Египеттің парламенттік тарихы мен басқару жүйесінің дамуы

Кіріспе

Мысырдағы парламенттік өмір – Мысыр өркениеттерінің тарихы бойындағы ерекше белгісі болған. Қазіргі заманда парламенттік өмір 1824 жылы басталса, халықтық өкілдік парламенттік өмір 1866 жылға дейін құрылмады. 2016 жылы Мысыр елде парламенттік өмірдің 150 жылдығын тойлады. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Египет Парламенті екі палаталы: төменгі палата – Өкілдер палатасы, жоғарғы палата – Сенат.

1923 жылға дейінгі тарих

Мысыр тарихында ең алғашқы әкімшілік және заңнамалық кодекстерді бастағаны мәлім. Тарихы бойында адамзаттың көрнекті мәдениеттері мен өркениеттері басқару мен үкімет жүргізудің ең жетілген нысанын ұсынды. Фараондық өркениет басқару мен үкіметтің негізін қалады. Фараон мемлекеттік иерархияның төбесінде тұрып, жоғары лауазымды мемлекеттік шенеуніктерді тағайындады. Үшінші және төртінші династиядан бері тиімді үкімет жүйесі қолданылып келеді, бірнеше кодекс қабылданды; кейбіреулері шаруалардың жұмыс уақытын шектеуге, ал енді біреулері мәжбүрлі еңбек пен басқа да қиын жұмыстармен күресуге бағытталған. 330 жылы Александр Македонский Мысырға басып кіргеннен кейін, еллинистік дәуір басталды, оның нәтижесінде мысыр және грек өркениеттері өзара араласты. Птолемей қайтыс болғаннан кейін, римдіктер оның билігін құлатты. Рим үкімшілігі қатал болғанымен, мысырлықтар христиан діні бірінші ғасырдың бірінші жартысында тарағанға дейін өздерінің дәстүрлерін, ережелерін және нормаларын сақтап келді, ал шіркеу бұл дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарды нығайтуға үлкен үлес қосты. Ислам дәуірінде басқару мен заңнама негізінен Құран мен Сүннеттен алынды. Консультация принципі (шұра) Ислам құқығының негізгі қағидаларының бірі болды. 969-1171 жылдары Каир Фатимид халифатының астанасы болған кезде басқару мен заңнама дамыды. Бұдан әрі, Каир қаласы Мысырдың және Ислам халифатының астанасы болды. Айюбидтер дәуірінде (1171-1250) Каир цитаделі бас штаб пен билік орталығына айналды. Заң шығарушы және сот кеңестері көбейді, сондай-ақ шағымдарды қарау үшін әділет кеңесі және тағы бір кеңес құрылды. Олардың міндеттері заңдарды, сондай-ақ шетелдермен жасалған келісімдерді қамтыды. Мамелюк дәуірінде (1250-1517) Сұлтан әз-Захир Бейбарс Салах әд-Дин әл-Аюби цитаделінде үкіметтік ғимарат ретінде сот сарайын салдырды. Оның құзыреті заңдарды орындау, дауларды шешу және көрші елдермен келіссөздер жүргізуді қамтыды. Осман дәуірінде (1517-1805) ислам соттары сот жүйесін құрады. Соттар азаматтық және қылмыстық даулар бойынша ислам шариатының қағидаларына сүйене отырып үкім шығарды. Бұл 18 ғасырдың соңына дейін жалғасты. Осылайша, Мысыр маңызды саяси және әлеуметтік өзгерістердің ортасы болды.

