Кіріспе

Италиялық футболшы Марко Тарделли (; 24 қыркүйек 1954 жылы туған) – итальяндық бұрынғы футболшы және менеджер. Клубтық деңгейде ол бірнеше итальяндық клубтарда жартылай қорғаушы ретінде ойнады; мансабын «Пиза» клубында бастап, кейін «Комо», «Ювентус» және «Интернационале» клубтарында ойнады, соңында швейцариялық «Санкт-Галлен» клубында зейнеткерлікке шықты. «Ювентус» сапында ол өте табысты карьера өткізді, бес лига титулын, сондай-ақ бірнеше «Копа Италия» титулын және төрт ірі УЕФА жарысын (Еуропа кубогы, Кубок иелерінің кубогы, УЕФА кубогы және УЕФА Суперкубогы) жеңіп алды. Осылайша, ол Италия және «Ювентус» командаластары Антонио Кабрини мен Гаэтано Скиреамен бірге барлық үш ірі УЕФА клубтық жарысында жеңіске жеткен алғашқы үш футболшының бірі болды. Тарделли Италия ұлттық құрамасымен де табысқа жетті. Ол ел намысын үш рет ФИФА Әлем чемпионаттарында (1978, 1982 және 1986) қорғап, 1982 жылғы турнирде жеңіске жетті. 1982 жылғы финалдағы гол мерекесінде – ол қуаныштан шаршап, еңкейіп, көздерінен жас ағызып, «Гол! Гол!» деп айқайлап, басын дірілдеткені – Әлем чемпионаттары тарихындағы ең әйгілі сәттердің бірі саналады. Ол сондай-ақ УЕФА Еуро-1980 турниріне қатысып, өз жерінде төртінші орын алды және турнирдің символдық құрамына енді. Италияның ең ұлы жартылай қорғаушыларының бірі және өзінің буынының ең жақсы ойыншыларының бірі саналатын Тарделли – екі жақты, қарқынды және техникалық жағынан да дамыған жартылай қорғаушы болды, ол шабуылда да, қорғаныста да өте тиімді болды. 2004 жылы Тарделли УЕФА Алтын мерейтойында 37-орынды иеленді, ал 2015 жылы Италия Футбол Даңқы залына енгізілді. Менеджерлік қызметін бастағанда Тарделли Италияның 16 жасқа дейінгі құрамасында жұмыс істеді, кейін Чезаре Малдинидің 21 жасқа дейінгі құрамасында көмекші бапкер болды. Одан кейін Италияның бірнеше клубын басқарды, содан соң Италияның 21 жасқа дейінгі футбол құрамасының бас бапкері болып тағайындалды. Ол 1997 жылы Жерорта теңізі ойындарында және 2000 жылы УЕФА 21 жасқа дейінгі футбол чемпионаттарында жеңіске жетті, содан кейін клубтық деңгейде жаттықтырушылық қызметін жалғастырды. 2004-2005 жылдары ол Египет ұлттық футбол құрамасын басқарды, ал 2008-2013 жылдары Джованни Трапатонидің көмекшісі ретінде Ирландия ұлттық футбол құрамасымен жұмыс істеді.

Клубтық мансап

Тарделли Лукка провинциясындағы (Тоскана) Капанне-ди-Кареггин қаласында дүниеге келген. Ол 1972 жылы итальяндық «C» сериясында «Пиза» клубында карьерасын бастады. Екі жылдан кейін «Комо» сапында «B» сериясында ойнады, ал келесі жылы, 1975 жылдың қазан айында «Ювентусқа» қосылды. 1978 жылғы әлем чемпионатына және 1980 жылғы Еуропа чемпионатына өз алаңында қатысты. Екі турнирде де жартылай финалға жетіп, төртінші орынды иеленді. Италияның 1982 жылғы әлем чемпионатында екі гол соқты. Біріншісі Аргентинаға қарсы екінші кезеңдегі топтық матчта, ал екінші, естен кетпес голын Батыс Германияға қарсы финалда сол аяғымен соқты. Көздерінен жас ағылып, итальяндық құрама жатқан жерге қарай жүгірді, екі қолымен кеудесіне қатып, «Гол! Гол!» деп айқайлады, басын қатты сілтеді. Бұл қуаныш «Тарделлидің зарлы айқайы» деп аталды және Италияның 1982 жылғы әлем чемпионатындағы жеңісінің символына айналды. Тарделли кейін былай деді: «Гол соққаннан кейін, менің өмірімнің бәрі көз алдымнан өтті – өле жатар алдындағы сезімдей, әлем чемпионатының финалында гол соғудың қуанышы зор болды, мен бала кезімде армандаған нәрсе, ал қуанышым – сол арманымды орындағаннан кейін келді. Мен осы айқаймен дүниеге келдім, жай ғана сол сәтте ол іштен шықты». Италия құрамасы сапында 81 матч өткізіп, 1985 жылдың қыркүйегінде Норвегияға қарсы соңғы ойынын ойнады, сондай-ақ 1983 және 1985 жылдар аралығында Италия құрамасының капитаны болды. Ол – барлық уақыттағы ең ұлы итальяндық жартылай қорғаушылардың бірі саналады. Ол екі жақты жартылай қорғаушы болды, тактикалық ой-қиялымен, әмбебаптығымен және футболшы ретіндегі еңбекқорлығымен танымал болды, бұл оған жартылай қорғаушы позициясында кез келген жерде ойнауға мүмкіндік берді. Ол көбінесе орталықта, әсіресе «Ювентус» және Италия құрамасында Джованни Трапаттони мен Энцо Беарзот басшылығымен (итальян тілінде «меццала» позициясы деп аталады) ойнады, бірақ карьерасы бойы басқа да көптеген позицияларда ойнады, екі қанатта немесе тіпті қорғаушы ретінде де ойнай алатын. Шындығында, карьерасының басында алаңның екі жағында да толық қорғаушы ретінде ойнады, сондай-ақ адамға қадағалау және допты ұтып алу қабілетіне байланысты орталық қорғаушы (немесе итальян тілінде «стоппер») ретінде де ойнады. Тарделли жылдамдығымен, төзімділігімен және қорғаныс дағдыларымен танымал болғанмен, үлкен қарқыны мен жіңішке дене бітіміне байланысты «Ювентус» құрамаласы Лучано Спинози оған «Шиццо» деген лақап ат қойды. Футболдық қабілеттерімен қатар, ол өзінің мансабындағы көшбасшылық қасиеттерімен де ерекшеленді және шешім қабылдайтын ойыншы ретінде танылды. 2007 жылы «The Times» газеті Тарделлиді тарихтың ең қатал 50 футболшысының тізімінде 10-орынға қойды. 2013 жылы «The Guardian» газетіне жазған Джонатан Уилсон Тарделлиді «жойқыншы» деп сипаттаған орта қорғаушының түрі ретінде бағалады, яғни допты ұтып алуға, допты таратуға және басқа ойыншыларға пас беруге бағытталған ойыншы.

