Кіріспе

Неміс U қайығының командирі Карл Фридрих Мертен (15 тамыз 1905 – 2 мамыр 1993) 1940 жылы суға түскен U 68 қайығының командирі болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның Kriegsmarine флотында қызмет етті. Мертен Дуа жапырақтарымен бірге Темір крестің рыцарлық орденін алды. Мертеннің 27 кемені батырғаны туралы мәлімет бар, ол осылайша одақтас елдердің кемелеріне зиян келтірді. Мертен 1926 жылы Рейхсмарине (Веймар Республикасының теңіз күштері) қосылды. Ол Испания азаматтық соғысы кезінде "Карлсруэ" және "Лейпциг" жеңіл крейсерлерінде қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол "Вестерплатте" және "Хель" шайқастарына қатысып, линкорда орналасты. 1940 жылы U қайықтар құрамына ауысты, алдымен 1938 жылы суға түскен U 38 қайығында күзетші офицер болып қызмет етті, содан кейін 1941 жылдың басында U 68 қайығының командирі болды. U 68 қайығымен бес соғыс патруліне қатысып, Атлант мұхитында, Кариб теңізінде және Үнді мұхитында патрульдеген ол 1942 жылдың 13 маусымында Темір крестің рыцарлық орденімен, ал 1942 жылдың 16 қарашасында Дуа жапырақтарымен марапатталды. Екінші патрулінде Мертен Корольдік теңіз күштері батырған "Атлантис" көмекші крейсері мен "Пайтон" жанармай құю кемесінің экипаждарын құтқаруға көмектесті. 1943 жылдың қаңтарында Мертен 26-шы U қайық флотилиясының командирі болды, ал 1943 жылдың наурыз айында Мертенге 24-ші U қайық флотилиясының басшылығы тапсырылды. 1945 жылдың ақпанында ол Берлиндегі Фюрер штабына жіберілді. Соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ әскерлері оны тұтқынға алды және 1945 жылдың маусым айының соңында босатылды. Соғыстан кейін Мертен Рейн өзенінде батқан кемелерді іздеу және құтқару жұмыстарымен айналысты. 1948 жылдың қарашасында Мертен француздар тарапынан тұтқынға алынып, 1942 жылдың маусым айында француз танкері Frimaire-ді заңсыз батқандығы айыпталды. Ол ақталды және кейін кеме жасау саласында жұмыс істеді. U қайық соғысы туралы естеліктері мен кітаптарын жазған Мертен 1993 жылдың 2 мамырында Германияның Вальдшут-Тиенген қаласында рактан қайтыс болды.