Egypt is known for beginning the earliest administrative and legislative codes in history. Throughout its history, formidable human cultures and civilizations offered the most advanced form of governance and management. The Pharaonic civilization laid the groundwork of governance and management. The Pharaoh, on top of the state hierarchy, appointed high ranking government officials. A viable system of government has been in force ever since the third and fourth dynasties, several codes were unleashed; some were related to limited working hours of peasants while others combatted forced labor and other tiring jobs. After Alexander the Great had invaded Egypt in 330 B. C., the Hellenistic era began, mixing between the Egyptian and the Greek civilizations. After his death, the Ptolemy era began only to be overthrown by the Romans. Although Roman rule was bitter, Egyptians had retained most of their respective traditions, rules, and norms until Christianity spread in the first half of the first century, with the church largely sharing in the sustainability of intrinsic habits and customs. During the Islamic era, governance and legislation were principally drawn from the Qur'an and the Sunnah based on the formula of consultation sûra being one of the fundamental principles of Islamic law. When Cairo became the capital of the Fatimid Caliphate (969–1171) governance and legislation had developed. Furthermore, the city of Cairo became the capital of Egypt and the Islamic Caliphate. Throughout the era of the Ayyubid dynasty (1171–1250), the Cairo Citadel became the headquarters and the center of power. Legislative and judicial councils diversified, and there was a justice council and another to attend to complaints lodged. Their duties involved laws as well as treaties with foreign countries

In the Mamelouk era (1250–1517), Sultan El Zaher Baibars built the Court of Justice at Salah El Deen El Ayoubi citadel to be the government premises. Its competence covered enforcement of laws, settling of disputes, and negotiations with nearby countries. During the Ottoman era (1517–1805), Islamic courts constituted the judicial system applied. Judges had their verdicts directly based on Islamic jurisprudence (Sharia) principles as far as civil and criminal disputes were concerned. This continued in effect until the end of the 18th Century. Thus, Egypt had been the scene of crucial political and social developments

In 1795, almost six years after the French revolution, a major political uprising demanding rights, freedoms and justice fueled. It brought together national forces and popular leaderships in support of national demands for justice, equality and freedom. As a result of the mounting resistance against the Ottoman ruler, the Wali and (Mamloukes), Egypt had been on the verge of a massive revolt. This led to the Ulama laying their hands on a written document which outlined the individual ruler relationship averting a tax hike without the consent of the people's representatives notably, the dignitaries (the Ulama). Emergence of political parties in Egypt in the 19th century was a reflection of social, economic and cultural interactions as well as certain historical, national and political circumstances, leading to the creation and development of modern institutions of government administration and society, such as the parliament, cabinets, political parties, syndicates, etc. This emergence has been gradual and has gone through successive stages. Political parties have firstly been formed as secret societies that were followed by formation of political groups. The National Party (NDP) was the first party, formed in 1907 by Mustafa Kamil Pasha. In less than ten years, there was a great variety in these parties; in their nature, formation, organization, power, their popular base and platforms. There were national parties, groups dominated by the royal palace, others formed by the occupation authority as well as ideological parties expressing certain ideologies. From 1907 to 1920, the already formed political parties in Egypt were a starting signal for the dissemination of further parties; however, they were restricted due to the British occupation and Egyptian subordination to the Ottoman Empire. The February 1922 Unilateral Declaration of Egyptian Independence and the issuance of the 1923 Constitution led to the establishment a royal constitutional rule based on party pluralism and the principles of liberal democracy.

