Кіріспе
1969 жылы жасалған жапондық өнеркәсіптік стандарт JIS X 0201 – жапон тіліндегі бір байттық таңба кодтау жүйесі және кеңінен қолданылған алғашқы жапондық электрондық таңбалар жиынтығы болды. JIS категориясы реформасына дейін бұл жиынтық JIS C 6220 деп аталды. Оның екі түрі болды: 7 биттік немесе 8 биттік кодтау, бірақ Unicode (әсіресе UTF-8) оны алмастырғанға дейін 8 биттік түрі басым болды. Бұл стандарттың толық атауы – ақпарат алмасу үшін 7 биттік және 8 биттік кодталған таңбалар жиынтығы (7ビット及び8ビットの情報交換用符号化文字集合). Алғашқы 96 код ISO 646 нұсқасын құрайды, көбінесе ASCII-ден кейін, бірақ кейбір айырмашылықтары бар, ал келесі 96 таңбалық код фонетикалық жапон тіліндегі катакана әріптерін көрсетеді. Бұл кодтау хирагана немесе кандзи әріптерін көрсету мүмкіндігін ұсынбағандықтан, тек қарапайым жапон жазуын ғана бейнелей алады. Дегенмен, бұл оңайлату тілдегі барлық дыбыстарды жеткізе алады. 1970 жылдары мұндай формат мәтіндік режимдегі компьютер терминалдары, телеграммалар, түбіртектер және басқа да электрондық түрде өңделген деректер үшін қанағаттанарлық болды. JIS X 0201 кейіннен Shift JIS сияқты кодтаулармен алмастырылды, ол осы стандартты және JIS X 0208-ді біріктіреді, ал одан кейін Unicode қолданысқа енгізілді.
JIS X 0201, a Japanese Industrial Standard developed in 1969, was the first Japanese electronic character set to become widely used. The character set was initially known as JIS C 6220 before the JIS category reform. Its two forms were a 7 bit encoding or an 8 bit encoding, although the 8 bit form was dominant until Unicode (specifically UTF 8) replaced it. The full name of this standard is 7 bit and 8 bit coded character sets for information interchange (7ビット及び8ビットの情報交換用符号化文字集合). The first 96 codes comprise an ISO 646 variant, mostly following ASCII with some differences, while the second 96 character codes represent the phonetic Japanese katakana signs. Since the encoding does not provide any way to express hiragana or kanji, it is only capable of expressing simplified written Japanese. Nevertheless, this simplification can represent the full range of sounds in the language. In the 1970s, this was acceptable for media such as text mode computer terminals, telegrams, receipts, or other electronically handled data. JIS X 0201 was supplanted by subsequent encodings such as Shift JIS, which combines this standard and JIS X 0208, and later by Unicode.
Тарих
Халықаралық Телефондық және Телеграфтық Консультативтік Комитет (CCITT) халықаралық стандарт ретінде №2 Халықаралық Телеграф Әліпбиінің (ITA2) кодын енгізді, ол 5 биттік латын кодтамасы болды. Көптеген елдердің осыған негізделген өздерінің ұлттық стандарттары бар. Жапонияда Өнеркәсіптік ғылым және технология агенттігі (AIST) оны JIS C 0803 1961 (Пернетақталық жоба және телепринтерлерге арналған кодтар) 6 биттік таңбалық кодтар ретінде стандарттады, олар катакана таңбаларымен біріктірілген. Алайда, бұл өнеркәсіптік талаптарға толыққанды сай келмеді, себебі таңба картасы шағын болды және кодтың орналасуы тиімсіз еді. AIST Жапонияда қолданылатын әртүрлі кодтарды алмастыру үшін тиімді таңба кодтауды қарастырды. 