1981 жылғы баскетбол чемпионаты финалы

Кіріспе

1981 жылғы баскетбол чемпионаты сериясы

1981 жылғы NBA әлем чемпионаты – Ұлттық баскетбол қауымдастығының (NBA) 1980–81 маусымдық чемпионатының және маусымдық плей-оффтың соңғы кезеңі болды. Бұл серияда 62–20 көрсеткішпен Шығыс конференциясының чемпионы «Бостон Селтикс» және 40–42 көрсеткішпен Батыс конференциясының чемпионы «Хьюстон Рокетс» командалары кездесті. Бұл серия НБА тарихында үшінші рет және қазірге дейін соңғы рет финалда жеңіліс рекордтарын көрсеткен команданың қатысуымен ерекшеленеді. «Миннеаполис Лейкерс» 1959 жылдан бері тұрақты маусымда жеңіске қарағанда көбірек жеңіліске ұшыраған болатын, бірақ чемпионаттың финалына жеткен алғашқы команда болды. Бұл, сондай-ақ 1986 жылғы (онда да «Селтикс» пен «Рокетс» қатысқан) 1980-жылдардың «Лейкерс» командасы қатыспаған жалғыз екі НБА чемпионатының бірі еді.

Хьюстон Ракетс

Маусым басталар алдында НБА «Рокетс» және «Сан-Антонио Спарз» командаларын Шығыс конференциясының Орталық дивизионынан Батыс конференциясының Орталық-Батыс дивизионына көшірді. «Рокетс» және «Спарз» командалары «Чикаго Буллс» және «Милвоки Бакс» командаларымен орын алмасты. Орталық-Батыс дивизионына сондай-ақ жаңадан құрылған «Даллас Маверикс» командасы да қосылды. Сол маусымда «Рокетс» командасын Мозес Малоун басқарды, ол команданы дерлік жеке күшімен НБА финалына жеткізді. Осы орайда, сол кездегі лиганың ең бойы кішкентай ойыншысы Кальвин Мерфи екі НБА рекордын жаңартты: Рик Барридің 60 рет қатарынан сәтті орындалған тұғырлау лақтыруының рекордын бұзып, 78 рет қатарынан тұғырлау лақтыруын сәтті орындады, сондай-ақ .958 тұғырлау лақтыруының нәтижесін көрсетіп, Рик Барридің «Рокетс» командасымен 1980-81 жылдары орнатқан рекордын жаңалады. Команданың басқа да маңызды ойыншылары – Руди Томьянович, Роберт Рид, Майк Данлеви аға, Аллен Ливелл, Билли Палтц, Билл Уиллоуби, Кальвин Гарретт, Том Хендерсон және Майор Джонс болды. «Рокетс» командасы тұрақты маусымның соңғы күні «Голден Стэйт Уорриорс» командасының «Сиэтл» командасына жеңілісіне байланысты плей-оффқа қатысудың соңғы орынын жеңіп алды, себебі «Голден Стэйт» командасы Хьюстонға қарсы тай-брейк бойынша басымдыққа ие болды. Хьюстон «Сан-Антониодан» кейін Орталық-Батыс дивизионында «Канзас-Сити» командасымен бірдей ұпай санына ие болды, екеуі де 40–42 есебімен маусымды аяқтады (НБА тарихында жеңіліс рекордтарымен финалға шыққан команда бұл екінші рет болатын, алғашқысы – 1959 жылғы). Хьюстонның плей-оффтағы жолы бірінші раундта НБА чемпионы «Лос-Анджелес Лейкерс» және Мэджик Джонсонға қарсы ойынмен басталды. «Рокетс» «Лос-Анджелес» командасын 2:1 есебімен жеңіп, «Лос-Анджелес» қаласындағы екі ойынды да жеңіп алды. Батыс конференциясының жартылай финалында «Рокетс» көп жылғы үздік ойыншы Джордж Гервиннің өнер көрсеткен «Спарз» командасына қарсы «Техас» шайқасына қатысты. «Рокетс» Мерфи мен Ридтің ықпалды ойынының арқасында, соның ішінде Мерфидің Сан-Антониодағы шешуші 7-ші ойындағы 42 ұпайымен серияны 7 ойында жеңіп алды. Бұл «Канзас-Сити» командасымен күтпеген Конференция финалына жол ашты, себебі екі команда да тұрақты маусымды бірдей жеңіліс рекордтарымен аяқтады, барлығы 164 ойында 80 жеңіске ие болды. Отис Бердсонг, Скотт Ведман және Фил Форд бастаған «Кингс» командасы бес ойыннан кейін «Рокетс» командасына есе жіберді, ал «Рокетс» командасы франшиза тарихындағы төртінші финалға алғаш рет өтті. Плей-оффта екі конференция финалисінің екеуі де жеңіліс рекордтарына ие болған жалғыз жағдай осы болды, сондай-ақ жеңіліс рекордтары бар команданың финалға дейін жеткенінің екінші және соңғы реті (алғашқысы – 1959 жылғы Миннеаполис Лейкерс).

