Кіріспе
Британдық ханзада (туған 1964)
Эдвард ханзадасы, Эдинбург герцогы (Edward Antony Richard Louis; 10 наурыз 1964 жылы туған) – британдық патша отбасының мүшесі. Ол Елизавета II патшайым мен Эдинбург герцогы Филипптің кіші ұлы және III Карл патшаның кіші інісі. Британ тағына мұрагерлік тізбекте үшінші болып дүниеге келген, қазір 14-ші орында. Эдвард анасының билік құру кезеңінде Букингем сарайында туған. Ол Хезердаун мектебінде оқып, Гордонстаунда A деңгейін аяқтаған. Содан кейін Жаңа Зеландиядағы Вангануи Колледж мектебінде бір жылдық үзілісте оқытушы болып жұмыс істеді. Кейін Кембридж университетінің Жезус колледжінде тарих мамандығын бітіріп, 1986 жылы бакалавр дәрежесін алды. Корольдік теңіз жаяу әскерінде қызметтен кейін, ол Really Useful Theatre Company компаниясында театр өндірісіне көмекші болып жұмыс істеді, сосын теледидар өндірісіне қатысты. Кейіннен өзінің Ardent Productions компаниясын құрды. 2002 жылы Эдвард компаниядан кетіп, патша отбасының толық уақытты мүшесі ретінде анасының атынан міндеттерді атқара бастады. Ол 70-тен астам қайырымдылық қоры мен ұйымға демеушілік етеді, оның ішінде Ұлттық Жастар Театры, Спорт және Сауықтыру Одағы және Ұлыбритания Паралимпиадалық Қауымдастығы. Оның қайырымдылық жұмысы өнер, жеңіл атлетика және Эдинбург герцогының сыйлығын дамытуға бағытталған, ол дене шынықтыру, денсаулық және қоғамдық қызметке негізделген. Эдвард 1999 жылы Софи Рис-Джонсқа үйленер алдында Уэссекс графы атанды. Олардың екі баласы бар: Леди Луиза Маунтбеттен-Виндзор және Джеймс Маунтбеттен-Виндзор, Уэссекс графы. 2019 жылы Эдвардтың анасы оған Форфар графының қосымша атағын берді. 2023 жылы Эдвард 59 жасқа толған күні ағасы III Карл оған өмір бойына графтық атақпен Эдинбург герцогы атағын берді, бұл атақ бұрын олардың 2021 жылы қайтыс болған әкесіне, содан кейін қысқа мерзімге Карлдың өзіне тиесілі болған.
Ерте өмір және білім
Принц Эдуард 1964 жылғы 10 наурызда сағат 20:20-да Лондонның Бэкингем сарайында, Елизавета II мен Эдинбург герцогы Филипптің үшінші ұлы және төртінші, ең кіші баласы болып дүниеге келді. Ол биліктегі британ монархының соңғы туған баласы. Оның тууына әкесі ғана куә болды. 1964 жылғы 2 мамырда Виндзор сарайының жеке капелласында крещение рәсімі болды. Чарльз, Анна және Эндрю сияқты үш үлкен ағасының да бапталуындай, Эдвардты қарау үшін гувернантка тағайындалды, ол Кенсингтондағы Коллингем колледжіне (бұрынғы Гиббс мектебі) оқуға бару алдында Бэкингем сарайында Эдвардтың алғашқы білімін беруге жауапты болды. 1972 жылдың қыркүйегінде ол Беркширдегі Аскот маңындағы Хизердаун мектебіне қабылданды. Кейіннен, әкесі мен үлкен ағаларының ізімен, Эдвард Шотландияның солтүстігіндегі Гордонстаунға көшті, онда соңғы семестрінде мектеп басшысы болып тағайындалды. Эдвард A Level емтиханында ағылшын тілінен C, тарих және саясаттан екі D бағасын алды, мектепті бітіргеннен кейін Жаңа Зеландиядағы Вангуи колледжінде екі семестр бойы үй ұстазы және кіші оқытушы болып жұмыс істеп, бос жылды шетелде өткізді. Ұлыбританияға оралғаннан кейін Эдвард Кембридждегі Иисус колледжінде тарихты оқыды. Төмен нәтижелерге қарамастан, университетке қабылдануына байланысты пікірлер оянды. Эдвард 1986 жылы бакалавр (Lower Second Honours) дәрежесін алды.
