Дамушы елдердегі демографиялық тұраққа түсу және халық өсімі
Demographic trap
Дамыған елдерде туу көрсеткішінің жоғары болуы және өлім-жітімнің төмендеуі халық өсіміне әкеліп, дамуға кедерес жасайды. Демографиялық тұрақсыздық туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дамушы елдерде жоғары туылу және өлім-жітімнің төмендеуі
High fertility and declining mortality in developing countries
Халықаралық даму энциклопедиясына сәйкес, демографтар "демографиялық тұрақсыздық" терминін дамушы елдердегі жоғары туылу (туылу көрсеткіші) және төмендеу өлім-жітім (өлім көрсеткіші) комбинациясын сипаттау үшін қолданады, бұл халық санының өсу қарқынының (HӨҚ) жоғарылау кезеңіне әкеледі. Жоғары туылу мен төмендеу өлім-жітім дамушы ел дамыған елге айналу кезеңінен өтетін кезде пайда болады. Демографиялық өтудің "2-ші кезеңінде" денсаулық сақтау сапасы жақсарып, өлім көрсеткіші төмендейді, бірақ туылу көрсеткіші жоғары болып қалады, нәтижесінде халық санының жоғары өсу кезеңі пайда болады. Бұл кедейлікті күшейтеді, себебі адамдар экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін көп балаға мұқтаж болады. Әлеуметтанушы Джон Эвери бұл жағдайдың себебін былай түсіндіреді: "Жоғары туылу және төмен өлім көрсеткіші халық санының соншалықты жылдам өсуіне әкеледі, осы өсуді баяулатуға болатын даму мүмкін болмайды".
According to the Encyclopedia of International Development, the term demographic trap is used by demographers "to describe the combination of high fertility (birth rates) and declining mortality (death rates) in developing countries, resulting in a period of high population growth rate (PGR)." High fertility combined with declining mortality happens when a developing country moves through the demographic transition of becoming developed. During "stage 2" of the demographic transition, quality of health care improves and death rates fall, but birth rates still remain high, resulting in a period of high population growth. This results in more poverty, where people rely on more children to provide them with economic security. Social scientist John Avery explains that this results because the high birth rates and low death rates "lead to population growth so rapid that the development that could have slowed population is impossible."
Нәтижелер
"Демографиялық тұзақтың" маңызды салдарының бірі – халықтың қарқынды өсуі. Бұл қазір Азия, Африка және Латын Америкасы елдерінде байқалады, онда 20-шы ғасырдың соңғы жартысында медициналық көмектің жетілуіне байланысты өлім-жітім көрсеткіші төмендеді. Алайда, кейінгі онжылдықтарда көптеген елдер халық өсіміне сай экономикалық дамуды жақсартуға қол жеткізе алмады, мектеп жасына келген балалардың білім алу қажеттіліктерін қанағаттандыру, кеңейіп келе жатқан еңбек күші үшін жаңа жұмыс орындарын жасау, сондай-ақ канализация, жолдар, көпірлер, сумен жабдықтау, электр энергиясы және тұрақты азық-түлікпен қамтамасыз ету сияқты негізгі инфрақұрылым мен қызметтерді ұсыну мүмкіндігі болмады. 2-ші сатыдан 3-ші сатыға сәтті көшкен дамып келе жатқан елдердің мысалдары – Оңтүстік Корея және Тайвань, олар отбасы мүшелерінің санын азайтуға қол жеткізіп, тұрмыс деңгейін жақсартты. Бұл туу көрсеткішінің одан әрі төмендеуіне әкелді. Жақында Мальтус тұзағынан (демографиялық тұзаққа ұқсас идея) шығу кезінде ірі әлеуметтік-саяси дүрбелеңдердің пайда болуы ерекше жағдай емес, тұрақты құбылыс екені ұсынылды.
One of the significant outcomes of the "demographic trap" is explosive population growth. This is currently seen throughout Asia, Africa and Latin America, where death rates have dropped during the last half of the 20th century due to advanced health care. However, in subsequent decades most of those countries were unable to keep improving economic development to match their population's growth, by filling the education needs for more school age children, creating more jobs for the expanding workforce, and providing basic infrastructure and services, such as sewage, roads, bridges, water supplies, electricity, and stable food supplies. Examples of developing nations and territories that successfully went from stage 2 to stage 3 are South Korea and Taiwan, which were able to move toward smaller families, and thereby improved living standards. This resulted in further reduction in fertility rates. It has been recently suggested that the emergence of major sociopolitical upheavals at the escape from the Malthusian trap (a similar idea to the demographic trap) is not an abnormal, but a regular phenomenon.
Басқа көзқарастар
"Тұрақ" дегеннің бар екендігі күмәнді. Кейбір демографтар оны уақытша проблема деп санайды, оны жақсы білім беру және отбасылық жоспарлау арқылы шешуге болады. Ал басқалары "тұрақ" - балаларды оқытудың және кедейліктен қорғау жүйесін құрудың жеткіліксіздігінің ұзақ мерзімді салдары деп есептейді, нәтижесінде көптеген отбасылар балаларды болашақтағы "кіріс көзі" ретінде қарастырады.
The existence of the "trap" is controversial. Some demographers see it as only a temporary problem, which can be eliminated with better education and better family planning. Others consider the "trap" more of a longer term symptom of the failure to educate children and provide safety nets against poverty, resulting in more families seeing children as a form of "securing incomes" for the future.