Кіріспе

Леопольд Стоковскийдің Модест Муссоргскийдің "Көрмедегі суреттер" атты оркестрлеуі 1939 жылы аяқталды және сол жылдың 17 қарашасында Филадельфия оркестрімен алғаш рет орындалды. Муссоргскийдің 1874 жылғы түпнұсқа композициясы фортепианоға арналған сюита болған, алайда, бұл шығарма көбінесе жасалған оркестрлеулер арқылы танымал болды. Осы аранжировкалардың ең танымал нұсқасын 1922 жылы француз композиторы Морис Равель жасады. Стоковский 1929 жылы "Көрмедегі суреттердің" Равель оркестрлеуін Филадельфиялық тыңдаушыларға ұсынды, бірақ бұл аранжировкаға толық қанағаттанбады, оған көбірек славяндық дыбыс қажет деп ойлады. Оның нұсқасы 10 жылдан кейін аяқталды, Равельдің француздық ықпалынан айтарлықтай ажыратылды. Стоковский "Туильри" және "Лимож" атты екі бөлімін шығармадан алып тастады, себебі олардың тым көп француздық ықпалға ие екенін ойлады және оларды Николай Римский-Корсаков жазған болуы мүмкін деп күдіктенді, өйткені оның 1886 жылғы басылымы Муссоргскийдің шығармасының алғашқы жарияланған нұсқасы болды.

I. Саябақ

Стоковскийдің бастапқы "Променады" Равельдің мыс фанфарына қарағанда әлдеқайда сәнді емес; оның орнына, көбінесе төменгі скрипкалар мен ағаштан жасалған үрмелі аспаптарға беріледі, бұл терең, хорға ұқсас дыбыстарды құрайды. Мыс аспаптар соңына жақын ғана қосылады.

II. Гномдар

Бұл ерекше қимылдың түрленетін оркестрлеуі Стоковскийдің "Балда таудағы түн" нұсқасын еске түсіреді. Тынышталған мыс аспаптары мен ксилофон ерекше көзге түседі. Стоковскийдің туындысы Равельдің соққы аспаптарына (соның ішінде қамшыға) қарағанда, есімді ағаш және мыс дыбыстарындан көбірек құралған.

III. Саякат

Бұл бөлімде Равельдің горнына фагот қосылады, және оның үні сырлы скрипка тремололарымен кезектеседі. Соңы келесі бөлімге біртіндеп өтеді.

IV. Ескі қамал

Бас гобой мен төменгі скрипкалардың сұрыңқалы кіріспесінен кейін, ағылшын мүйізі трубадор әнін орындайды. Ылғалды сырғалар арнайы атмосфераны құрады, сондай-ақ, дорбаның үздіксіз соққысы да осыған көмектеседі.

В. Бидло

Төменгі струналар өгіз арбасының салмақты жүгін көтереді, ал әуен мүйіздер мен тубамен жеткізіледі. Шыңына жеткенде, күшті барабандық крещендомен қарсы алынады, әуен скрипкаларда, трубаларда, мүйіздерде және тимпандағы өгіз арбасында естіледі. Стоковский мұнда Мусоргскийдің бастапқы партитурасын ұстанады, қозғалысты фортиссимодан бастайды, Равельдің пианиссимосының орнына.

VI. Саякат

Бұл бөлімде құпиялы тремололар қайтадан пайда болады, әуеннің көп бөлігі оларға тиесілі. Флейталар келесі бөлімді күтіп, соңында қосылады.

VII. Ұяламаған балапандар балеті

Стокский, Равел сияқты, мұнда көбінесе ағаш аспаптарының дыбыстарын қолданады; бірақ екі оркестрлеу де мүлдем бөлек естіледі. Стоковскийдің оркестрлеуі Равельдікідей диссонанстарды жұмсартпайды: керісінше, оларды күшейтеді. Ортаңғы бөлімде қайтадан скрипка тремололары пайда болады, олар сырылдайтын гобоймен кезектесіп тұрады.

VIII. Самуэль Голденберг және Шмуэль

Бұл – Стоковскидің Равельден үлкен ықпал көрген жалғыз бөлімі. Дегенмен, оның өзіне тән бояулары да бар: кедейдің жалбарынысында флейта мен тынық дауыстағы труба кезектеседі, ал мақтаншақ "бай адам" тақырыбының қайта оралуында қорқынышты тромбонның глиссандосы тиімді қолданылған.