1795 жылы, француз революциясынан кейін шамамен алты жыл өткен соң, құқықтар, бостандықтар мен әділдік талап етуші үлкен саяси көтеріліс болды. Ол ұлттық күштер мен халықтық көшбасшыларды әділдік, теңдік және бостандыққа қатысты ұлттық талаптарды қолдау үшін біріктірді. Осман билеушісіне қарсы күшейген қарсылықтың нәтижесінде Мысыр жаппай көтеріліс жасауға жақын болды. Бұл Уламаның қолдарына жеке билеушілердің қарым-қатынасын көрсететін жазбаша құжатты алуына әкелді, бұл халық өкілдерінің, атап айтқанда, беделді адамдардың (Улама) келісімінсіз салықты көтеруге жол бермеді. 19 ғасырда Мысырдағы саяси партиялардың пайда болуы – әлеуметтік, экономикалық және мәдени өзара әрекеттесудің, сондай-ақ белгілі бір тарихи, ұлттық және саяси жағдайлардың көрінісі болды, бұл үкімет пен қоғамды басқарудың заманауи институттарының, мысалы, парламент, кабинеттер, саяси партиялар, кәсіби одақтар және т.б. құрылуына және дамуына әкелді. Бұл процестер біртіндеп және кезең-кезеңімен жүрді. Саяси партиялар алдымен құпия қоғамдар ретінде құрылды, содан кейін саяси топтар пайда болды. Ұлттық партия (ХДП) – 1907 жылы Мұстафа Камил Паша құрған алғашқы партия. Он жылдан аз уақыт ішінде бұл партиялардың сипаты, құрылуы, ұйымдастырылуы, билігі, халықтық қолдауы және бағдарламалары әртүрлі болды. Ұлттық партиялар, патша сарайына бағынышты топтар, оккупациялық билік құрған партиялар, сондай-ақ белгілі бір идеологияларды білдіретін идеологиялық партиялар болды. 1907 жылдан 1920 жылға дейін Мысырда құрылған саяси партиялар одан әрі партиялардың таралуына бастама болды; алайда олар британдық оккупация мен Мысырдың Осман империясына бағынысты болуына байланысты шектелді. 1922 жылдың ақпан айында Египеттің бір жақты тәуелсіздік декларациясы және 1923 жылғы Конституцияның қабылдануы партиялық плюрализм мен либералды демократия қағидаттарына негізделген конституциялық монархияның орнауына әкелді.

1923 жылғы Конституция бойынша

Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін 1919 жылы Египет революциясы басталды, ол бостандық, тәуелсіздік және демократия талаптарын қойды. Бұл революция 1922 жылғы 28 ақпанда Египетті тәуелсіз мемлекет деп мойындаған (бірақ шектеулермен) және Египеттің британдық протектораты мәртебесін тоқтатқан жарияланымға әкелді. Осы жаңа мәртебеге сүйене отырып, 1923 жылғы сәуірде саяси партиялардың өкілдері мен ұлттық қозғалыс көшбасшыларын қамтитын 30 мүшелі заң шығару комитеті жаңа Египет Конституциясын қабылдады. 1923 жылғы Египет Конституциясы 1923–1952 жылдар аралығында Египеттің қолданыста болған конституциясы болды. Ол 1930 жылғы Конституциямен 5 жылға (1930–1935) ауыстырылды, содан кейін 1935 жылы қайта қолданысқа енгізілді. Конституция билік органдарының бөлінуі мен өзара іс-қимылына негізделген парламенттік-өкiлдiк жүйенi қабылдады. Парламент Сенат пен Өкілдер палатасынан тұратын екі палаталы жүйе болып құрылды. 1923–1952 жылдары Египет саяси және демократиялық тәжірибелерге толы ерекше кезеңге куә болды, алайда бұл тәжірибе британдық оккупация, Египет ішкі істеріне шетелдік араласу және патша сарайының саяси өмірге ықпал етуі сияқты кемшіліктермен толық болды.

