Кіріспе

1966 жылғы Тынық мұхитының тайфун маусымы өте белсенді болды, көптеген тропикалық циклон Қытай, Жапония және Филиппин елдерінде ауыр зардаптарға әкелді. Барлығы ресми немесе бейресми түрде 49 тропикалық депрессия жарияланды, олардың 30-ы ресми түрде ат қойылған дауылға айналды; олардың 20-сы тайфун статусына жетті, ал 3-і жел жылдамдығы кем дегенде… болғандықтан, супертайфунға дейін күшейді. Жыл бойындағы дауылдар кем дегенде 997 адамның қаза болуына және 377,6 миллион долларлық зиянға себеп болды; алайда, олардың салдарының толық тізімі жоқ. 1988 жылға дейінгі барлау кезеңінде Батыс Солтүстік Тынық мұхитындағы желдің бағалары үлкен қателіктерге ұшырауы жиі кездесетін жайт екені қабылданған. Көптеген жағдайларда, технологияның жеткіліксіздігі және тропикалық циклонның механизмдерін қазіргідей толық түсінбеу салдарынан қарқындылығы шамадан тыс жоғары бағаланды. Сонымен қатар, желдің болжамын алу әдістемелері ондаған жылдар бойы өзгеріп, 1966 жылғыдан бүгінгі күнге дейін айтарлықтай өзгеше. 2006 жылы Колорадо штатының атмосфераны зерттеу институты және АҚШ Әскери-теңіз зерттеу зертханасы 1966 жылдан 1987 жылға дейінгі тайфундарды бірлесіп қайта талдап, осы қателіктердің кейбірін түзетуге тырысты. Осы зерттеудің нәтижесінде 1966 жылғы көптеген дауылдардың күші төмендетілді; алайда, зерттеу нәтижелері ресми деректер базасына енгізілген жоқ. Саффер-Симпсон дауылдық жел шкаласы бойынша 3-ші санатқа немесе одан жоғары санаттағы ірі тайфундардың саны сегізден алтыға дейін азайтылды, соның ішінде 5-ші санаттағы тайфун да алынып тасталды. Батыс Тынық мұхиты бассейні Тынық мұхитының экватордан солтүстікке және Халықаралық күндік сызықтан батысқа орналасқан бөлігін қамтиды. Күн сызығының шығысында және экватордың солтүстігінде пайда болатын дауылдар жұмыр дауылдар деп аталады; 1966 жылғы Тынық мұхитындағы жұмыр дауылдар маусымы туралы мәліметтерге қараңыз. Батыс Тынық мұхитының барлық бассейнінде пайда болған тропикалық дауылдарға Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) ат қойды. Жапонияның метеорологиялық агенттігі (JMA) де бассейндегі жүйелерді бақылады; алайда ол 1968 жылға дейін аймақтық мамандандырылған метеорологиялық орталық ретінде мойындалмады. Филиппиннің жауапкершілік аймағына кіретін немесе онда пайда болатын тропикалық депрессияларға Филиппиннің атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасы (PAGASA) ат қояды, бұл бір дауылдың екі аты болуы мүмкін; мұндай жағдайларда екі атау да төменде келтірілген, PAGASA атауы жақшада көрсетілген.

Ирма тайфуны (Кларинг)

15 мамырда шығыс Самарды сағатына 115 миль жылдамдықпен "Ирма" тайфуны шапты. Арал үстінде күші әлсірегенімен, Сибуян теңізінде сағатына 140 миль жылдамдықпен қайта күшейіп, 17-сі күні Миндороға жетті. Тропикалық дауылға айналғаннан кейін "Ирма" солтүстікке бұрылып, 19-ы күні сағатына 95 миль жылдамдықпен батыс Лузонға соқты. Солтүстік-шығысқа қарай жылдамдығы артып, 22-сі күні экстратропикалық дауылға айналды. Экстратропикалық қалдықтары 23 мамырда Жапонияның шығысында кенеттен баяулап, солтүстік-шығысқа қарай жылдам қозғалды. Осы уақытта ол уақытша солтүстікке бұрылып, беймәлім қозғалыс жасады. 26 мамырға қарай жүйе жалпы шығыс бағытына қарай жылжып, 29 мамырда Халықаралық дата сызығының жанында тарап кетті. Филиппиннің көптеген аймақтарында ауыр зақымдар тіркелді, Лейте аралы "Ирманың" салдарынан ең көп зардап шекті. Алдын ала мәліметтерге сәйкес, Таклобан қаласында 2,5 миллион долларлық зиян келді. 17 мамырда 740 тонналық "Пионер Себу" кемесі портта қалу туралы ескертулерді назарға алмағаннан кейін, Малапаскуа аралының жағалауындағы Висаян теңізінде дауылдың ортасына түсті. Ішінде 262 адам болған кеме тайфун кезінде дауылды теңізді басып өтуге тырысқанда рифке соқты. Кеме суға батып бара жатқандықтан, капитанның бұйрығымен жолаушылар кемені тастап кетуге кірісті, ал кеменің апатқа ұшырағаны туралы хабар радист арқылы таратылды. Содан кейін үлкен толқын кеменің бүйініне соғып, оны құлатып, толығымен суға батырды. Жолаушылар мен экипаждың 122-сі, соның ішінде капитан Флоро Яп кемемен бірге суға кетті, ал 140 адам қашып құтыла алды. Ауданнан тек бес дене табылды, ал қалғандары "кемелердің зираты" деп аталатын аймақта кемемен бірге жоғалды деп есептеледі. "Банка Алекс" сауда кемесі де Себу жағалауында 80 адаммен бірге суға батып кетті; 60 адам кейіннен құтқарылды, ал 20 адамның тағдыры белгісіз.