IX. Катакомбалар

Бұл бөлімде Стоковскийдің органшы ретіндегі мұрасы анық байқалады, латунь аспаптарының тобы үлкен аккордтармен бір-бірінің үстіне жиналған. Бұл бөлімде скрипкалардың глиссандосы, бас барабан мен гонгтың қолданылуы сияқты бірнеше құбыжықты эффекттер бар.

X. Cum mortis in lingua mortua (Өлген тілінде өліммен бірге)

Бұл бөлімде ішекті аспаптардың тремолосы бұрынғыдан да алаңдата түседі, бірақ оркестрлеу Равельдікіндей қараңғы емес. Көңілді екінші бөлімде жеке скрипка ойнайды, және жиі портманто қолданылады.

XI. Құс аяғындағы үйшік (Баба-Яга)

Бұл қозғалыс тағы да Равельдің шығармасынан саналы түрде өзгешеленеді: француздың шығармасы – күшті, қатыгез, соққылы пьеса, ал Стоковскийдің шығармасы – көбірек гротесктік шерцо, өлім биі. Пьесаның басында жетіліктердің үлкен дыбыстары өшірілген мырыштардың ұршықтарымен беріледі. "Гномустағыдай", оркестрдің көрінеу әсерлері қысқа ғана түнгі кошмардағы калейдоскоптай жылдам өтеді – қысылған скрипкалар, ашулы мырыштар, айқайлайтын ағаш аспаптары. Ортаңғы бөлімде Стоковскийдің ең керемет оркестрлік шешімі бар – мүйіздер мен үндетілген трубалардағы тілді қозғалтып ойналатын трельдер мен тремололар; кейіннен төмен қарай хроматикалық гамма үндетілген тромбондарда тілді қозғалтып ойналады. Содан кейін өлім биі қайта оралады, бірақ келесі қозғалыс басталар кезде алысқа тарап кетеді.

XII. Киевтің Ұлы қақпасы

Бұл бөлім Стоковскидің оркестрлеуінің екі маңызды ерекшелігін қамтиды: оның алып, органға ұқсас аккордтары (шынында да, орган қолданылады) және гонг пен қоңырау дыбыстарына бейімділігі. Органның ықпалы ашық түрде ашылушы хордан-ақ көрінеді. Хорлық бөлімдерде Стоковский Мусоргскийдің *senza espressivo* (көрсетілмеген тембр) деген белгілеуін назарға алмай, оларды әдемі скрипкалар тобына береді. "Есік" тақырыбының екінші рет орындалуымен бірге қоңырау дыбыстары енгізіледі, ал ортаңғы бөлімнің диссонанстық үнімен гонг дыбыстары естіледі. Равелден өзгеше, Стоковскийдің "Есік" тақырыбының соңғысына дейінгі тоқсандық үштіктері анық естіледі, олар мыс және барабан сияқты фанфар ретінде орындалады. Туынды орган мен оркестр үшін алып аккордтармен және гонгқа күшті соққымен аяқталады.

Жазбалар

Леопольд Стоковский өзінің аранжировкасын коммерциялық үш рет жазды: (1) Филадельфия оркестрімен RCA Victor (1939); (2) АҚШ Columbia үшін Бүкіл американдық жастар оркестрімен (1941); және (3) Decca үшін Жаңа филармониямен (1965). Екі "тікелей эфирдегі" Стоковскийдің орындауы CD-де жарық көрді: (а) 1962 жылы Филадельфия оркестрімен Pristine Audio лейблінде; және (б) 1963 жылы BBC Symphony (оның Ұлыбританиядағы тұңғыш орындалуы) Music & Arts лейблінде. Басқа жазбаларды Маттиас Бамерт және BBC филармониясы (Chandos); Хосе Серебриер және Борнмут симфониясы (Naxos); Оливер Кнуссен және Кливленд оркестрі (DG); Геннадий Рождественский және КСРО мемлекеттік симфониялық оркестрі (Revelation); Джеймс Седарес және Жаңа Зеландия симфониясы (Koch International); Казуки Ямада және Жапон филармониясы (Exton) жасады. Эрих Кунцель мен Цинциннати Pops тек "Ұлы қақпаны" бөлек жазды, соңында "қосымша" орган бөлігімен, Telarc үшін.