Жоғары кеңес

1805 жылы мамыр айында Әл-Азхардың уламалары (діни ғалымдар) Мысырдың куә болған, кішігірім, бірақ толыққанды демократиялық революцияға жетекшілік етті. Қоғамның барлық топтары осы революцияға қатысты, оның басшысы Мұхаммед Әли болды. Осман сұлтаны өзінің уәлісін жібермес бұрын Мұхаммед Әли халыққа адалдығын серт етті, негізгі қағидасы – биліктің бастауы – ұлт. Ол әділеттілік тағайындауға, сот шешімдерін орындауға және заңдар қабылдауға, сондай-ақ олармен кеңескеннен кейін ғана әрекет етуге міндетті болды, әйтпесе қызметтен алынар еді. Билікті алғаннан кейін Мұхаммед Әли заманауи институттарды, оның ішінде өкілді кеңес құру мақсатында кең ауқымды әкімшілік реформа бастады. 1824 жылы Жоғарғы Кеңес құрылды. Бұл – халықтың барлық топтарын өкілдік ететін, мүшелері жартылай сайланған өкілді кеңестің нағыз бастауы болды. Алғашқыда ол 24 мүшеден тұрды, содан кейін Әл-Азхар университетінің 24 шейхін қосып, 48 мүшеге дейін артты. Саудагерлер қатарынан екі саудагер, астана басшысы, екі есепші және халық сайлаған әрбір провинциядан екі беделді адам таңдалды. 1825 жылдың қаңтар айында Жоғарғы Кеңес негізгі ережелерді қабылдады. Онда Кеңестің Мұхаммед Әли ұсынған немесе қарастырған ішкі саясатқа қатысты мәселелерді талқылауға міндетті екені айтылды. Ережелерде отырыс күні мен тәртібі де көрсетілген.

Консультациялық кеңес

1829 жылы Жоғарғы Кеңестің өкілеттіктерін орындаудағы жетістігі Консультациялық Кеңестің құрылуына әкелді, ол Шура (мәслихат) жүйесінің бастауы болды. Оның құрамына жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер, ғалымдар мен беделді тұлғалар кірді, төрағасы Мұхаммед Әлидің ұлы Ибрагим Паша болды. Бұл Кеңестің жалпы құрамы 156 мүшеден тұрды, олардың 33-і жоғары лауазымды қызметкерлер мен ғалымдар, 24-і провинциялық басшылар, ал 99-ы халық сайлаған египеттік беделді тұлғалар еді. Консультациялық Кеңес білім беру, басқару және қоғамдық жұмыстар салаларында кеңес беру үшін отырыстар өткізді. 1830 жылы Кеңестің ішкі қағидалары бекітілді, ал 1833 жылы Кеңес өзінің ішкі қағидаларын толықтыру және тиісті жұмысты ұйымдастыру үшін арнайы заң қабылдады. 1837 жылы Мұхаммед Әли Мемлекеттік Негізгі Заңын жариялады, ол Консультациялық Кеңесті Арнайы Заң шығару Кеңесі және Бас Заң шығару Кеңесі деп атады, үкімет тарапынан жіберілген мәселелерді талқылау үшін. Сол кезде Министрлер кабинеті жеті негізгі ведомстводан тұрды.

Өкілді консультативтік кеңес

1866 жылы Мысыр парламенттік өміріндегі ең маңызды оқиға – Хедив Исмаилдың Өкілдердің консультативтік кеңесін құруы болды. Бұл кеңес өкілдік функцияларын атқарушы алғашқы орган еді. Осы кеңесті құру туралы Хедивтің жарлығы 1866 жылдың қараша айында жарияланды, онда кеңестің ережелері мен процедураларының тұрақты тәртібі бекітілді. Тұрақты тәртіп сайлау жүйесін, кандидаттарға қойылатын талаптарды және Ассамблеяның заңнамалық мерзімдерін анықтаған он сегіз баптан тұрды. Онда ішкі мәселелерді зерттеу және Хедивке ұсыныстар беру де қарастырылды. Кеңестің тұрақты тәртібі мен процедуралық ережелері заманауи еуропалық, әсіресе француз парламенттік жүйелерінің ықпалында болды. Өкілдер кеңесінің құрамына Каир, Александрия және Дамиетта қалаларының саялы азаматтары, сондай-ақ басқа провинциялардың ауыл басшылары (Ундас) мен шейхтары сайланды. Олар Хедив Исмаилдың билігі кезінде алғаш рет сайланды, патша жарлығымен тағайындалған спикерден басқа. Кеңестің өкілеттігі үш жылды құрады және ол жыл сайын екі ай бойы отырыс өткізді. Үш заңнамалық мерзім ішінде тоғыз сессия өтті (1866 жылдың 25 қарашасы – 1879 жылдың 6 шілдесі). Уақыт өте келе кеңестің құзыреті кеңейді, оппозициялық ағымдар пайда бола бастады. Бұл даму, жетекші зиялылар мен жазушылардың таратып отырған «маяк» мектептерінен, сондай-ақ заң шығару және бақылау саласында кеңірек өкілеттіктерге ие өкілді кеңес құру қажеттігін баса көрген газеттерден туындады. 1878 жылы министрлер кабинеті құрылды, парламент қайта құрылып, оған кеңірек өкілеттіктер берілді (бірақ қаржы мәселелері сияқты кейбір салалар оның құзыретінен тыс қалды). 1879 жылдың маусым айында Хедив (мемлекет басшысы) Өкілдер кеңесінің жаңа тұрақты тәртібін бекітуге дайындалды. Онда Кеңес Мысыр мен Суданнан 120 мүшеден тұратыны көрсетілді. Осы тәртіптің ең маңызды қағидасы – министрлердің жауапкершілігі еді. Бұл кеңеске қаржы мәселелерінде көбірек ықпал етуге мүмкіндік берді. Алайда, 1879 жылдың 26 маусымында таққа отырған Хедив Тауфиқ тұрақты тәртіпті күштен шығарып, кеңесті таратып жіберді. Бірақ Кеңес 1879 жылдың шілдесіне дейін жұмыс істеді.