Ерте өмір және мансап

Мертен 1905 жылғы 15 тамызда Германия империясының Пруссияның Позен провинциясындағы Позен қаласында, қазіргі Польшаның Познань қаласында дүниеге келген. Оның әкесі – доктор юр. Карл Фридрих Мертен, ол 1910 жылы қазіргі Эльблагтың мэрі болды. 1934 жылы нацистік партияға қосылудан бас тартқандықтан, ол қызметтен шеттетілді. Мертеннің бір әпкесі мен ағасы болған, екеуі де жеті жасқа толғанға дейін қайтыс болды. Оның інісі Клаус 1942 жылы Шығыс майданда алған жарақатынан көз жұмды. Он үш жасында Мертен 1918 жылғы 1 сәуірде Кёслиндегі (қазіргі Козалин) Корольдік Пруссия Кадеттер Үйіне (Königliches Preußisches Kadettenhaus) қабылданды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кадеттер үйі мемлекеттік пансионға айналды. Ол 1920–1926 жылдары оқыды және 1926 жылғы 20 наурызда Abitur (жоғары білім беруге кіру емтиханы) дипломын алды. 1926 жылғы 1 сәуірде "Кру 26" (1926 жылғы түлектер тобы) құрамына қабылданды. Ол 5-ші ротаның 2-ші бөліміндегі негізгі әскери дайындықтан өтті. Мертен содан кейін Niobe оқу кемесіне ауыстырылды (12 шілде – 17 қазан 1926), 12 қазанда Seekadett (офицер курсанты) шеніне ие болды. 17 ай крейсерде болғаннан кейін (18 қазан 1926 – 24 наурыз 1928), 1928 жылғы 1 сәуірде Fähnrich zur See (мидшипмен) шеніне көтерілді. Мертен 1926 жылғы 14 қарашада Вильгельмшафеннен бастау алған Эмденнің алғашқы оқу круизіне қатысты. Саяхат оны және оның экипажымен Африканы аралап, Индонезия мен Кокос аралдарына жеткізді, онда 1914 жылғы 9 қарашада жоғалған. 1927 жылғы 15 наурызда экипаж естелік шарасын өткізді. Содан кейін саяхат Солтүстік және Оңтүстік Американың батыс жағалауындағы Жапония мен Аляскаға дейін жалғасты. Олар Рио-де-Жанейрода Рождество мен Жаңа жылды тойлады. Одан кейін Орта Америка мен Азор аралдарына бет бұрды. Олардың соңғы аялдамасы Испанияның Вилагарсия де Аруса қаласы болды, содан кейін 1928 жылғы 14 наурызда үйге оралды. Эмдендегі саяхатынан кейін Мертен Мюрвиктегі Әскери-теңіз академиясының негізгі курсына қатысты. Бұл курс екі навигациялық курспен қысқа уақытқа үзілді, біріншісі Nordsee тендерінде (9–13 шілде 1928), екіншісі Meteor зерттеу кемесінде (8–13 қазан 1928). Содан кейін Мюрвикте курсанттарға арналған байланыс курсы (2 маусым – 6 шілде 1929), Кильде курсанттарға арналған жолбасшы курсы (7 шілде – 4 тамыз 1929), Стралсундтегі кеме дивизиясының 2-ші батальонының 8-ші ротасының курсанттарына арналған теңіз жаяу әскер курсы (5 тамыз – 27 қазан 1929) және, соңында Киль Викте курсанттарға арналған артиллерия курсы (28 қазан 1929 – 2 ақпан 1930) өтті. Мертен содан кейін соғыс кемесіне ауыстырылды (3–24 ақпан 1930) және (25 ақпан – 22 қыркүйек 1930) тағы да кемедегі оқуын жалғастырды. Осы тапсырма барысында 1 маусымда Oberfähnrich zur See (енсін) шеніне көтерілді. Кейіннен Линдеманн "Бисмарк" жауынгерлік кемесінің командирі болды. Мертеннің келесі қызмет орны "Кёнигсберг" жеңіл крейсерінде (23 қыркүйек 1930 – 23 қыркүйек 1931) оқ-дәрі офицері болды. Ол 1 қазан 1930 жылы офицер болып, Leutnant zur See (кіші лейтенант) шеніне ие болды. "Кёнигсбергте" болған уақытында газ қорғанысы курсына қатысты (6–16 қаңтар 1931). Екі жыл бойы Мертен Киль Виктегі Әскери-теңіз артиллерия мектебінде оқ-дәрі бойынша оқытушы болды (24 қыркүйек 1931 – 29 қыркүйек 1933). Осы кезеңде Мертен Вильгельмшафенде авиацияға қарсы артиллерия курсына (16 ақпан – 12 мамыр 1932) және Вильгельмшафендегі авиацияға қарсы артиллерия нұсқаушылары курсына (11 қазан – 14 желтоқсан 1932) қатысты. 1933 жылы Мертен болашақ әйелі Рут Ольденбургпен танысты, ол сол кезде Киль университетінде медицинаның бірінші курсын оқып жүрген. 1934 жылғы 15 наурызда некеге тұруға рұқсат берілді. Олар 1934 жылғы 21 сәуірде Висбаденде үйленді. Осы некеден 1935 жылғы 11 маусымда туған қызы Карен Хелге, 1939 жылғы 15 наурызда туған ұлы Карл Фридрих Биргер және 1947 жылғы ақпанда туған тағы бір ұлы Ян дүниеге келді. Келесі бес ай бойы (30 қыркүйек 1933 – 26 ақпан 1934) Мертен мина сығушы кемелердің командирінің (F. d. M.) артиллерия бөлімінің референті болып қызмет етті. Бұл қызметпен қатар, ол 2-ші миналық флотилияның Т-156 торпедалық қайығында 2-ші қарауыл офицері, сондай-ақ скаутингтік күштердің қолбасшысы (Б. д. А.) Hella флотының тендерінде (6–29 қаңтар 1934) тағы да қызмет етті. Содан кейін Вильгельмсхавендегі Теңіз жағалауы артиллерия мектебінде (27 ақпан – 28 наурыз 1934) артиллерияға қарсы оқу курсына жіберілді. Содан кейін ол бұрынғы лауазымына қайта оралды, Т-156 торпедалық қайығында 2-ші қарауыл офицері (29 наурыз – 30 қыркүйек 1934), бұл орналасуды қысқа уақытқа тоқтатты, ол жеңіл крейсерге ауысты. "Кёнигсберг" (8 шілде – 2 тамыз 1934). Бұл Либе үшін командир ретінде сегізінші соғыс патрулі болды, оның барысында екі кеме батып кетті.