Корольдік теңізшілер
1986 жылы бітіргеннен кейін Эдвард Корольдік теңіз жаяу әскеріне қосылды, олар болашақта қызмет ету шартымен Кембридж университетіндегі оқуын қаржылаған деген хабар бар. Ол 1983 жылдың қыркүйегінде Корольдік теңіз жаяу әскеріне қосылуға тіркелген. 1987 жылдың қаңтарында 12 айлық жаттығудың үштен бірін аяқтағаннан кейін ол командалық курстан шығып қалды. Бұқаралық ақпарат құралдары Корольдік теңіз жаяу әскерінің Бас капитаны болған Принц Филиптің наразы болғанын хабарлады, бірақ Принц Эдуард кейіннен әкесі оны шешімінен қайтармағанын айтты. Букингем сарайы Эдуардтың шешімі "көп ойланудан" кейін қабылданғанын және ол "үлкен өкінішпен" кетіп бара жатқанын, бірақ "қызметті өмір бойына кәсібі еткісі келмейді" деген қорытынды жасады.
Театр және теледидар
Әскери қызметтен шыққаннан кейін Эдвард ойын-сауық саласында мансап құруды шешті. Ол Эндрю Ллойд Веббер мен Тим Райстан 1986 жылғы «Крикет» мюзиклін анасының 60 жылдық мерейтойына арнап жасауды тапсырды, нәтижесінде Ллойд Веббердің «Really Useful Theatre Company» компаниясында жұмысқа шақырылды. Мұнда ол «Операның күлеңкі», «Жұлдызды экспресс» және «Мысықтар» сияқты мюзиклдерде өндіріс жөніндегі көмекші болып жұмыс істеді. Сол жерде ол актриса Рути Хеншаллмен танысып, үш жыл бойы кездесті. Эдвардтың телевизиялық өндірістегі алғашқы қадамы – 1987 жылдың 15 маусымында өткен «The Grand Knockout Tournament» бағдарламасы болды, ол «It's a Royal Knockout» деген бейресми атаумен де танылды. Бұл бағдарламада ол, оның әпкесі Энн мен інісі Эндрю және Эндрюдің әйелі Сара демеушілік еткен төрт команда қатысты, олар қайырымдылыққа арналған жарысқа түсті. Бағдарлама бұқаралық ақпарат құралдары мен жұртшылық тарапынан сынға ұшырады, кейіннен патшайым бұл шараға қарсы болғаны және оның сарайындағы кеңесшілер оған қатысуға кеңес бермегені хабарланды. Бағдарлама таңдалған қайырымдылық қорындарына 1,5 миллион фунт стерлингтан астам қаржы жинады.
Ажарнт фильмдері
1993 жылы Эдвард Ardent Productions теледидар өндіріс компаниясын құрды. Ardent бірқатар деректі фильмдер мен драмалардың түсіріліміне қатысты, бірақ Эдвард БАҚ-та өзінің патшалық байланыстарын қаржылық пайда үшін қолданғаны үшін айыпталды, ал кейбір саланың ішкі қызметкерлері компанияны "қасіретті әзіл" деп атады, себебі оның жұмысында кәсібиліктің жетіспейтіні сезілді. Энди Бекетт The Guardian газетінде былай деп жазды: "Ardent-тің санаулы ондаған сағаттық эфирлік контентін тамашалау – бұл Британиядағы әрбір ер адам әлі де галстук тағатын, камераға түсірілетін эпизодтар крикет свитерлерінде орындалатын, адамдар күзетшілердей қолдарын артына қоятын ерекше патшалыққа кірумен тең. Рекламалық үзілістер әскери қызметке шақыру туралы жарнамалармен толтырылған". 1996 жылы Эдвард VIII (кейінгі Виндзор герцогы) туралы Эдвард түсірген деректі фильм дүние жүзінде сәтті сатылды. Дегенмен, компания Эдвард жалақы алмаған бір жылды қоспағанда, жұмыс істеген әр жылы зиянға ұшырады. Уильямның әкесі (Эдвардтың үлкен ағасы Чарльз) осы оқиғаға ашуланған болып хабарлады. 2002 жылдың наурыз айында Эдвард Ardent компаниясының өндіріс директоры және бірлескен басқарушы директоры лауазымынан қадам басқанын мәлімдеді.