Prior to the season, the NBA moved the Rockets and San Antonio Spurs from the Central Division of the Eastern Conference to the Midwest Division of the Western Conference. The Rockets and Spurs traded places with the Chicago Bulls and Milwaukee Bucks. The Midwest Division also took in the expansion Dallas Mavericks. The Rockets that season were led by Moses Malone, who practically carried the Rockets to the NBA Finals. Meanwhile, Calvin Murphy, the shortest player in the league at the time, set two NBA records, sinking 78 consecutive free throws to break Rick Barry's mark of 60 set in and achieving a free throw percentage of .958, breaking Rick Barry's record set with the Rockets in Other key contributors of the 1980–81 team were Rudy Tomjanovich, Robert Reid, Mike Dunleavy Sr., Allen Leavell, Billy Paultz, Bill Willoughby, Calvin Garrett, Tom Henderson, and Major Jones. The Rockets clinched the last spot in the playoffs on the final night of the regular season following a loss by the Golden State Warriors to Seattle, as Golden State had the tiebreaker over Houston. Houston tied with Kansas City for second place in the Midwest behind San Antonio with a regular season record of 40–42 (this would be only the second time that an NBA team with a losing record would make the Finals, after 1959). Houston's playoff run began by drawing the defending NBA champion Los Angeles Lakers and Magic Johnson in the first round. The Rockets upset Los Angeles, two games to one, with the Rockets winning both games in Los Angeles. The Western Conference Semifinals matchup featured the Rockets against the Spurs and multi year scoring champion George Gervin in a Texas Shootout. The Rockets would win the series in seven games behind strong contributions from Murphy and Reid, including Murphy's career playoff high of 42 points in the climactic Game 7 at San Antonio. This set up an unlikely Conference Finals matchup with Kansas City, being that both teams finished the regular season with identical losing records, together compiling just 80 total victories of 164 games played. The Kings, led by Otis Birdsong, Scott Wedman, and Phil Ford fell to the Rockets in five games, and the Rockets would break into the NBA Finals for the first time, the first of four in franchise history. It would be the only time two conference finalists in the playoffs both had losing records, and the second and last time to date a team with a losing record made it all the way to the Finals round (the first being the 1959 Minneapolis Lakers).