Су асты қайығының командирі және бірінші қарауыл

1941 жылғы 24 қаңтарда Мертен Бремендегі DeSchiMAG AG Weser кеме жасақтау орнында U 68 қайығымен танысу үшін орналасты, ол 1940 жылы суға түсірілген. U 68 IXC типіндегі U қайығы болды, ол аналық базалық құрылымдардан алыс, ұзақ мерзімді операциялар үшін жасалған үлкен мұхиттық суасты қайығы ретінде есептелді. Мертен 1941 жылғы 11 ақпанда U 68 қайығын 2-ші U қайық флотилиясына тапсырды. Ол U 68 қайығымен Атлант мұхитында, Кариб теңізінде және Үнді мұхитында бес әскери патрульдік сапар жасады. 18 қаңтарда U 68 командасын Oberleutnant zur See Альберт Лауземиске тапсырды. Бұл патрульдегі бірінші офицері - обер-лейтенант зюр-зе Август Маус, екінші офицері - Лауземис болды. Мертен осы патрульде ешқандай кемені батырмады.

Екінші патруль, одақтас экипаждарды құтқару

Екінші патрульде (11 қыркүйек – 25 желтоқсан 1941 ж.) Мертен Атлант мұхитының орталық және оңтүстік бөліктеріне, Ассенсия аралына, Сент-Елена мен Кабо-Вердеге бағыт алды. U 68 кемесі Оңтүстік Атлантикаға қарайтын 116 күндік патрульді су үстінде және су астында жүзе отырып аяқтады. 1941 жылғы 22 қыркүйекте Мертен өзінің алғашқы кемесін – британдық сауда кемесін торпедалады, ол SL 87 конвойында болған. Ол сондай-ақ және кемелеріне шабуыл жасады. Бірақ U 103 1940 жылы суға түсірілді және капитан-лейтенант Вернер Винтер басқаруымен осы кемелердің батырылуына жауапты болды. Сент-Еленадан тыс жерде Мертен 1941 жылғы 22 қазанда британдық флоттың Darkdale жанармай құю кемесін баттырды. 1941 жылғы 28 қазанда U 68 және 1941 жылғы 1 қарашада британдық моторлы сауда кемесі батты. 1941 жылғы 13 қарашада U 68, капитан зур Зее Бернхард Рогге басқаруымен "Атлантис" көмекші крейсерінен қамтамасыз етілді. Кездесу орнында теңіздің күйі 6-7 балға жетті, сондықтан Рогге мен Мертен кездесу орнын оңтүстік-батысқа жылжытуға келісті. Ертесіне олар қайтадан кездесіп, U 68 кемесіне азық-түлік жеткізілді. Келесі түнде U 68 жаттығу мақсатында "Атлантис" кемесіне шабуыл жасады. 23 қарашада U 68 "Атлантис" кемесінің U 126 кемесіне жанармай құю кезінде батқаны туралы хабар алды. 1940 жылы капитан-лейтенант Эрнст Бауэр басқаруымен U 126 кемесі суға түсірілді. U 126 кемесі Рогге де бар 300-ге жуық неміс теңізшісін құтқара алды. Unterseeboote (U-кемелерінің бас қолбасшысы) 1940 жылы корветтен-капитан Йоханн Мохр басқаруымен U 124, 1941 жылы капитан-лейтенант Николай Клаузен басқаруымен U 129 және 1939 жылы фрегат-капитан Ханс Экерман басқаруымен UA кемелерін құтқаруға жіберді. Екі күннен кейін аман қалғандар "Пайтон" жанармай құю кемесіне жеткізілді. 30 қарашада U 68 және UA кемелері "Пайтон" кемесімен жанармай құю үшін кездесті. Мертен мен экипажы бірден жанармай құюға кірісіп, керек-жарақтарын ауыстырды және жұмсалған торпедаларын толықтырды. UA кемесі кешігіп келді, бұл процедураны қажетсіз түрде кешіктірді. Жанармай құю кезінде түтін байқалды, дабыл берілді. U 68 кемесі ауыстыруды аяқтаған болатын, бірақ кеменің қосымша салмағы әлі есептелмеген кезде "Пайтон" кемесіне U 68 кемесі шабуыл жасады. U 68 жауынгерлік дайындыққа келмегендіктен, Мертен мен экипаж кемені тереңдікте ұстау қиындықтарына тап болды. Шабуылдың маңызды кезеңінде U 68 кемесі шамамен 5-10 метр тереңдікте тербеліп тұрды. Су астында U 68 экипажы "Пайтон" кемесінің батып бара жатқанын естіді. "Дорсетшир" кемесінен алғашқы ескерту оғынан кейін "Пайтон" экипажы кемені залалсыздандыру үшін батыруға шешім қабылдады.

