Кіріспе
Біртектілік немесе біртектілік емес ұғым – объектінің құрамы немесе қасиеттерінің біртектілігі. Біртектілік және әртүрлілік – заттың, процестің немесе бейненің біртектілігімен байланысты ұғымдар. Біртекті ерекшелік құрамында немесе сипатында біркелкі болады (мысалы, түсі, пішіні, мөлшері, салмағы, биіктігі, таралуы, текстурасы, тілі, кірісі, ауруы, температурасы, радиоактивтілігі, архитектуралық дизайны және т.б.); ал әртүрлілік – осы қасиеттердің кем дегенде біреуінде анық біркелкі емес. Соңғы әрпін (және оған байланысты айтылуын) жоятын баламалы жазулар жиі кездеседі, бірақ бұл қате. "Гомогендік" термині негізінен "гомологты" алмастырған биологиялық/патологиялық термин. Алайда, 2000 жылдан бері "гомогендік" сөзін "біртектілік" мағынасында қолдану артып, ол қазір "қалпына келген нұсқа" деп есептеледі. Сол сияқты, "гетерогендік" сөзі дәстүрлі түрде биология және патология салаларында қолданылады, бұл денеден тыс пайда болған объектінің қасиеттерін білдіреді.
Homogeneity and heterogeneity are concepts relating to the uniformity of a substance, process or image. A homogeneous feature is uniform in composition or character (i. e. color, shape, size, weight, height, distribution, texture, language, income, disease, temperature, radioactivity, architectural design, etc. ); one that is heterogeneous is distinctly nonuniform in at least one of these qualities. Alternate spellings omitting the last e (and the associated pronunciations) are common, but mistaken: homogenous is strictly a biological/pathological term which has largely been replaced by homologous. But use of homogenous to mean homogeneous has seen a rise since 2000 sufficient enough for it to now be considered an "established variant". Similarly, heterogenous is a spelling traditionally reserved to biology and pathology, referring to the property of an object in the body having its origin outside the body.
Өлшемін өзгерту
Тұжырымдамалар күрделіліктің кез келген деңгейінде бірдей. Атомдардан галактикаларға дейін, өсімдіктер, жануарлар, адамдар және басқа да тірі организмдердің барлығы ортақ немесе ерекше күрделіліктер жиынтығын бөліседі. Сондықтан, элемент үлкен масштабта біртекті болса, кіші масштабта әртүрлі болуы мүмкін. Бұл тиімді орташа шама деп аталады.
Мысалдар
Әр түрлі салалар әртүрлілік, яғни әртүрлі болуды өздерінің әрқилы түсініктерімен қарастырады.
Қоршаған ортаның әртүрлілігі
Экологиялық гетерогендік (ЭГ) – климат, топография және жер жамылғысы сияқты түрлердің әртүрлілігіне әсер ететін түрлі экологиялық факторлардың жалпы атауы. Биологиялық әртүрлілік жаһандық масштабтағы геоәртүрлілікпен байланысты. Геоәртүрлілік ерекшеліктерінің әртүрлілігі және қоршаған ортаның өзгергіштіктері экологиялық гетерогендіктің көрсеткіштері болып табылады. Олар жергілікті және аймақтық деңгейдегі биологиялық әртүрлілікті қозғаушы күш ретінде әсер етеді. Экология саласындағы ғылыми әдебиетте экологиялық гетерогендікке қатысты көптеген терминдер кездеседі, олардың мағынасы көбінесе нақтыланбаған немесе өзара қайшы. және экологиялық гетерогендіктің синонимдері болып табылады. Гетерогенді қоспа – екі немесе одан көп заттың араласуы. Мысалдар: құм мен судың, құм мен темір ұнтағының қоспасы, конгломерат тас, су мен май, салат, аралас тағам және бетон (цемент емес). Қоспа, барлық заттар толыққанды және тең орналасқанда, сұйықтық, газ немесе зат бір түсті немесе бір формада болса біртекті деп саналады. Әртүрлі фазалардағы концентрацияларды модельдеу үшін түрлі модельдер ұсынылған. Назарға алынуға тиіс құбылыстар – масса жылдамдығы және реакциялар.
Біртекті және әртүрлі реакциялар
Гомогенді реакциялар – реактивтер мен өнімдер бір фазада болатын химиялық реакциялар, ал гетерогенді реакцияларда реактивтер екі немесе одан көп фазада болады. Егер реакция басқа фазадағы катализатордың бетінде жүрсе, ол да гетерогенді болып саналады. Екі газдың немесе бір-бірімен жақсы араласатын екі сұйықтықтың арасындағы реакция гомогенді болады. Газ бен сұйықтың, газ бен қатты заттың немесе сұйық пен қатты заттың арасындағы реакция гетерогенді болады.
Геология
Жер көптеген жағынан әртүрлі құрасты зат болып табылады; мысалы, тау жыныстары (геология) өзінен-өзі әртүрлі, көбінесе микро және мини деңгейде кездеседі. Статистикалық мета-талдауда зерттеудің гетерогенділігі – бір эффектіні зерттеген бірнеше зерттеудің, қатысушылар тобының, араласу шараларының, талдау әдісінің таңдалуының, эксперименттік жобаның және т.б. айырмашылықтарына байланысты сәл өзгеше эффектілерді өлшеуі. Бұл зерттеулердің мәнін жинақтауға кедерес тудыруы мүмкін.
Медицина
Медицина және генетикада генетикалық немесе аллельдік гетерогендік жағдай – бір және бір аурудың немесе жағдайдың бірнеше факторлардың әсерінен немесе генетикалық тұрғыдан алғанда, әртүрлі гендердің немесе аллельдердің нәтижесінде туындауы немесе дамуына себеп болуы мүмкін жағдай. Онкологиялық зерттеулерде қатерлі жасушалардың гетерогендігі қатерлі ісікті емдеуді қиындататын маңызды себептердің бірі деп есептеледі.
Физика
Физикада "гетерогенді" дегені – "ортаның ішінде физикалық қасиеттері өзгеретін" деген мағынаны білдіреді.
Әлеуметтану
Әлеуметтануда "әртүрлі" дегені, әр түрлі этникалық, мәдени фонға, жынысқа немесе жасқа ие адамдарды қамтитын қоғамды немесе топты білдіруі мүмкін. "Түрлі-түсті" бұл контексте көбірек қолданылатын синоним.