1963 жылы ISO ISO R 646 (6 және 7 биттік кодталған таңбалар жиынтығы, ақпаратты өңдеу үшін алмасу) жобасын ұсынды. AIST ISO R 646 пен катакана картасын біріктіруді Жапонияның Ақпараттық өңдеу қоғамына (IPSJ) жүктеді. IPSJ кодты стандарттау комитетін құрды. Комитет ISO жобасының 6 биттік нұсқасын қабылдамады, өйткені катакана жиынтығы оның таңба картасына сыймады. JIS жобасының алғашқы нұсқасында әрбір катакана таңбасының қасында кішкентай катакана таңбасы орналастырылды. Бұл Gojūon тәртібімен сұрыптауға ыңғайлы деп есептелді (JIS X 0208:1978 осы тәртіпті таңдады). Бірақ, кейбір комитет мүшелері бұл тек қана нормативтік катакана таңбаларын қолдайтын пернетақталардың жұмысын қиындатады деп сынға алды. Кейінгі жобада кішкентай катакана таңбалары 0xA7–0xAF позицияларына орналастырылды. 1964 жылғы ISO жобасы әр ел анықтайтын бірінші және екінші валюта белгілері үшін 0x24 және 0x5c позицияларын резервтеді, бірақ халықаралық байланыстарда локализацияланған валюта белгілерін пайдалану қауіпті деп саналды. ISO комитеті екі нұсқаны қарастырды: жалпы валюта белгісін (¤) пайдалану немесе доллар ($) және фунт (£) белгілеріне тұрақты кодтар беру. Келісім бойынша доллар белгісі 0x24 позициясына, ал фунт белгісі 0x23 позициясына тағайындалды. Фунт белгісі қажет емес елдерде бұл талап етілмеді. JIS комитеті йен белгісін (¥) 0x5c (ұлттық пайдалануға арналған позициялардың бірі) орналастыруды шешті. JIS C 6220 (Ақпарат алмасу кодтары, 情報交換用符号) 1969 жылы жарияланды. 1987 жылы JIS санатын реформалауға байланысты оның нөмірі JIS X 0201 болып өзгертілді, ал 1990 жылғы басылымда атауы 7 және 8 биттік кодталған таңбалар жиынтығы (7ビット及び8ビットの情報交換用符号化文字集合) болып өзгертілді. JIS X 0201 таңбалар жиынтығы Жапонияда кеңінен қолданылды. Жапониядағы ең ірі ақша аудару жүйесі – Ұлттық банк деректері байланыс жүйесі (全国銀行データ通信システム) 1973 жылы құрылды. Банктер арасындағы транзакциялық хабарламалар JIS X 0201 жиынтығының бір бөлігін пайдаланды. Бұл жүйе 2018 жылға дейін қолданылды, содан кейін оны хирагана мен канджи таңбаларын қолдайтын ZEDI (Ұлттық банктік электрондық деректер алмасу жүйесі, 全銀EDIシステム) алмастырды. 1978 жылы хирагана мен канджи таңбаларын көрсету үшін JIS C 6226 (JIS X 0208) 2 байттық таңбалар жиынтығы жасалды. Ол катакана таңбаларын да қамтиды, бірақ олардың кодтары мен орналасуы JIS X 0201-ден өзгеше. Компьютер өндірушілер JIS X 0208-ді JIS X 0201-мен үйлесімді ету үшін оның кеңейтімдерін жасады. 1982 жылы Microsoft Kanji кодтау схемасы (MS DOS-тың Codepage 932) және Digital Research-тің SJC26 (жапондық CP/M 86 үшін) JIS X 0201 бір байттық кодтау мен JIS X 0208 екі байттық кодтауды таңбаларды ауыстырусыз біріктіру үшін әзірленді. Олар Shift JIS деп аталды және жеке компьютерлер үшін өнеркәсіптік стандартқа айналды.
Жүзеге асырудың егжей-тегжейлі сипаттамасы
JIS X 0201-дің бірінші жартысы (Римдік жиынтығы) ISO 646 стандартының жапондық нұсқасын құрайды, ол ASCII-ге тең, бірақ кері сызық (\) және тильда (~) белгілері иен (¥) және үстін сызу (‾) белгілерімен ауыстырылған. Екінші жартысы (Kana жиынтығы) негізінен катаканадан тұрады. Бақылау таңбалары JIS X 0211 стандартында көрсетілген. 7 биттік форматта, ауысу басқару символы (0x0E) Kana жиынтығына, ал кері ауысу (0x0F) Рим жиынтығына көшеді. Төмендегі кестеде көрсетілген 8 биттік форматта, ең маңызды біті орнатылған байттар (яғни 0x80–0xFF) Kana жиынтығы үшін, ал орнатылмаған байттар (яғни 0x00–0x7F) басқа жағдайларда қолданылады. 7 биттік Рим жиынтығы үшін қолданылатын арнайы атауларға "JISCII", "JIS Roman", "ISO646 JP", "JIS C6220 1969 ro", "Japan 7 Bit Latin" және "ISO IR 14" жатады. Тағы бір ұқсас мәселе – C бағдарламалау тілінің жолдардағы басқару таңбалары, мысалы, printf("Hello, world.\n");.