Кіріспе

1972 жылы Тынық мұхитындағы тайфун маусымы орташадан жоғары болды, оған 31 тропикалық дауыл, 24 тайфун және 2 күшті тайфун туды. Оның ресми шектері жоқ; ол 1972 жылы жыл бойы жалғасты, бірақ тропикалық циклондардың көпшілігі маусым мен желтоқсан аралығында Тынық мұхитының солтүстік-батыс бөлігінде қалыптасады. Бұл мерзімдер әдетте Тынық мұхитының солтүстік-батыс бөлігінде тропикалық циклондардың көпшілігі пайда болатын жылдың кезеңін анықтайды. Осы мақаланың ауқымы Тынық мұхитымен, экватордың солтүстігімен және Халықаралық дата сызығының батысымен шектеледі. Дата сызығының шығысында және экватордың солтүстігінде қалыптасқан дауылдар – қайнап кеткен дауылдар деп аталады; 1972 жылғы Тынық мұхитындағы қайнап кеткен дауылдар маусымына қараңыз. Батыс Тынық мұхитының барлық бассейнінде қалыптасқан тропикалық дауылдарға Бірлескен тайфун ескерту орталығы (Joint Typhoon Warning Center) ат қойды. Осы бассейндегі тропикалық депрессиялардың нөміріне "W" әрпі қосылады. Филиппин жауапкершілік аймағына кіретін немесе онда қалыптасатын тропикалық депрессияларға PAGASA (Филиппин атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасы) ат қояды. Осының салдарынан бір дауылдың екі аты болуы мүмкін.

Жүйелер

Осы жылы Батыс Тынық мұхитында барлығы 36 тропикалық депрессия қалыптасты, олардың 30-ы тропикалық дауылға айналды. 22 дауыл тайфун күшіне жетті, олардың екеуі супер тайфун күшіне жетті.

Тайфун жинағы (АсиангБайринг)

Тропикалық бұзылыс Тынық мұхитының орталық бөлігіндегі жоғарғы тропосфералық төмен қысым аймағынан пайда болып, 5 қаңтарда Каролина аралдары арқылы батысқа қарай жылжыды және 1W тропикалық депрессиясы ретінде бірте-бірте күшейді. Депрессия жылдам күшейіп, сол күні тропикалық дауылға айналды, ал 6 қаңтарда Филиппинге жақындағанда тайфунға дейін жетті. Кит 6 және 7 қаңтарда қарқынды күшейіп, қаңтар айындағы ең күшті тайфунға айналды, бірақ батысқа қарай ағын тоқтатылып, тайфунның әлсіреуіне себеп болды. 7 қаңтарда Кит Филиппиннің шығыс жағалауына тайфун ретінде соқты және субтропикалық жоғары қысым белдеуіндегі үзіліс салдарынан солтүстікке бұрылды. Бұл Китті шығысқа, содан кейін оңтүстікке қарай итерді, үлкен айналымды аяқтағаннан кейін 15 қаңтарда бастапқы орнына жақын орналасқан жерде тарады. Бұл ерекше, күтпеген және маусымдық емес күшті тайфун Филиппинде 204 адамның өмірін қиып, 23 миллион долларға жуық (1972 жылғы АҚШ доллары) зиян келтірді. Апаттың басты себебі - қатты жаңбыр мен су тасқыны. Лола Микронезия аралдарының біріне жақыннан өтіп, зақым келтірді. Екі балықшының жоғалып кеткені хабарланды. Жел мен толқындар Понпей және жақын маңдағы атолдарға 18 мың доллар (1972 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірді. Сондай-ақ, тұщы су жүйесі бұзылып, ауыз су тапшылығына себеп болды. Пингелап және Мокилде 60 үй қирады. Ора Филиппиндегі Манила аймағына ауыр зақым келтірді. Оның салдарынан 131 адам қаза тапты, оның ішінде Бикол аймағында паром суға батып, төрт адам мерт болды. Манила портында бірнеше кеме жағаға шығып кетті. Барлығы Ора 385 мың адамды баспанасыз қалдырып, 15 миллион доллар (1972 жылғы АҚШ доллары) зиян келтірді. Жапонияда Филис 3 адамның өліміне, 300-ден астам жер көшкініне және 6000-нан астам үйдің суға батуына себеп болды. Жалпы зиян орташа деңгейде болды. Ританың үлкен ауданы мен ұзақ мерзімді болуы салдарынан, соққан аймақтарда қатты жаңбыр жауды. Гуам маңында 8 шілдеде тайфуннан Әуе күштеріне қарасты Боинг B-52 ұшағы мұхитқа құлап, алты адамнан тұратын экипаж мүшелерінің бірі қаза тапты. Қалған экипаж мүшелерін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ядролық шабуылға арналған су асты мекемесі құтқарып алды. Су асты мекемесі дауылды теңіз бетіне шығып, перрископқа бекітілген арқанды пайдаланып, теңізде айналып жатқан қайықтан адамдарды шығарды. Тайваньда қатты жаңбырдан жер көшкіні болды, оның бірі пойыздың рельстерден шығуына себеп болды, нәтижесінде үш адам қаза тапты. Кореяда сегіз адам қаза тауып, елуден астам шағын кемелер жоғалып, екі жүзден астам ғимарат қирады. Рюкю аралдарында үш адам қаза тапты. Егістіктерге ауыр зиян келді, көптеген қайықтар батып, бірнеше тас жолдар саздықтармен жабылды. Сюзан Лусонның батыс жағалауында қатты толқындар туғызды. Супер тайфун Ритамен бірге Сюзан Филиппиндегі муссондық желдерді өзгертті. Жапонияда Тесс қатты су тасқыны мен күшті толқындарға себеп болды. Бұл оқиғадан 29 адам қаза тауып, 20-сы із-түссіз жоғалып кетті. Қаза болғандардың көпшілігі толқындарға ұшыраған жүзушілер еді. Элис тасқынынан пайда болған толқындар Ивакиде өзеннің суға толып, үш жүз үйге зақым келтірді. Ешкім қаза таба алмады. Бетти Рюкю аралдарында аз әсер етті. Филиппинде бұл муссондық жаңбырды күшейтті. Бұл су тасқынына әкеліп соқты, Илокос-Сурде 7 адам қаза тапты. Тағы төрт адам жеңіл ұшақ жоғалғаннан кейін қайтыс болды деп болжам жасалды. Тайваньда жаңбыр қатты жауды. Санчонг ауданындағы су тасқыны 300 мың адамды қамауға алып, жолдар мен темір жолдарды бұзды. 220-ден астам үй толығымен қирады, кем дегенде 130-ы ауыр зақымдалды. Бетти Тайваньда он сегіз адамды, жалпы жиырма тоғыз адамды өлтірді. Зақымның жалпы құны белгісіз. Залалдар мен өлім-жітім туралы хабар берілмеді. және 7 қыркүйекте Бенгал шығанағына шығып, 1972 жылғы Солтүстік Үнді мұхитының 24-72 тропикалық циклон маусымының тропикалық циклонға айналды. "Экс-Элси" Бенгал шығанағын кесіп өткенде біртіндеп күшін қалпына келтірді. 10 қыркүйекте Үндістан жағалауына соқты және ішкі аймақтарда жылдам тарады. Тайланд арқылы өтіп бара жатқанда, Элси қатты су тасқынына себеп болды.