The year 1866 witnessed the most important development in Egyptian parliamentary life when Khedive Ismail established the Advisory Council of Representatives. That Council was the first with representative functions. The Khedive decree on establishing this council was issued in November 1866, which included the standing order of rules and procedures of the council. The standing order consisted of eighteen articles that established the election system, candidate eligibility requirements and Assembly legislative terms. It included as well probing domestic affairs and forwarding recommendations to the Khedive. The council's standing order and rules of procedure were highly influenced by contemporary European, particularly French, parliamentary systems. The Advisory Council of Representatives consisted of 75 members elected by dignitaries in Cairo, Alexandria and Damietta, as well as the Undas, (village chiefs) and sheikhs in other provinces. They were elected for the first time in Khedive Ismail's reign, in addition to the Speaker who was appointed by a royal decree. The council's mandate was three years, and it remained in session for two months each year. It held nine sessions in three legislative terms (25 November 1866 – 6 July 1879). With the lapse of time, the council's competences expanded, and opposition trends started to appear. This development emanated from the beacon schools spread by a group of leading intellects and writers, as well as newspapers, which stressed the need to establish a representative council that sustains more competences in legislation as much as in control. In 1878, the first cabinet of ministers was created, and the parliament re established and given more powers of exercise (although some matters, like financial affairs, remained outside its competences). In June 1879, the new standing order of the Advisory Council of Representatives was prepared for issuance by the Khedive (Head of State). It stated that the Council consisted of 120 members for Egypt and the Sudan. The most important provision of that standing order was the accountability of the ministers. It gave the council more influence in financial matters. However, Khedive Tawfiq, who was crowned on 26, June 1879, derogated the standing order and abolished the council. But the Council remained in session till July 1879.

Мысыр өкілдігі

1881 жылдың 9 қыркүйегінде Ораби революциясы басталды, ол Өкілдер кеңесін құруды талап етті. Сайлаулар 1866 жылы шығарылған қағидалық ережеге сәйкес өтті. Египеттік Өкілдер кеңесі деп аталған жаңа кеңес 1881 жылдың 26 қыркүйегінде ашылды, ал 1882 жылдың 7 ақпанында үкімет жаңа негізгі заңды бекітуге дейін үкіметтік қаулы шығарылды. Бұл негізгі заңға сәйкес, Министрлер кабинеті халық сайлаған Өкілдер кеңесіне есепті болды, оның заң шығару және министрлерден жауап алу құқығы болды. Египеттік Өкілдер кеңесінің мерзімі бес жылды құрады, ал әрбір сессия үш айға созылды. Осылайша демократиялық тәжірибенің негізі біртіндеп қаланды. Алайда, бұл көп ұзаққа созылмады, себебі Египеттік Өкілдер кеңесінің бір рет кезекті сессиясы (1881 жылдың 26 желтоқсаны – 1882 жылдың 26 наурызы) өтті, содан кейін Ұлыбритания Египетті басып алып, негізгі заңды жойды. 1883 жылы «Тұрақты заң» деп аталатын заң шығарылды, ол Египеттегі өкілдік жүйенің кері кетуіне әкеп соқты.