Джуди тайфуны (Дэлинг)

Оңтүстік Тайвань "Джуди" дауылдың соққысын басынан кешірді, аймақтағы желдің күші сағатына жетті. Аралдағы жаңбырдың ең көп мөлшері құрады. Арал бойынша барлығы 18 адам қаза тауып, 14 адам жарақат алды. 1000-нан астам үй зақымданды, оның ішінде 363 үй толыққанды қирады. Тайваньның оңтүстігінде банан егініне ауыр зиян келді, екі провинция 70 пайыздық шығынға ұшырады. Егінге келген жалпы залал 25 миллион долларды құрады. Барлық зиян 373,5 миллион NT$ (жаңа тайван доллары) жетті.

Супер тайфун жинағы (Эманг)

Супер тайфун Кит болып табылатын алғашқы бұзылыс 20 маусымда Микронезия Федеративтік Штаттарындағы Чуук штатының жанында анықталды. Сол күні JMA жүйені тропикалық депрессия деп белгіледі, жүйе батысқа қарай тұрақты түрде жылжыды. 22 маусымда барлау нәтижелерінен кейін JTWC да осы классификацияны қабылдады. Келесі күні таңертең депрессия желдің күшті соғуын күшейтіп, "Кит" тропикалық дауілі деп аталды. Солтүстік-батысқа бұрылып, Кит кең көзді және 23 маусымның соңында тайфун статусына жетті. Осы уақыт аралығында Киттің көзі кішірейді. Шамамен осы кезде JTWC Киттің ең жоғары жел жылдамдығына жеткенін бағалады; алайда, бұл желдердің шамасы артық болуы мүмкін. Бірақ JMA жүйе шығысқа бұрылып, 3 шілдеде Халықаралық Дата Сызығының жанында Тынық мұхитының солтүстігінде жылдамдығын арттырып, жоғалып кеткенін мәлімдеді. 128 000-нан астам үй су тасқынынан зардап шекті, оның 433-і құлап түсті. "Белдеуге дейін" су Токио метрополитенін де тоқтатты, нәтижесінде шамамен 2 миллион адам қиын жағдайда қалды. Ел бойынша 64 адам қаза тауып, тағы 19 адам жоғалып кетті. Тайфуннан кейін Уцуномия маңындағы зақымдалған суару туннелін жөндеу кезінде 25 жұмысшы портативті генератордан көміртек монооксидімен уланып қайтыс болды.

Лола тропикалық дауыл (Гадинг)

8 шілдеде Шығыс Висаялар маңында тропикалық депрессия пайда болды және батыс-солтүстік бағытқа қарай жылжыды. 11 шілдеде Лузонды кесіп өткеннен кейін, жүйе Оңтүстік Қытай теңізіне шықты және күшеюге басталды. 12 шілдеде тропикалық дауылға айналған "Лола" Гонконгке қарай солтүстік-батысқа жылжыды. Келесі күні жүйе ең жоғары қарқынына жетті, содан кейін 14 шілдеде Гуанчжоу үстінде тез тарап кетті.

Рита тайфуны

7 тамызда Almería Lykes кемесі Ритаға кіріп, ең жоғары тұрақты жел жылдамдығы және ең төменгі қысымды хабарлады. Осы байқауға қарамастан, Рита сол кезде жел жылдамдығы бар тропикалық дауыл ретінде қарастырылады.

