «Хокарса» романдары, сондай-ақ басқа да медиадағы туынды туындылар мен әртүрлі өңделген туындылардағы ойдан шығарылған жоғалған қала. Алғаш рет қала Берроуздың екінші «Тарзанның оралуы» (1913) романында пайда болды.

Берроуз шығармаларында

Берроуздың көзқарасы бойынша, Опар – Африканың терең ормандарында орналасқан, ғасырлар бойы жиналған зор байлықтарға толы Атлантиданың жоғалған колониясы. Қала тұрғындарының арасындағы жыныстық диморфизмнің шектен тыс деңгейіне себеп – туысқа бату, маймылдармен будандасу және ұрпақты таңдап алу. Осының салдарынан Опардың әйелдері толыққанды адам кейпінде, ал еркектер маймылға ұқсас жабайы жануарлар болып көрінеді. Қаланың билеушісі және бас діни қызметкері – Ла патшайым, ол Тарзанмен алғашқы кездесуінде ғашық болып, кейіннен оған деген махаббатын сақтайды. Тарзан, бұрыннан Джейн Портерге адал болғандықтан, оның ұсынысын қабылдамайды, осылайша өзінің өмірін қауіпке тігеді, себебі Опар дінінде адамдық құрбандыққа баруға рұқсат беріледі. Дегенмен, ол жеке байлығын оның жиналған қазынасынан толықтыру үшін жоғалған қалаға қайта-қайта оралады. Опар алғаш рет Берроуздың екінші Тарзан романында, «Тарзанның қайтуы» (1913) кітабында пайда болды, содан кейін бесінші романында, «Тарзан және Опардың әшекейлері» (1916); тоғызыншы романында, «Тарзан және Алтын арыстан» (1923); және он төртінші романында, «Жеңілмейтін Тарзан» (1930) ролінде қайтадан көрінеді. Опардан қуылғандар Берроуздың 1936 жылғы «Тарзан және Тарзан егіздері, Алтын арыстан Джад Бал Джамен» (кейіннен 1963 жылы «Тарзан және Тарзан егіздерінің» екінші бөлігі ретінде жарияланды) атты жасөспірімдерге арналған әңгімесінде де кездеседі. Бұл оқиғалар тоғызыншы және он төртінші Тарзан романдары арасында орын алады.

Фермер мен Кэридің шығармаларында

Опардың табиғаты мен шығу тегі туралы меңзеулер Филип Жозе Фармердің «Тарзан тірі: Лорд Грейстоуктің толық өмірбаяны» (1972) атты туындысында кездеседі. Бұл кітап Тарзан әңгімелеріне реализм мен ықтималдық деңгейін арттыруға тырысады, Опарға сілтемелер де осының ішінде. Фармер Опар тұрғындары туралы болжамдар айтады, тіпті қала халқының түпнұсқа Тарзан романдарының оқиғалары кезінде құрып кетуге жақын болғандығын айтады. Эдгар Райс Берроуз көрсеткендей, үңгір адамдарына ұқсас «үлкен маймыл» тектес жаратылыстармен будандасу және олардың жануарлар тіліне бейімделуі болған. Фармер бұл ойды жалғастырады, әдемі қыз бен күшті ұл балаға деген әлеуметтік құштарлық, мүмкін нәресте өлтірумен байланысты, бұрыннан қараңғыланған қаланың құлдырауына әкелгенін ұсынады. Роман Тарзан кітаптарынан кейінгі оқиғаларды, соның ішінде Опардың соңғы тағдырын да баяндайды. Тарзан өзі Опарға оралады, оны бос немесе тастап кетілген күйде табады, қираған жерлерді аралап, (құрмет көрсетіп) қаланы қазіргі заманғылардың қызығушылығынан жасыру үшін өзен арнасын өзгертіп, шөгінділермен көмеді. Опар Фармердің «Ежелгі Опардың Хадоны» (1974) және «Опарға ұшу» (1976) романдарының атаулы орыны болып табылады, олар қаланың шамамен 10 000 жыл бұрынғы тарихына назар аударады. Фармердің көзқарасында Африканың ішкі бөлігін екі үлкен байланысқан теңіз алып жатқан, олар Хокарса атты Мысырға дейінгі цивилизацияның ошағы болған. Бұл алғашқы империя солтүстік теңіздегі аралда орналасқан, ол Тарзан кітаптарында Атлантида деп есептелген; оңтүстік теңізде орналасқан Опар қаласы Хокарса әлеміндегі шағын елді мекен ретінде бейнеленген. Фармердің романдары Тарзан сериясымен және Х. Райдер Хаггардтың Аллан Кватермейн сериясының кейіпкерлерін ұштастырады. Атап айтқанда, ол уақыт саяхатшысы Джон Грибардсунның Сахиндархалияс кейіпкерінің өзінің «Уақыттың соңғы сыйы» романындағы Тарзанның өзі екенін, ал Лалия мен Пага кейіпкерлері Хаггардтың Лалила мен Пагтың нұсқалары екенін күшпен айтады. Фармер Опар туралы екі романды ғана аяқтағанмен, бастапқыда серияны жалғастыруды жоспарлаған және екі аяқталмаған туынды қалдырған: «Квасиннің әні» романы және «Квасин және аю құдайы» повесі. Кейіннен екеуін де Кристофер Пол Кэри (Pathfinder Roleplaying Game ойыны бойынша еңбегімен танымал) аяқтады, ал романдардың барлығы «Опардың құдайлары» жинағына біріктірілді. Кэри «Хоның жер аударылуы» (2012) деп аталатын түпнұсқа Опар повесін жазды. Бұл оның Фармердің Ежелгі Опар сериясын жалғастыруының негізін қалады, оған «Хадон, Опар патшасы» (2015) және «Ежелгі Опардың қаны» (2016) романдары кіреді.