Үшіншіден бесіншіге дейінгі қарауылдар

U 68-дің үшінші патрулі (11 ақпан – 13 сәуір 1942 ж.) Мертеннің басқаруымен U 68-ді Батыс Африка жағалауына жеткізді, патруль 60 күнге созылып, су үстінде және су астында жүзумен өтті. U 68 1942 жылдың 3 наурызында, 8 наурызында және 16 наурызында жеті кемені батырды. 1942 жылдың 17 наурызында үш кеме – «Ливерпуль», «Бельмонт» және «Эльби» суға батты. 1942 жылдың 30 наурызында Монровияның оңтүстік-батысында екі торпедамен «Аризона» зардап шекті. Мертеннің төртінші патрулі (14 мамыр – 10 шілде 1942 ж.) кезінде U 68 жеті кемені батырды. Осы патрульде 13 маусымда Темір крестің рыцарь кресімен марапатталды. Патруль 56 күнге созылып, су үстінде және су астында жүзумен өтті. U 68 1942 жылдың 5 маусымында американдық бу танкерін «Эскондидо» және сол кездегі әлемдегі ең ірі мұнай танкері болған Панамалық моторлы танкер «Пенсильванияны» батырды. 1942 жылдың 10 маусымында үш кеме – «Индиана», «Орион» және «Кентукки» суға батты. 1942 жылдың 15 маусымында Мертен «Еркін француз» кемесі «Марике» батырды, бұл соғыстан кейін оған құқықтық салдар әкелді. 1942 жылдың 23 маусымында «Мерседес» кемесіне торпеда соқтығысып, кейін артиллерия отына ұшырады. U 68-дің бесінші патрулінде (20 тамыз – 6 желтоқсан 1942 ж.) Мертен Eisbär (Полярлық аю тобы) су асты кемелерінің құрамында жұмыс істеді, бұл топқа төрт су асты кемесі кірді: U 68 (Мертен), 1941 жылы суға түскен U 156 (Вернер Хартенштейн), 1941 жылы суға түскен U 172 (Карл Эммерман), 1941 жылы суға түскен U 504 (Ганс Георг Фридрих Поске) және кейінірек 1941 жылы суға түскен U 159 (Хельмут Витте) қосылды. 1942 жылдың қыркүйек-қазан айларында бірнеше апта ішінде Оңтүстік Африка жағалауында кемелердің көп бөлігі батырылды. U 68-дің Оңтүстік Африкаға және Үнді мұхитына дейін 108 күнге созылған патрулі су үстінде және су астында жүзумен өтті. U 68 1942 жылдың 12 қыркүйегінде «Валдемар» батырды, ал кейін үш кемені батырды. 1942 жылдың 8 қазанында Жақсы Үміт мүйісінің батысында төрт кеме – «Бенгалия», «Гленайр», «Кеннеди» және «Кингстон» суға батты. Келесі күні Мертен «Айлендс» және «Сент Хелена» батырды. 1942 жылдың 6 қарашасында Лориентке оралғанда ол өзінің соңғы кемесі – британдық жолаушылар пароходы «Каир» батырды, осымен батырған кемелердің жалпы саны 27-ге жетті. «Каирде» 302 адам болды, оның ішінде 101 жолаушы, 29 әйел және 19 бала (экипаж құрамында екі стюардесса бар). Кеме шамамен 25 минут ішінде суға батты, ал Мертен екінші торпеданы батырғанда құтқару қайығын қиратып, екіншісін бұзды, нәтижесінде әйелдер мен балалар суда күресті. Осы презентациядан кейін Гитлер Дониц пен вице-адмирал Теодор Кранкемен жеке кездесті. Осы кездесуде Гитлер Райдердің 30 қаңтар 1943 ж. отставкасынан кейін Доницті Kriegsmarine-нің Oberbefehlshaber der Marine (Бас қолбасшысы) етіп тағайындады. Берлинге қайта оралатын рейсте Дониц Мертенге және басқа офицерлерге бұл командалық өзгеріс туралы хабарлады.