Бостон Селтикс

Бұл «Селтикс» командасының финалға алғашқы қатысуы болды, 1976 жылы «Феникс Санс» командасын жеңіп, чемпион атанғаннан бері. «Селтикс» бес жыл бұрынғы команда емес еді, себебі олар Ларри Берд, Роберт Пэриш және Кевин МакХейл сияқты ойыншыларды қосты, олар кейін «Үлкен Үштік» деп аталды. М.Л. Карр, Седрик Максвелл және Нейт Арчибальд та команданың негізгі ойыншылары болды және Бостонның тепе-тең шабуылында маңызды рөл атқарды. Алайда, «Селтикс» болашақ мәшһүр ойыншылары Дейв Коуэнс пен ДжоДжо Уайтты зейнеткерлікке шығарды. Дегенмен, Бердтің жетекшілігімен «Селтикс» 62 ойын жеңіп, тай-брейктер арқасында лигадағы үздік көрсеткішке ие болды, Филадельфиядан оқсып өтті. «Селтикс» плей-оффты бірінші раундты өткізіп, тікелей конференция жартылай финалына шықты. Тынығуға қарамастан, «Селтикс» Артис Гилмор басқарған «Чикаго Буллз» командасын оңай жеңіп, содан кейін финалға өту үшін Шығыс конференциясының чемпионы «Филадельфия 76ers» командасымен кездесті. Ауыр және физикалық күрес барысында «Селтикс» үш ойыннан бір жеңіске дейін артта қалғаннан кейін «Сиксерлерді» жеңіп, 1968 жылы көрсеткен жетістігін қайталады. Серияның бес ойыны жеңімпаз команданың екі немесе одан аз ұпаймен жеңіске жеткенімен аяқталды, соның ішінде 7-ші ойында 91:90 есеппен тартысты кездесу болды. Екі команда да бір жыл бұрын плей-оффта кездескен, сол кезде «Рокетс» Шығыс конференциясындағы соңғы маусымын өткізіп жатқан еді. 1980 жылғы Шығыс конференциясының жартылай финалында «Селтикс» командасының құрамы сәл өзгеше болды, мәшһүр орталық Дейв Коуэнс әлі де командада ойнады, ал Кевин МакХейл мен Роберт Пэриш, екеуі де 1981 жылғы маусымға дейін Бостонға келмеді. «Хьюстон» командасының Рик Барри де 1980 жылы карьерасының соңғы маусымын өткізіп жатты. «Селтикс» 1980 жылғы Шығыс конференциясының жартылай финалында «Рокетс» командасын төрт ойынның барлығында жеңіп, жалпы есеп бойынша 74 ұпаймен басып өтті.

1-ойын

Ешкім бұл серияның финалға айналатынын күтпеген. Шындығында, Хьюстон Селтиктерге өткен он екі ойында жеңіліп, тіпті былтырғы плей-оффта 4-0 есебімен ұтылған еді. Бірақ маусым бойы шамамен 28 ұпай мен 15 допты қайтадан ұстап алатын Малоун, «Бостон қарғысына» мойын бұрмады. Ол серияға өте ынтамен келді, тіпті Селтиктерді «әлсіздер» деп атады. Ал Селтиктер, оңтүстік конференциясының финалындағы үш тартысты ойында, басымдық танытқан «Филадельфия 76ers» командасын жеңіп шықты. Сондықтан Селтиктердің шаршаған болуы түсінікті. Хьюстон бірінші кезеңнің соңында 57-51 есебімен алға өтті және ойын бойында сол қарқынды сақтап тұрды. Төртінші кезеңнің соңына қарай, Селтиктер 87-84 есебімен қалып қойғанда, Бёрд оң жақтан 18 футтен лақтырды. Ол допты босатқанда бірден допты қайтадан ұстауға асықты. Ол допты ауада ұстап алды, инерциясы оны алаңның оң жағындағы сызықтан шығарып жіберді. Ол дереу допты сол қолына ауыстырды (оң қолымен лақтырса, доп қалқанның жанына тиіп кетер еді) және оны себетке түсірді. Бёрд 18 ұпай, 21 допты қайтадан ұстау және 9 нәтижелі паспен ойынды аяқтады. Мозес Малоун 15 допты қайтадан ұстады, бірақ 13 ұпаймен шектелді. Көрершілер Бёрдтың лақтырған добына қуанды, ал бас менеджер Ред Ауербах қолдауын білдірді. CBS телеарнасы арқылы ойынды тікелей эфирде көрсеткен Билл Расселл сенімсіздікпен қарады. «Ларри ойынды жасауға қабілетті болды, – деді Расселл, – өйткені ол доптың қайда түсетінін ғана емес, оның қайда түсетінін де білді». Бұл лақтырылған доп Бостонға 98-95 есебімен жеңіс сыйлады, ал Ауербах: «Бұл мен көрген ең керемет лақтырылған доптардың бірі болды» деп мәлімдеді.