Неке және балалар
Эдвард Софи Рис-Джонспен 1987 жылы оның досымен танысты. Олар 1993 жылы қайырымдылыққа ақша жинау мақсатындағы «Принц Эдвардтың жазғы шақыруы» жарнамалық түсірілімінде қайта кездесті, одан кейін араларында қарым-қатынас орнады. 1993 жылдың желтоқсан айында, олардың үйленуді жоспарлап отыр ма деген күмәндер күшейген кезде, Эдвард газет редакторларына хат жазып, үйлену жоспары жоқ екенін мәлімдеді және бұқаралық ақпарат құралдарының олардың жеке өміріне қатысты құрмет көрсетуін сұрады. Эдвард 1998 жылдың желтоқсан айында Багам аралдарында демалыс кезінде Софиге той жасады, ал олардың никелері 1999 жылдың 6 қаңтарында ресми түрде жарияланды. Эдвард Софиге «Аспрей мен Гаррард» фирмасының 105 000 фунт стерлингке бағаланатын құдалық жүзігін сыйлады: екі каратты овал пішіндес алмаз, 18 каратты ақ алтынға орнатылған екі жүрек пішіндес асыл таспен шеңберленген. Олардың тойы 1999 жылдың 19 маусымында Виндзор сарайындағы Сент-Джордж шіркеуінде өтті. Бұл, оның үлкен ағаларының тойларынан өзгеше болды, олар Вестминстер аббаттығында немесе Сент-Пол соборында өткен, әрі ажырысумен аяқталған салтанатты шаралар еді. Той күнінде Принц Эдвард Уэссекс графы титулымен марапатталды, сонымен қатар граф Северн (контессаның әулетінің уэльстік тамырларына сілтеме жасай отырып) қосымша титулы да берілді, бұл патшаның ұлдарының корольдік герцогтар болып тағайындалу дәстүрінен айырмашылықты білдірді. Софи 2001 жылы жатыр сыртында жүктілікке ұшырады. Эдвард пен Софидің екі баласы бар: Леди Луиза Маунтбеттен-Виндзор, 2003 жылдың 8 қарашасында плацентаның күрт жұлынуы салдарынан мерзімінен бұрын дүниеге келді; және Джеймс Маунтбеттен-Виндзор (бұрын граф Северн, қазір Уэссекс графы), 2007 жылдың 17 желтоқсанында туған. 2023 жылдан бастап Эдвардтың балалары принц немесе принцесса және «Корольдік билік» атағын емес, герцогтың балалары ретінде таныстырылады. Отбасының елдік резиденциясы Багшот паркі, ал кеңсесі мен ресми Лондондық резиденциясы Бұкінгем сарайында орналасқан.
Іс-шаралар
Уэсекс графы мен графшасы 1999 жылы өзінің Wessex Youth Trust қорын құрды, оның басты мақсаты – балалар мен жастарға көмектесу, қолдау көрсету және мүмкіндіктер беруге бағытталған тіркелген қайырымдылық ұйымдарын дамыту. Оның қамқорлығында: Британдық Паралимпиадалық қауымдастығы, Халықаралық Нақты Теннис Кәсіби қауымдастығы, Ұлт Достастығы Ойындары Федерациясы, Бадминтон Шотландия, Теннис және Ракеткалар қауымдастығы, Бирмингем қаласының симфониялық оркестрі мен хоры, Лондон Моцарт ойыншылары, Хаддо Хаустың хорлық және опералық қоғамы, Солтүстік балеті, Эдинбург халықаралық фестивалі, Корольдік Бирмингем консерваториясы, Өндіріс гильдиясы және Ұлттық жастар театры. Уэссекс графы әкесі, Эдинбург герцогы, Принц Филипптен көптеген міндеттерді өз мойнына алды, себебі Принц Филипп патшалық міндеттемелерін орындаудан зейнетке шығар алдында оларды қысқартты. Принц Эдуард 1990 жылы Жаңа Зеландияда және 1998 жылы Малайзияда өткен Ұлт Достастығы Ойындарын ашты және 2006 жылы Ұлт Достастығы Ойындары Федерациясының вице-президенті болды, сондай-ақ әкесінің Эдинбург герцогының сыйлығы (DofE) схемасындағы рөлін қабылдап, бүкіл әлемдегі Алтын сыйлық салтанаттарына қатысты. 