Заңдар жөніндегі консультативтік кеңес

1883 жылы шығарылған Ережелік заңда Египет парламенті екі палатадан тұратыны айтылған: Заңдар жөніндегі Кеңес және Бас Жиналыс. Сондай-ақ, әкімшілік және заң шығару функцияларын атқаратын Провинциялар кеңестері құрылды, олар Заңдар жөніндегі Кеңес мүшелерін сайлауға міндеттелді. Заңдар жөніндегі Кеңес 6 жыл мерзімге 30 мүшеден тұрады: спикер және оның екі орынбасарының бірі қоса алғанда 14 тағайындалған мүше, және екінші вице-спикерді қоса алғанда 16 сайланған мүше. Ал Бас Жиналыс 83 мүшеден тұрады, оның 46-сы сайланған мүшелер, ал қалғандары – лауазымдық мүшелер. Лауазымдық мүшелер Заңдар жөніндегі Кеңес мүшелері болды, оның спикері Бас Жиналыс төрағасы болып табылды, сондай-ақ жеті министр де кірді.

Заң шығарушы жиналыс

1913 жылдың шілдесінде Заңдар кеңесі мен Бас Ассамблея екеуі де таратылып, Заң шығарушы жиналыс құрылды. Оның құрамында 83 мүше болды: 66 сайланған және 17 тағайындалған. 1913 жылдың шілдесінде қабылданған Ережелі заңда Заң шығарушы жиналыстың мерзімі алты жылға белгіленгені көрсетілген. Бірақ, Заң шығарушы жиналыс 1914 жылдың 22 қаңтарынан бастап 1914 жылдың 17 маусымына дейін ғана жұмыс істеді, осы күні Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды және Мысырда әскери жағдай енгізілді. 1914 жылдың желтоқсанында Ұлыбритания Мысырды британдық протекторат деп жариялады, ал Заң шығарушы жиналыстың отырысы мерзімі белгісіз келешекке шегерілді. 1915 жылы Ережелі заң күшін жойды, және Заң шығарушы жиналыс 1923 жылдың сәуір айында таратылғанға дейін тоқтап тұрды.

1923 жылғы Конституция бойынша

1923 жылғы Конституцияға сәйкес, Египет Парламенті Сенаттан және Өкілдер палатасынан тұратын екі палаталы болды. Конституция сондай-ақ, кейбір ерекшеліктермен екі палатаның тең құзыреттілік принципін қабылдады. Өкілдер палатасының барлық мүшелері 5 жылдық мерзімге сайланатын болды. Ал Сенат мүшелерінің бесеуінің үшеуі сайланды, ал қалғаны тағайындалды. Конституция күшіне енген жылдар ішінде мүшелер саны өзгеріп отырды. Өкілдер палатасы 1924–1930 жылдары 214 мүшеден тұрды, содан кейін 235-ке дейін артты. 1923 жылғы Конституция бойынша, 1931–1934 жылдары мүшелер саны азайып 150-ге жетті. 1923 жылғы Конституция бойынша, 1936–1938 жылдар аралығында 232 мүшеге дейін қайта артты. 1938 жылдан 1949 жылға дейін 264 мүше болды. 1950 жылы 319-ға дейін көбейтіліп, 1952 жылғы революцияға дейін осы санда сақталды. 1923 жылғы Конституциямен құрылған Парламент Египетте демократия мен өкілдік жолындағы маңызды қадам болды. Алайда, тәжірибе көптеген теріс аспектілермен ұштасты. 1923–1952 жылдар аралығындағы саяси өмір, шектеулі халықтық демократияның күшеуі мен оккупациялық күштер мен сарайдың араласуы салдарынан құлдырау арасында ауытқып отырды, бұл Парламентті он рет таратуға әкеп соқты. Сонымен қатар, 1930 жылы жаңа Конституция қабылданды және ол бес жыл бойы қолданыста болды. Бұл демократиялық өмірге соққы болды, ал 1935 жылы 1923 жылғы Конституция қайта жаңартылды. Осылайша, ішкі және сыртқы факторлардың салдарынан конституциялық жағдай нашарлады. Бұл нашарлау саяси және үкіметтік тұрақсыздық күйінде көрінді, осылайша Египет 1923–1952 жылдар аралығында 40 үкімет құрды.

