Кіріспе

1947 жылы Анри Матисс салған суретші кітабы

Анри Матисстің "Джаз" кітабы – түрлі-түсті кесілген қағаз коллаждардың басылған шектеулі саны бар, суретшінің ой-пікірлерімен бірге жарық көрген көркем кітап. Ол алғаш рет 1947 жылдың 30 қыркүйегінде Tériade өнер баспасынан шықты. Көрнекті түстерге, поэзиялық мәтіндерге және цирк пен театр тақырыптарына толы бұл жинақ Матисс өнерінің жаңа формасына көшуін білдіреді.

Бастапқы шығарма

1941 жылы Матиске іш қатерлі ісігі диагнозы қойылып, жасалған операциядан кейін ол креслода және төсекке таңылды. Қозғалысы шектеулі болғандықтан, ол енді сурет сала да, мүсін жасай да алмады. Оның орнына, ол түрлі-түсті қағаздан пішіндерді кесіп, оларды коллаждар түрінде жинады, ал декупаж «cut outs» деп аталды. Сол жылы 74 жасқа келгенде Матисс «Джаз» жұмысын бастады. Оның көмекшілері француз тілінде «pochoir» деп аталатын штамптау әдісі арқылы коллаждарды басып шығаруға көмектесті. Ол осы жаңа әдісті пайдаланып, сурет салу мен түсті байланыстырды – Матисс өнеріндегі екі маңызды элементті, осы серияде екі жыл бойы жұмыс істеді. Дизайн бастапқыда Tériade баспасынан шыққан француздық өнер журналы «Verve» мұқабасы ретінде жоспарланған. 1947 жылы Tériade осы композицияларды суретшінің портфолиосы ретінде жариялады. Кітапқа шамамен өлшемді 20 түрлі-түсті гравюра, сондай-ақ Матисс процеске қатысты ойларын жазған қолжазбалары енді. Tériade оған «Джаз» деген ат қойды, бұл Матисске ұнады, себебі ол өнер мен музыкалық импровизация арасындағы байланысты білдіреді. Кітаптың басылған саны аз болғанымен, «Джаз» жақсы қабылданып, құрметке ие болды. Кітапқа бастапқыда «Цирк» деген ат берілген, ол өнерпаздар мен тепе-теңдік сақтау туралы көптеген мотивтерге шабыт берді. Матисс қоса берілген мәтінде: «Осы суреттер, олардың жанды және күшті түстері цирктер, халық ертегілері және саяхаттар туралы естеліктерден туындайды» деп түсіндіреді. Әдетте жалғыз бейнеленген цирк әртісінің кейпі көбінесе суретшінің өзінің метафорасы ретінде қарастырылады. Циркті бейнелейтін алғашқы гравюралар кейінгі туындылармен тікелей байланысты емес сияқты көрінеді. Дегенмен, бұл композициялар өмірдің метафоралары ретінде қарастырылады. «Джаз» туындысының негізгі тақырыптары Матисс Таитиге жасаған саяхатын еске түсіретін үш «Лагуна» парағында (XVII–XIX) сияқты, өмірбаяндық элементтерге, сондай-ақ махаббат (V, VI), өлім (X) және тағдыр (XVI) сияқты кең ауқымды тақырыптарға негізделген.