2007 жылдың қыркүйегінде граф Израильге Эдинбург герцогы сыйлығының Халықаралық кеңесінің төрағасы ретінде сапар шекті, Эдинбург герцогы сыйлығының серіктесі – Израиль жастар сыйлығы бағдарламасы ұйымдастырған бірқатар шараларға қатысты. Эдвард 1986 жылы «Блэр Атоллдан Томинтулға дейінгі 60 мильдік төрт күндік саяхат» үшін сыйлықтың алтын медалін алды. Ол 1988 жылдан бері DofE-нің, ал 2006 жылдан бері Халықаралық сыйлықтың сенімді мүшесі. Эдвард 2015 жылы Эдинбург герцогының Халықаралық сыйлығының қамқоршылар кеңесінің төрағасы болды және 2023 жылы Эдинбург герцогы сыйлығының қамқоршысы атанды. Ол қайырымдылық ұйымының жұмысын бірнеше рет жариялады. Эдвард сондай-ақ «Ұлыбританияның DofE және бүкіл әлемдегі басқа 61 ұлттық сыйлық беруші ұйымдарды қамтитын» Халықаралық сыйлық қауымдастығының сенімді мүшесі. Ол сонымен қатар DofE Халықаралық кеңесінің төрағасы болды және 1999 жылы «Сыйлықтың ауқымын кеңейту үшін капиталдық қор құру мақсатында» Халықаралық арнайы жобалар тобын құрды. 2018 жылы Эдвард Теннис және Ракеткалар қауымдастығының қамқоршысы ретінде әлемнің барлық 50 нақты теннис кортында ойнап, Эдинбург герцогы сыйлығы схемасы үшін 2 миллион фунт стерлингтен астам ақша жинады. 2011 жылдың маусым айында Эдвард Балтиморға барып, Living Classrooms Foundation студенттерімен және қызметкерлерімен кездесіп, оларды Эдинбург герцогы сыйлығы бағдарламасына қатысуға шақырды. 2011 жылдың желтоқсан айында Уэссекс графы мен графшасы Ауғанстандағы әскерлерді аралады. Сол сапарда патша жұбы Бахрейнге барып, Бахрейн патшалық отбасы мен премьер-министрден екі зергерлік бұйым сыйлады. Бахрейндегі адам құқықтарының бұзылуына байланысты алаңдаушылық туғандықтан, бұл сыйлық дау тудырды, зергерлік бұйымдарды сатуды және түскен қаражатты Бахрейн халқының игілігіне жұмсауды талап етті. 2012 жылдың ақпан және наурыз айларында жұп королеваның Алмаз юбилейіне қатысу үшін Кариб аймағына сапар шекті. Сапар бағдарламасына Сент-Люсия, Барбадос, Сент-Винсент және Гренадиндер, Гренада, Тринидад және Тобаго, Монтсеррат, Сент-Китс және Невис, Ангилья, Антигуа және Барбуда кірді. Басты оқиғалар Сент-Люсиядағы Тәуелсіздік күнін мерекелеу, Барбадостың Сенаты мен Ассамблеясына бірлескен үндеу және Монсерраттағы жанартаудың атқылауынан зардап шеккен жерлерге сапар болды. 2013 жылы жұп Оңтүстік Африкаға барды. Королева Уэссекс графына 2014 жылға Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясына Лорд-жоғарғы комиссар лауазымын берді. 2015 жылы Эдвард бадминтонмен байланысты жобаларға қосқан үлесі үшін Бадминтон әлемдік федерациясының президенті Пол Эрик Хойерден Президенттік медальмен марапатталды. 2016 жылдың мамыр айында граф Ганаға барды. Президент Махамамен бірге ол жас адамдарға Эдинбург герцогының Халықаралық сыйлығы бағдарламасына қатысқандары үшін Мемлекет басшысының сыйлығын табыс етті. 2016 жылдың қыркүйегінде Эдвард Эдинбург герцогы сыйлығының алмаз мерейтойының аясында Чилиге сапар шекті және Британдық және Ұлт Достастығы өрт сөндіру және құтқару компаниясының, сондай-ақ Чили Британдық мәдениет университетінің жобаларын аралады, ол оның құрметті мүшесі және қамқоршысы болып табылады. Уэссекс графы мен графшасы 2017 жылдың қазан айында Брунейдің тағына отырғанының 50 жылдығын мерекелеуге королеваның өкілі ретінде қатысты. 2018 жылдың ақпан айында граф пен графша Шри-Ланкаға сапар шегіп, Коломбода 70-ші Тәуелсіздік күнін мерекелеуге қатысты. 2018 жылдың сәуір айында граф Австралияға XXI Ұлт Достастығы Ойындарына қатысу үшін және Эдинбург герцогы сыйлығының шақырылысына қатысушылар үшін ақша жинау шараларына қатысу үшін барды. Құрылғаннан кейін 20 жыл өткен соң Wessex Youth Trust өз атауын Earl and Countess of Wessex Charitable Trust деп өзгертті, оны Уэссекс графы мен графшасының жеке кеңсесі және Forfar басқарады. Қор таңдалған серіктес қайырымдылық ұйымдарымен тұрақты қарым-қатынастарды дамытуды жалғастырады және балалар мен жастарды қолдаудан асып, өз міндеттемелерін кеңейтеді. 