2-ойын

Малоун бұл ойында 31 ұпай жинап, тағы 15 допты бағындырды. Билл Уиллоуби Роберт Ридтің (7-ден 0) және Кальвин Мерфидің (13-тен 4) нашарлау ойынын өтеу үшін 14 ұпай қосты. Резервтік қорғаушы Аллен Ливеллдің соңғы сәтке жасаған тартуы «Рокетс» командасына 92:90 есебімен жеңіс сыйлады. Бёрд тағы да «Селтиктерді» 19 ұпай және 21 доппен жетекке шығарды. Бұл жеңіс «Хьюстонның» плей-оффтағы сегізінші сыртқы ойындағы жеңісі болды, бұл рекорд 1995 жылы «Рокетс» чемпиондыққа қадам басып, плей-оффта тоғыз ойында жеңіске жеткенше сақталды.

3-ойын

Хьюстонға оралған серияда Роберт Рид Ларри Бердпен жеке қорғанысқа шығып, оның ойынын шектеді – Берд үш рет допты себетке тигізіп, барлығы сегіз ұпай ғана жинады. Бірақ, бұл ойында Селтиктерге Бердтің ұпайлары қажет болмады. "Рокетс" екінші төрттенде 17 рет тамашалап, үш ұпай ғана алды, 17 ұпайға қалып қойды және есесін жиная алмады. Седрик Максвелл 19 ұпаймен "Селтикс" командасынан бес ойыншының оннан астам ұпай жинауына жетекшілік етті. Оның командаластары да жақсы қорғаныс көрсетіп, "Рокетс" командасын 71 ұпайға шектеді. Бұл НБА финалдық ойынындағы команданың ең төменгі көрсеткіші болды, ал 1955 жылғы НБА финалында "Сиракуз Нэшнлс" та 71 ұпай жинаған еді (айта кетейік, сол жылы ойын сағаты енгізілген). Бұл рекорд 1998 жылғы финалдың үшінші ойынында "Юта Джаз" командасы "Чикаго Буллс" командасына 96:54 есебімен жеңіліп, осы көрсеткішті жаңартқанша сақталды.

4-ойын

Рид Бёрдқа қарсы тығыз қорғанысын жалғастырып, оны тағы сегіз ұпаймен шектеді, ал өзі 19 ұпай жинады. Бұл ойынның батыры – 28 ұпай жинаған Майк Данлеви-аға болды. Малоун 24 ұпай және 22 допты қайтаруға (ребоунд) қосып, «Рокетс» командасы есепті теңестірді. Маңызды факторлардың бірі – «Рокетс» командасының шабуылдағы қайталау мүмкіндіктері мен екінші мүмкіндіктерді пайдалануы болды; олар 28 шабуылдық допты қайтаруды (Рид 10, Малоун 9, соның ішінде төрт рет қайтарудан соң қосқан доптар) жасады, нәтижесінде «Селтиксті» талқыдан 103-74 есебімен озып кетті.

5-ойын

"Ракетс" командасы тұрақты маусымда 40-42 есебімен жеңіліске ұшырады, бірақ 5-ші ойынға дейін олар "Селтикс" командасымен финалда ойнауға лайық екенін көрсетті. Сондықтан, Мұса Малоунның сөзге ойнағаны үшін ешкімді кінәлауға болмайды. Ол бұрын "Бостон ошақтың басында емес" деп мәлімдеген еді. Бірақ 5-ші ойын алдында Малоун шектен шығып, "Мен Вирджиния штатының Петербург қаласынан (Малоунның туған қаласы) кездейсоқ төрт адамды таңдап алып, оларды жеңе аламын" деді. Бұл жаттықтырушы Билл Фитчке өз командасын жігерлендіру үшін қажетті себеп болды. Ларри Бёрд шабуылда күресіп жатқанда, Седрик Максвелл 28 ұпай жинап, 15 допты қайтарып алып, "Селтикс" командасының 109-80 есебімен жеңіске жетуіне бірнеше қарқынды шабуылдар ұйымдастырды. Осы ойынның үшінші тоқсанының басында Рик Барри мен Билл Рассел арасындағы даулы эфирдегі оқиға болды.