Жаттықтырушылық мансап

Тарделли өзінің бас бапкерлік мансабын 1988 жылы, зейнеткерлікке шыққаннан кейін Италияның 16 жасқа дейінгі құрамасының бас бапкері ретінде бастады. Екі жылдан соң ол 21 жасқа дейінгі команданың Чезаре Малдинидің көмекшісі болды. 1993 жылы ол Серия C1 лигасындағы «Комо» клубына ауысты. Ол «Комоны» Серия B-ға көтерді, бірақ команданы құлдыраудан сақтап қала алмады. 1995 жылы ол тағы бір Серия B командасы – «Чезенаны» қабылдады. Тарделли Италияның 21 жасқа дейінгі құрамасының бас бапкері болу үшін кеткенге дейін «Чезенамен» үш маусым өткізді. Келесі жылы ол 21 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатын жеңіп алды, сондай-ақ 2000 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан Италия құрамасын жаттықтырды, команда ширек финалға жетті. Италияның 21 жасқа дейінгі құрамасымен жеткен сәттіліктері Тарделлиді 2000–01 маусымда «Интернационале» клубының бапкері қылуға алып келді. «Нерацзурримен» өткен уақыты қысқа болды; әсіресе жергілікті қарсыластары «А.С. Миланнан» 6:0 есебімен жеңілгеннен кейін 2001 жылдың маусымында Тарделли жұмыстан босатылды. Тарделлидің басқа жаттықтырушылық жұмыстары сәтті болмады, олардың ішінде «Бари», Египет құрамасы және «Ареццо» клубтары бар. Тарделли 2006 жылы бұрынғы клубы «Ювентустың» әкімшілік кеңесінде қысқа уақыт қызмет етті, бірақ 2007 жылы клубтың бағыты бойынша иерархиямен келіспеушіліктерге байланысты отставкаға кетті. 2008 жылдың ақпан айында ол жаңадан тағайындалған Джованни Трапатонидің көмекшісі ретінде Ирландия Республикасының ұлттық құрамасының жаттықтырушылар штабына қосылды. Ол «Ювентустың» бұрынғы ойыншысы Лиам Брэдимен қайта кездесті, ол да Трапатонидің көмекшісі болып тағайындалды. Тарделли 2013 жылдың 11 қыркүйегінде, алдыңғы күні Австриядан жеңілгеннен кейін, Ирландия Республикасының ұлттық құрамасымен өзара келісім бойынша жолдар айырды.

Жеке өмір

Тарделли жұмысшы отбасынан шыққан, төрт баланың ең кішісі. Әкесі Анас фабрикасында жұмыс істеген, ал анасы үй шаруасымен айналысқан. Солшыл саяси көзқарастарымен белгілі, ол жастық шағында өзін де, әкесін де коммунист деп сипаттаған. Оқушы кезінде Пизадағы Мираколи алаңында (Piazza dei Miracoli) жазда официант болып жұмыс істеп ақша тапқан. Ол геодезия мамандығы бойынша бітірген. 1991 жылы шығарған автобиографиясында, "Моананың философиясы" (италиян тілінде La filosofia di Moana), итальяндық ересектер фильмінің актрисасы Моана Поцци Тарделлимен құпия қарым-қатынаста болғанын айтқан. Тарделлидің екі баласы бар: бірінші некесінен Сара (журналист) қызы және репортер Стелла Пендемен болған қарым-қатынасынан Никола (модель) ұлы бар. 2016 жылдан бері Тарделли журналист Мырта Мерлиномен бірге. Тарделли 2016 жылғы конституциялық реформаға қатысты референдумды қолдаған 80-нен астам итальяндық мәшһүр тұлғаның бірі болды.

Клуб

+ Клубтар, маусымдар және жарыстар бойынша ойындар мен голдарКлубМаусымЛигаҰлттық кубокЕуропаЖалпыДивизияОйындарГолдарОйындарГолдарОйындарГолдарОйындарГолдарПиза С. С.1972–73Serie C82––821973–74332––332Жалпы414––414Комо1974–75Serie B362–362Ювентус1975–76Serie A26240303321976–77284411224471977–7826441613661978–7929493204071979–8018420702741980–8128760313781981–8222341302941982–83265101834491983–8428061814221984–852826091433Жалпы2593555861937552Интернационале1985–86Serie A19272933471986–872407160371Жалпы432143143718Сент-Галлен1987–88Nationalliga A140–140Барлық карьерасы бойынша393436911751253766