2019 жылдың шілде айында граф пен графша Forfar қаласына сапар шекті, бұл королеваның Принц Эдуардқа Earl of Forfar қосымша атағын бергеннен кейін патшалық қаласына жасаған алғашқы ресми сапар болды. Графқа жаңа атақтарын мерекелеу үшін Forfar қаласының Strathmore Woollen Company компаниясы жасаған «Earl of Forfar» клеткасы тарту етілді. 2020 жылы ол әкесі 73 жыл бойы атқарып келген London Youth ұйымының қамқорлығын өз мойнына алды. 2022 жылдың ақпан айында Эдвард бұрын әкесі, Эдинбург герцогы, Принц Филипп атқарып келген Royal Windsor Horse Show президенті болып тағайындалды. Келесі айда ол Кенияға Эдинбург герцогының Халықаралық сыйлығының елдегі прогресін бақылау үшін барды. 2022 жылдың сәуір айында Уэссекс графы мен графшасы королеваның Алмаз юбилейін таңдау үшін Сент-Люсия, Сент-Винсент және Гренадиндер, және Антигуа және Барбуда елдеріне сапар шекті. Арал үкіметімен және генерал-губернаторымен келіссөздерден кейін Гренадаға бару жоспарланбады, бірақ жұп елге келер шақта сапарды жасауға үміттенді. 2022 жылы және Өндіріс гильдиясының қамқоршысы ретіндегі рөлі үшін құрмет көрсету мақсатында Earl of Wessex Award гильдияның алғашқы Talent Showcase аясында Ұлыбританияның кино және теледидар ұйымдарын «жергілікті талантты немесе дағдыларды табысты дамыту, қол жеткізуді кеңейту немесе инклюзивті болу» үшін марапаттады. Эдвардтың 59-шы туған күнінде герцог атанғаннан кейін Эдвард пен Софи Эдинбургке барып, Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін Украина мен Шығыс Еуропалық қауымдастықтарының мүшелерімен кездесті. Эдвард герцог атанғаннан кейін Эдинбург герцогы сыйлығының қамқоршысы болды.
БАҚ-та
1999 жылы Эдвард "Нью-Йорк Таймс" газетіне берген сұхбатында айтқан сөздері үшін Лейборист партиясының депутаттары Джон Крайер мен Линдсей Хойл сынға алды. Онда ол Ұлыбританияда "ешкім сәттілікке жеткенді ұнатпайды" және "Америкада ақша бар" деген еді. Бұл сын оны мәлімдеме жасауға мәжбүр етті, онда ол "британдық халқының көңілін қалдыруды ең соңғы тілегім емес еді" деп түсіндірді.
Атаулары мен стильдері
Үйленгенге дейін Эдуард "Едісәмілік Шаһзада Эдуард" деп танылған. 1999 жылғы 19 маусымда ол "Уэссекс графы" атанды. Бэкингем сарайы Эдуардты ақырында Эдинбург герцогы етіп тағайындау ниетін жариялады, бұл атақ сол кезде оның әкесі, ханзада Филипке тиесілі болған және ата-анасының екеуі қайтыс болғаннан кейін тәжге өткен еді. 2019 жылғы 10 наурызда, 55 жасқа толған күні Эдуардқа Шотландияда қолдану үшін Форфар графының қосымша атағы берілді. 2023 жылғы 10 наурызда, 59 жасқа толған күні Эдуард Эдинбург герцогы атанды, осылайша "Единбург герцогының Едісәмілік Билігі" атағына ие болды. Оның герцогтық атағы мұрагерлік емес, сондықтан ол қайтыс болғаннан кейін тәжге қайта оралады. 1994 жылы Эстонияның тәуелсіз Роялистік партиясы Эстонияны монархияға айналдыруды мақсат етіп, Елизавета II патшайымға Эдуардты Эстония Королі етіп коронациялауға рұқсат беру туралы хат жолдады. Хатта Эдуард "эстондықтардың қатты құрметтейтін жас британдық шаһзадасы" деп айтылған, сондай-ақ партия "сіздің осы сирек сұранысыңызды қабылдауыңызға ең артық құрмет ететін едік" деп қосты. Бэкингем сарайы бұл ұсыныстан бас тартып, "жақсы идея, бірақ өте қиын" деді.
Құрметтер
Эдвард - Ең асыл Жартырау орденінің Патшалық серігі, Ең ежелгі және Ең асыл Тистл орденінің қосымша рыцарі, Корольдік Викториан орденінің Ұлы кресті және егеменнің жеке бас көмекшісі.