Тайфун Тесс

Тайфун Тесс Тайвань аймағында мол жаңбыр жаудырды, Алисхан 18 сағат ішінде рекордты жаңбыр мөлшерін – жауын-шашын алды. Жаңбырдың күшіне қарамастан, зақым шеккендердің саны салыстырмалы түрде аз болды және бір адам ғана қаза тапты. Жалпы шығын 11,9 миллион жаңа тайуан долларына бағаланды, нәтижесінде 19 үй толығымен қирады, ал тағы 9 үй зақымдалды.

Сюзан (Оянг) қатты тропикалық дауыл

JTWC мәліметінше, Сьюзан 16 тамызда Тайваньның шығысында Тайфун Тесске сіңіп кетті. Дегенмен, JMA жүйенің тропикалық депрессия ретінде солтүстікке қарай қозғалып, 18 тамызда Кюсю маңында тарағанын көрсетеді. Осыған байланысты, 17 тамызда Шығыс Қытай теңізінде пайда болған деп есептелген тропикалық депрессияның он үшінші нөмірі, шындығында Сьюзанның жалғасы болды.

Виола тайфуны

Виола құрлыққа жеткенше әлсірегендіктен, Жапонияда аз ғана зиян келтірді. Теңізде үш кеме толқындардың күшті болуынан айналып құлады.

Кати тайфуны

6 қазанда Маршалл аралдарындағы Кваджалейн атоллінің жанында тропикалық депрессия анықталды. Көбінесе солтүстік-шығысқа қарай жылжыса да, келесі бірнеше күнде оның күшеюі байқалмады. 9 қазанда жүйе «Кэти» тропикалық дауылы деп жіктелді. Содан кейін оның қозғалысы тоқтап, келесі үш күн бойы сағат тілімен кішкентай шеңбер жасады. 9 қазанның соңында Кэти тез күшейіп тайфунға айналды, осыған байланысты кең көз пайда болды. 10 қазанда желдің күші ең жоғары деңгейге жетті, бірақ кейін сәл әлсіреген. 13 қазанда солтүстік-шығысқа бұрылып, Кэти қайтадан күшейе бастады және келесі күні 947 мбар (hPa) қысыммен ең жоғары күшіне жетті.

Нэнси (Удинг) қатты тропикалық дауыл

17 қарашада JMA (Жапония метеорологиялық агенттігі) Яп аймағындағы тропикалық депрессияны бақылауға кірісті. Батыс-солтүстік бағытта жылдамдықпен қозғалған жүйе тұрақты түрде күшейіп, 19 қарашада тропикалық дауылға айналды. Дауыл күшейе түсіп, сол күні Филиппиннің Бикол аймағынан өтіп, ең жоғарғы нүктесінде 110 км/сағ (70 км/сағ) жылдамдықпен Калабарзонға соқты. Маниланың солтүстігінен өтетін кезінде циклон баяулап, оңтүстік-батысқа бұрылды. Бір кеме сол күні Нэнсидің орталығынан солтүстікке қарай жел соғып тұрғанын байқады. Жалпы батыс бағытта жылдамдықпен қозғалған Нэнси келесі бес күнде біртіндеп әлсіреп, 25 қарашада тропикалық депрессияға дейін төмендеді және келесі күні Оңтүстік Вьетнамның шығысында тарап кетті. Нэнсиге ұқсас солтүстік-батыс бағытта жылдамдықпен қозғалған жүйе 23 қарашада Маниладан шамамен 563 км шығысқа қарай тропикалық дауыл күшіне жетті. Келесі күні Ольга Лусонның солтүстік ұшынан өтіп, батысқа бұрылып, Оңтүстік Қытай теңізіне шықты. Мұссондық ойыспен байланысқа түсуі салдарынан Ольга әлсіреп, 25 қарашада жойылды. TIROS спутнигінен алынған суреттер Рождество күні жүйені Филиппинге қарай батыс-солтүстік бағытта жылдамдықпен іздеуге көмектесті. Сол күні жүйенің Самардан 354 км шығысқа қарай орналасқан тропикалық дауылға айналғаны болжамдалды. Памела одан кейін тез дамыды, 26 желтоқсанның басындағы алғашқы барлау миссиясы оның кең көзді қысыммен тайфун статусына жеткенін хабарлады. Тайфун 06:00 UTC-ден кейін Самардың солтүстік бөлігіне соқты. Памела Филиппиннің орталық аймақтарында ауыр зақымдар келтірді, нәтижесінде 30 адам қаза тапты. Ең көп зардап шеккен төрт провинциямен байланыс үзілгендіктен алғашқы бағалаулар қиын болды. Залал 15 миллион PHP (6 миллион АҚШ доллары) деп бағаланды. Құрлықпен байланыс жүйенің батысқа қарай жылдамдығын баяулатты.