Хелен тайфуны (Паринг)

1972 жылы Тынық мұхиты маусымында Жапонияны шағып өткен ең қиратушы тропикалық циклон – «Хелен» тайфуны болды. 11 қыркүйекте Солтүстік Мариан аралдарының жанында тропикалық бұзылыс ретінде пайда болған «Хелен» солтүстік-батысқа қарай жылжумен бірге күшейе берді. 14 қыркүйекте тайфун күшіне жетіп, жақын арада Жапонияға қарай солтүстік-шығысқа бұрылды. Шығыс Қытай теңізіндегі ойысқа байланысты жылдамдық алған «Хелен» елге тез жақындады және Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 3-ші санатқа тең тайфун ретінде Кушимото мүйісіне жағалауға шықты. Сол күні әлсіреген «Хелен» Жапон теңізіне шықты. Жоғары атмосфералық төмен қысыммен біріккеннен кейін, дауыл 19 қыркүйекте экстратропикалық циклонға айналып, екі күннен кейін Оңтүстік Хоккайдодан өтіп бара жатқанда соңғы рет тіркелді. Жапонияда «Хелен» тайфуны шектен тыс жаңбыр жаудырып, Хоккайдода ең жоғарғы деңгейге жетті, сондай-ақ күшті желдер кең ауқымда зардаптарға әкелді. Су тасқыны мен көшкін салдарынан 4 213 үй толығымен қирады, ал тағы 146 547 үй зақымдалды. Дауылдың салдарынан көптеген кемелер, оның ішінде бірнеше мың тонналық жүк тасымалдаушы кемелер құлап кетті. Барлығы 87 адам қаза тауып, 102 миллион долларлық зиян келтірді.

Мари тайфуны

Мари тайфуны 4 қазанда пайда болып, батысқа қарай жылжыды, сондай-ақ 4-ші санаттағы тайфунға дейін күшейді. Ең жоғары қарқынына жеткеннен кейін, Мари әлсіреп, солтүстікке бұрылып, Солтүстік Совет Одағы мен Жапонияға әсер етті. 16 қазанға дейін ол экстратропикалық циклонға айналды. Мари 12 күн бойында көп зиян келтірмеді.

Памела тайфуны (Тоянг)

Тайфун Памела Гонконгқа шабуылдап, бір адамның қазасына себеп болды.

Сали тайфуны

30 қарашада Борнео аймағында төмен қысым аймағы қалыптасып, батысқа қарай Тайланд шығанағына жылжыды және соңында Салли тайфунына айналды. Салли тайфуны Таиландтың Сурат Тхани провинциясының жанынан құрлыққа шықты және 2 желтоқсанда Баңғала шығанағында күші әлсіреп, сол аймақта толыққандай ыдырады.

Тереза тайфуны (Ундаң)

30 қарашада пайда болған «Тереза» тайфуны 3 желтоқсанда Филиппинге шабуылдады. Аралдарды кесіп өткеннен кейін, тайфун Оңтүстік Қытай теңізінде ең күшті желге жетті, желтоқсан айы үшін бұл сирек кездесетін құбылыс. «Терезаның» қарқындылығы батысқа қарай жылжуымен өзгеріп тұрды және 9-ы күні Оңтүстік Вьетнамның шығысына тайфун ретінде соқты. «Тереза» 12-ші күні 90 адамның қаза болуына және кең аумақта үлкен зиян келтіруіне себеп болғаннан кейін тарап кетті.