6-ойын

Малоунның бұрынғы сын-қатыларынан жігерленген «Селтикс» командасы «The Summit» аренасында «Рокетс» клубына қарсы күшті шабуыл жасады, төртінші кезеңнің соңында 84:67 есебімен көш бастады. Бірақ, бапкер Фитч наразылықпен қарайтын болса, «Селтикс» командасы бес минут бойы бір де бір доп таба алмады, ал Кальвин Гарретт бастаған «Рокетс» командасы ашулы қайта оралу кезінде қатарынан 13 ұпай жинап, есепті үш ұпайға дейін қысқартты, соның салдарынан Хьюстон трибуналарындағы жанкүйерлер әр голдан кейін одан да шу шығарды. Осыдан кейін Ларри Бёрд өзінің ұзаққа созылған гол соғу дағдарысынан шығып, «Рокетс» командасының қарсылығын тоқтатты. Бёрд 15 футтық лақтырыс жасап, серияның ең құнды ойыншысы Максвеллге пас берді, содан кейін 24 футтық үш ұпайлық допты соғып, «Рокетс» командасын толығымен жеңіп, Бостонды 14-ші НБА чемпионатының жеңімпазы етіп, 11 жылдық тәжірибелі ойыншы Нейт Арчибальдқа чемпиондық жүзік сыйлады.

Теледидарлық қамту

2003 жылға дейін 1981 жылғы НБА финалдары НБА тарихындағы ең төмен телерейтингті көрсеткен болатын. Нильсен Медиа Зерттеулерінің мәліметінше, 1981 жылғы финалдар 6,7 рейтинг алды. Ал 2003 жылғы финал, Сан-Антонио Спёрс пен Нью-Джерси Нетс арасында өтіліп, 6,5 рейтингке ие болды. Осы себепті, 1981 жылғы финалдар таспаға жазылып, кейін көрсетілген соңғы жағдай болды, апта ішіндегі ойындар көптеген қалаларда кешкі жергілікті жаңалықтардан кейін эфирге шықты. 3-ші және 4-ші ойындар 9 және 10 мамыр күндері, сәуір және жексенбіде тікелей эфирде көрсетілді, бұл CBS телеарнасына екі тікелей финалдық ойынды ұсыну үшін жасалды. Финалдық ойындардың қатарынан екі күн өткізілген соңғы жағдайы осы болды. 3-ші ойын 2021 жылғы 5-ші ойынға дейін сенбі күні өткізілген соңғы финалдық ойын еді. 4-ші ойын CBS телеарнасының гольф трансляциясын көрсетуі үшін орталық уақыт бойынша сағат 12:00-де (шығыс уақыты бойынша сағат 13:00/Тыныш мұхиты уақыты бойынша сағат 10:00) басталды. Егер 7-ші ойын өткізілген болса, ол шығыс уақыты бойынша сағат 13:00-де басталар еді. Финалдан кейін Гэри Бендер CBS телеарнасының NCAA I дивизионының ерлер баскетбол турниріндегі бас комментатор болды, ал Рик Барридің келісімшарты, финал кезінде Билл Рассел туралы оның күмәнді нәсілдік пікірлерінен кейін жаңартылмады. Рассел келесі екі жыл бойына жаңа тағайындалған бас комментатор Дик Стоктонмен бірге негізгі түс комментаторы болып қала берді. Қызығы, Барри мен Рассел 1984-85 маусымынан бастап екі маусымға TBS телеарнасында қайтадан бірікті. Рассел 1983 жылғы финалдан кейін CBS телеарнасының жетекші сарапшысы ретінде бұрынғы «Селтикс» командаласы Том Хайнсонмен ауыстырылды. Брент Мусбургер 1981 жылғы НБА плей-оффының «Жаңартылған династия» деген фильмде баяндады. 1981 жылғы фильм 30 минуттан бір сағатқа дейін ұзартылды, финалға дейінгі кезеңдерден алынған көбірек жарқын сәттер қосылды.