Кіріспе

Метеорологтар қолданатын графикалық құрал

Жел қызылшасы – метеорологтардың белгілі бір жерде желдің жылдамдығы мен бағытының қалыпты таралуын қысқаша көрсетуге арналған графикалық құралы. Тарихи тұрғыдан алғанда, жел қызылшасы компас қызылшасының (карталарда кездеседі) алдында болған, себебі бағыттар мен сол бағыттан соққан жел арасында ешқандай айырмашылық болмаған. Желдің жиілігі белгілі бір кезеңде жел бағыты бойынша полярлық координаттар жүйесі арқылы көрсетіледі, ал түсті жолақтар желдің жылдамдық диапазондарын көрсетеді. Ең ұзын спицаның бағыты – ең көп кездесетін желдің бағытын көрсетеді.

Тарих

Б.з.д. 50 жылдары Афинадағы Жел мұнарасы – іс жүзінде физикалық жел көкжиегі, сегізбұрышты мұнара, оның үстіңгі жағында сегіз үлкен жел рельефі бейнеленген. Оны жел туралы кітап жазған Андроник Киррх жобалаған. Витрувийдің «Сәулет туралы» (De architectura) еңбегіндегі қала құрылысы тарауындағы бір бөлігі осы жоғалған кітапқа негізделген секілді. Басты назар жоспарлау кезінде көшелердің бағытын белгілеуге қаратылған, осы арқылы түрлі желдерден күтілетін пайданы арттыру және зиянды азайту. Ең көне сақталған қолжазба – Лондон Витрувиусінде тек бір түпнұсқа суреті бар, ол шетіндегі салыстырмалы түрде дөңгелекше салынған жел көкжиегі. Бұл шамамен 800-825 жылдар аралығында Германияда, Кельн қаласындағы Сент-Панталеон аббаттығында жазылған. Компас көкжиегінің пайда болуына дейін, карталарға жел көкжиегі қосылатын, оқырманға 8 негізгі желдің (кейде 8 жартылай жел және 16 ширек желдің) жоспарлық көріністе қай бағыттан соғатынын білдіру үшін. Бағыттар мен сол бағыттардан соққан желдер арасында ешқандай айырмашылық жасалмаған. Солтүстік флер-де-лис символымен, ал шығыс – Еуропадан Иерусалимге қарайтын бағытты көрсету үшін христиан кресімен бейнеленген.

Қолдану

Қазіргі заманғы жел гүлшары дөңгелек пішінде бейнеленеді және белгілі бір кезең ішінде нақты бағыттардан соққан желдің жиілігін көрсетеді. Дөңгелек төңірегіндегі әрбір "қабырғаның" ұзындығы белгілі бір бағыттан соққан желдің жиілігіне пропорционалды. Әрбір концентрлік шеңбер ортадағы нөлден бастап сыртқы шеңберлерге қарай жиіліктің артуын көрсетеді, әртүрлі жиілік деңгейлерін білдіреді. Жел гүлшары қосымша ақпаратты қамтуы мүмкін, мысалы, әрбір қабырға желдің жылдамдық диапазондарын көрсететін түсті жолақтарға бөлінеді. Жел гүлшары әдетте 16 негізгі бағытты қолданады, мысалы, солтүстік (N), NNE, NE және т.б., бірақ олар 32 бағытқа дейін жіктелуі мүмкін. Бұрыштар градустармен өлшенгенде, солтүстік 0°/360°, шығыс 90°, оңтүстік 180° және батыс 270°-қа сәйкес келеді. Жел гүлшарын жасау – әуежай ұшу-қону жолақтарын салудың алдындағы қадамдардың бірі болып табылады, себебі ұшақ желге қарсы бағытталғанда қону және ұшып көтерілу кезінде жер үстіндегі жылдамдығы төмендеуі мүмкін.