1956 жылғы Конституция бойынша

1956 жылы жаңа Конституция жарияланды, ол 1957 жылғы 22 шілдеде 350 сайланған мүшеден тұратын Ұлттық Ассамблея құруды көздеді. Бірақ ол 1958 жылдың 10 ақпанына дейін ғана күшіне енді, сол күні Мысыр-Сирия бірігуі күшіне еніп, 1956 жылғы Конституция жойылды.

ОАЭ Конституциясына сәйкес

Біріккен Араб Республикасының Уақытша Конституциясы 1958 жылдың наурыз айында жасалды және бірлескен Ұлттық Ассамблея құрылды, оның құрамына 400 Мысырдан және 200 Сириядан тағайындалған мүшелер кірді. Ол алғаш рет 1960 жылдың 21 шілдесінде отырыс өткізіп, 1961 жылдың 22 маусымына дейін жұмыс істеді. Кейіннен Мысыр мен Сирия 1961 жылдың 28 қыркүйегінде бөлініп кетті.

1963 жылғы уақытша Конституция бойынша

1964 жылдың наурыз айында тағы бір уақытша Конституция жарияланды, осының нәтижесінде 350 сайланған мүшеден тұратын Ұлттық Ассамблея құрылды, олардың кемінде жартысы жұмысшылар мен шаруалардан сайланды, бұл 1961 жылдың шілдесіндегі социалистік заңдарға жауап ретінде жасалды, сондай-ақ Республика Президенті тағайындаған 10 мүше болды. Бұл Ассамблея 1964 жылдың 26 наурызынан 1968 жылдың 12 қарашасына дейін қызмет етті. 1969 жылдың 20 қаңтарында жаңа сайлаулар өтті, ал Ассамблея 1971 жылдың 30 тамызына дейін жарамды болды.

1971 жылғы Конституция бойынша

Конституция заң үстемдігін, сот тәуелсіздігін және партиялық көптікті бекіту үшін демократиялық өкілдік жүйені жаңарту мақсатында жарияланды. Демократиялық өзгерістердің артуы байқалды, бұл сол кездегі жалғыз саяси ұйым – Араб Социалистік Одағының құрамында көптеген платформалар негізінде заңды сайлаулар өткізуге мүмкіндік берді. 1971 жылғы Конституцияға сәйкес, Мысыр Парламенті екі палатадан тұрды: Мысыр Халық Ассамблеясы және Шура Кеңесі, олардың құрамында 454 мүше болды, соның ішінде Республика Президенті тағайындаған он мүше. Парламент жыл сайын тоғыз айлық бір сессияға жиналатын, ал ерекше жағдайларда Республика Президенті қосымша сессия шақыруға құқылы болды. Парламенттің өкілеттіктері 1980 жылғы Конституцияға енгізілген түзетулерден кейін артты, бірақ Парламент Президенттің өкілеттіктерін тиімді теңестіруге қабілетсіз болды. 1979 жылы 1952 жылғы революциядан кейін таратылған саяси партиялардың қатысуымен Египетте алғаш рет партиялық негіздегі заң шығарушы сайлаулар өтті. 1977 жылғы «Саяси партиялар туралы» заңға сәйкес құрылған партиялар аталған сайлауға қатысты. 1980 жылы саяси және демократиялық қатысу ауқымын кеңейту үшін Шура Кеңесі құрылды. Халық Ассамблеясының сайлау жүйесіне ең жақсы халықтық өкілдікті қамтамасыз ету мақсатында жарлық арқылы түзетулер енгізілді. 1983 жылы партиялық тізімдер мен пропорционалды өкілдік сайлау процесі ретінде қабылданды, онда саяси партиялар қатысты. 1986 жылы сайлау процесін өзгерту туралы заң шығарылды, ол партиялық тізімдерді жеке көпшілік жүйесімен байланыстырудың негізін қалады. Алайда, тәжірибе 1990 жылы жеке көпшілік жүйесіне қайта оралуға әкелді. Республика 222 сайлау округіне бөлінді, әр округтен екі мүше сайланды, олардың кемінде біреуі жұмысшы немесе шаруа болуы керек.