Басқа медиада

Опар Тарзанның оралуы негізінде түсірілген Тарзанның алғашқы фильмдерінде: «Тарзанның оқиғалары» (1921), «Тарзан мен Опардың әшекейлері» (1929) және «Тарзан мен жоғалған қала» (1998) фильмдерінде көрінді. Сондай-ақ, Опар «Тарзан және жоғалған сафари» (1957) фильмінде жалпы африкалық ауыл түрінде пайда болды, онда Опарлықтарды әйел патшайым/құдай қызметкері Ла емес, еркек басшы Огоноро (Орландо Мартинс ойнады) басқарды. «Тарзанның жұмбағы» (2016) фильмінің басындағы сахнада Кристоф Вальц сомдаған Леон Ром Бельгия королі II Леопольд үшін Африка Конгосын жаулап алуды қаржыландыру мақсатында Опардың аңыз алмастарын табуға экспедиция ұйымдастырады. Ромның қарулы экспедициясы жергілікті жауынгерлердің шабуылына ұшырап, қырылды, тек Ром ғана аман қалды. Олардың басшысы, бас әмірші Мбонга (Джимон Хунсу) Ромға алмастарды Тарзанға (Александр Скарсгард) алмастыруды ұсынады. Фильмде Опар туралы айтылған, бірақ жоғалған қала көрсетілмеген. Опар Тарзан кітаптары негізінде түсірілген кейбір телесериалдарда да пайда болды. Ең бастысы, ол Диснейдің телеверсиясында пайда болды, онда Ла билігін сақтап қалды. Бірақ қала тұрғындары – Ланың сарбаздары мен қызметшілері ретінде әрекет ететін, Леопард адамдары деп аталатын гуманоид барыстар. Леопард адамдары Эдгар Райс Берроуздың Опарға қатысы жоқ «Тарзан және Леопард адамдары» (1935) романында суреттеген тарихи Батыс Африка Леопард қоғамына негізделген. Ланың таяқшасы жойылған кезде Леопард адамдары бастапқы барыс түріне қайта оралады, Ла шаңға айналады, ал Опар құлайды. Леопард адамдары босатылғаннан кейін де Ланың рухы Джейнге кіріп, ол (бір қысқа уақытқа) қаланы қайта тірілтеді және Тарзан мен африкалық шаман араласпайынша, мүсін жауынгерлерін жасайды. Опар қайтадан жойылды, ал Ланың рухы тышқанның денесінде қамалады. Опар қаласы «Ерекше мырзалар лигасы» комикстерінде еске алынды. «Планета» комикс сериясындағы Опак Ре қаласы Опар қаласының пародияс болып табылады.