Жағаға

Бесінші соғыс патрулінен кейін Мертен Пиллаудағы 26-шы U-бот флотилиясына (19 қаңтар – 28 ақпан 1943) ауыстырылды, онда флотилия басшысының орынбасары болып қызмет етті. 1943 жылдың 1 наурызында оған 24-ші U-бот флотилиясының басшылығы тапсырылды. 1945 жылдың 12 наурызында 24-ші U-бот флотилиясы таратылып, Мертен Берлиндегі Фюрер штабына байланыс офицері ретінде жіберілді. Ол генерал-лейтенант Рудольф Хюбнердің Fliegendes Sondergericht West (Ұшатын арнайы әскери сот – Батыс) штабында қызмет етті. Бұл бөлім Гитлер тарапынан Рейн өзені арқылы өтетін Людендорф көпірін американдықтардың басып алуына жауап ретінде құрылды. Мертен бұл бөлімге кейінірек қосылса да, Ұшатын арнайы әскери сот – Батыс майор Ханс Шеллер, майор Август Крафт және майор Герберт Штробель, сондай-ақ гауптман (капитан) Вилли Оскар Братге және оберлейтенант (лейтенант) Карл Хайнц Петерстің өлім жазасына кесуге жауапты болды. 1945 жылдың 15 сәуірінде ол Kapitän zur See (теңіз капитаны) шеніне көтерілді. 1945 жылдың сәуір айының соңында Мертен және басқа офицерлер Жоғарғы Баварияға, «Альпілік бекініс» деп аталатын жерге сапарлады. Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ол соғыс тұтқынына алынды. 1945 жылдың 25-29 маусымы аралығында ол Бавариядағы Биссенхофенде АҚШ тұтқында ұсталды және 29 маусымда босатылды. Виши үкіметіне тиесілі болған «Фримайр» кемесі дұрыс белгіленбеген болатын. Мертен 1981 жылдың 6 қаңтарында Карл Дёництің қосылуына қатысты. 1984 жылдың 14 қыркүйегінде «Сити оф Каир» кемесінің аман қалғандарының кездесуі кемеде өтті. Кездесуге 17 аман қалған және Мертен қатысты, сондай-ақ Ральф Баркердің «Жақсы түң, батырғаның үшін кешірім сұраймын» кітабының жарық көргені еске алынды. 1986 жылы Мертен мен Курт Баберг «Wir U-Bootfahrer sagen: "Nein!" "So war das nicht!"» («Біз U-бот теңізшілері «Жоқ!» дейміз. «Олай болған жоқ!»») кітабын жариялады. Бұл кітап Лотар Гюнтер Бухгеймді, әсіресе оның «U-бот теңізшілері» еңбегін Дёницке қарсы ұстанымы үшін сынады. 1969 жылдың 1 қаңтарында Мертен Ульрих Габлер басқарған Ingenieur Kontor Lübeck (IKL) компаниясында әскери тактикалық кеңесші ретінде жұмыс істей бастады. Ол 1993 жылдың 2 мамырында Вальдшут-Тиенгенде қатерлі ісіктен қайтыс болды.