Халық Ассамблеясы

Халық Ассамблеясы – төменгі палата болып табылады және 1971 жылы жаңа Конституция қабылдануы нәтижесінде құрылды. Ассамблея 454 депутаттан тұрады, олардың 444-і тікелей сайланады, ал қалған 10-ын Республика Президенті тағайындайды. Конституция Ассамблея орындарының 50 пайызын «жұмысшылар мен шаруаларға» бөліп қойған, әр екі орындық сайлау округіне бір орыннан. Ассамблея бес жылдық мерзімге сайланады, бірақ Президент оны мерзімінен бұрын таратуға құқылы. Барлық орындар әр сайлауда дауысқа салынады.

Шура кеңесі

Шура кеңесі жоғарғы палата болды. Оның атауы шамамен ағылшын тілінде "Консультативтік кеңес" деп аударылады. Кеңес 1980 жылы конституциялық түзету арқылы құрылды. Кеңес 264 мүшеден тұрады, оның 174 мүшесі тікелей сайланды, ал қалған 88 мүшені Республика Президенті алты жыл мерзімге тағайындады. Мүшелер құрамы жаңартылып тұратын, әр үш жыл сайын Кеңес мүшелерінің жартысы толығымен жаңарып отырды. Шура кеңесінің заң шығару өкілеттігі шектеулі болды. Екі палата арасында келіспеушілік туындаған жағдайда, заңнаманың көптеген мәселелері бойынша Халық Ассамблеясы соңғы шешімді қабылдады. 130 жылдық Шура кеңесінің ғимараты 2008 жылдың 19 тамызында толығымен өртенді. Кеңес 2013 жылғы конституция жобасында таратылды; конституция қабылданғандықтан, тарату түпкілікті болды.

2011 жылғы Мубарактың құлатылуынан кейін

Парламент Мүбарактың құлатылуынан кейін бірнеше рет таратылды; 2010 жылы Мүбарак тұсында сайланған Парламент 2011 жылы Қарулы Күштердің Жоғарғы Кеңесі таратып жіберді. 2011 жылдың соңында / 2012 жылдың басында жаңа Парламент сайланды. Бұл Парламентте исламист саяси партиялар басымдық құрды және ол 2012 жылдың маусым айында Жоғарғы Конституциялық Сот таратып, 2012 жылдың шілдесінде сайланған президент Мохамед Мурсинің бұйрығымен қайта қалпына келтірілді, бірақ кейін 2013 жылы уақытша президент Адли Мансурдың бұйрығымен тағы да таратылды. Мысырда үш жыл бойы парламент болмады, бірақ 2015 жылдың қазан-желтоқсан айларында жаңа Өкілдер палатасына сайлау өтті. Сайланған Парламентке парламент отырысы болмаған кезде қабылданған заңдарды қарау міндеті жүктеледі.