Кіріспе

Британдық азамат және Бахрейн билеушілерінің кеңесшісі Сэр Чарльз Далримпл Белгрейв КБЭ (9 желтоқсан 1894 – 28 ақпан 1969) 1926 жылдан 1957 жылға дейін Бахрейн билеушілеріне "бас әкімші" немесе "кеңесші" ретінде кеңес берген британдық азамат болды. Ол шейх Хамад ибн Иса әл-Халифаның және одан кейін оның ұлы шейх Салманның қызметінде болды.

Ерте өмір

Белгрейв Бедфорд мектебінде және Оксфорд университетінің Линкольн колледжінде білім алған. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Императорлық түйе корпусында Судан, Мысыр және Палестинада қызмет етті. 1915 жылы ол Дарфур экспедициясының құрамында болды, осыған байланысты Судан медалімен және оған қосымша тағасымен марапатталды. Соғыстан кейін ол Сива оазисінің шекаралық аудандарын басқаруға көмектесу үшін Мысыр үкіметіне жіберілді. 1924–1925 жылдары Танганьика аймағында әкімшілік қызметкер болып жұмыс істеді. Белгрейвтің қарт атасы адмирал Джеймс Ричард Дакрес 1812 жылы HMS Guerriere кемесінің капитаны болған.

Бахрейннің жалдауы

1920 жылдардың басында Бахрейндегі британдықтар аралдың саяси тұрақтылығын қамтамасыз етуге тырысты. 1923 жылы 80 жасқа жуық шейх Иса ибн Әли Әл-Халифа ұлы шейх Хамадқа билікті беруге көндірілді және бірқатар әкімшілік реформалар жүргізілді. Саяси агенттердің алмасуынан кейін, саяси үзіліссіздікті қамтамасыз ететін тұрақты әкімшінің табылуы қажет болды. Шейх Хамад британ үкіметі емес, өзіне жұмыс істейтін жеке кеңесші тағайындауға келісті, ол мемлекетті жаңартуға көмектесер еді. Тиісті үміткерлер болмады, сондықтан 1925 жылдың тамызында The Times газетінде лауазымға жарнама жарияланды. Қанша өтініш беруші болғаны белгісіз, бірақ тексеруден кейін Чарльз Белгрейв жылына 720 фунт стерлинг жалақымен тағайындалды – оған үйленуге жеткілікті ақша. Соғыс кезінде ол Шекаралық аудандар әкімшілігінің Императорлық түйе корпусында қызмет етті және екі жыл Сива оазисінде өтті. Таңганьикада екі жыл қызметтен кейін ол демалыста болды. Ол Лондондағы Шығыс және Африка зерттеулер мектебінде араб тілін жаңартып, 1926 жылдың наурыз айында Бахрейнге келді және 1957 жылға дейін онда қалды. Бахрейнде ол көбінесе Аль Мусташар (المستشار) – "Кеңесші" деп аталды. Оның отбасы мен достары оны "Кэрол" деп білді.

Бахрейндегі жетістіктер

Бахрейндегі көптеген жетістіктерінің ішінде Белгрейв азаматтық және қылмыстық соттар жүйесін құрды, сондай-ақ тиімді жұмыс істейтін және жақсы даярланған полиция қызметін, жалпыға қолжетімді білім беруді, жергілікті билік органдарын және мұнайды іздеуге саяси қолдау көрсетті. Белгрейвтің мұнайды іздеуге жұмсаған күшінің арқасында Бахрейн 1932 жылы мұнайды алғаш ашқан шығанақ елдерінің ішінде көш бастады. Белгрейв сауданың маңыздылығын жақсы түсінді және базар алаңының жанындағы, кемелер тоқтаған жерге (қазір құрғатылған) жақын орналасқан "Баб Аль Бахрейн" (Бахрейн қақпасы) құрылысын салуға жетекшілік етті. Белгрейвтің кеңінен танымал және халыққа жақын тұлға болғаны, ол көбінесе жылқыға мініп, киіз бас киім (топи) киіп, базарлар мен халық жиналатын орындарға барып, Бахрейн халқының пікірлерін тыңсайтындығы туралы көптеген әңгімелер бар. Оның кеңсесі – "Кеңесші" әлі күнге дейін Бахрейн соттары мен әділет жүйесінің ескі орны болып табылады.

1950 жылдардағы тәртіпсіздіктер

1956 жылы наурыз айында Бахрейн халқы Белгрейвті кеңесші лауазымынан алып тастау және оны елден кетуге мәжбүр ету үшін жалпы ереуіл шақырды. Ереуілге шамамен 30 000 адам қатысты, оның ішінде 9 000-ы мұнайшылар. 11 наурызда көкөніс базарында туған жанжалдан кейін болған тәртіпсіздіктер кезінде кем дегенде 11 адам қаза тапты. Тәртіпсіздіктер Бахрейннің мұнай өңдеу зауытында басталды. Көтеріліс басталғанға дейін бірнеше күн бұрын Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Селвин Ллойдтың машинасына тас лақтырылып, шабуылдаушылар "Белгрейвке қарсы!" деп ұран салды. Британдық азаматтар қауіпсіздік үшін үйде болуға мәжбүр болды. Нәтижесінде Белгрейвтің өкілеттігі айтарлықтай шектелді, бірақ Шейх Салман оны толығымен қызметтен босатудан бас тартты. Шейх Салман сондай-ақ демократиялық сайлауға қадам басқан алғашқы заңды саяси партия – Ұлттық одақ комитетінің (ҰҰК; басқаша «Ұлттық бірлік комитеті») құрылуына рұқсат берді. Кейін қаза тапқандардың саны 5-ке дейін азайтылды. Кейбір американдық шенеуніктер бұл британдықтардың отаршылдығын сақтап қалуға жасаған тағы бір әрекеті екенін айтты. Көтеріліс сол кездегі Мысырдың басшысы Гамал Абдель Насердің күш-жігерінің нәтижесінде басталды деп есептеледі. Ол британдықтармен және басқа батыс елдерімен Израиль мәселесі бойынша келіспеушілікке байланысты базардағы саудагерлерді құпия түрде қаржыландырды. 1956 жылдың желтоқсан айында ҰҰК-тың бес мүшесі патша сарайын қирату, патша отбасын және Белгрейвті өлтіру жоспарын жасағаны үшін тұтқындалып, кінәлі деп танылды. Белгрейвтің биліктегі ең маңызды және ұзақ мерзімді пайдасы, кейбір деректер бойынша, оның әйелі Марджори Белгрейвтің қыздарға арналған мектептер ашуы болды. Алайда, бұл шара кейбір консерваторлардың наразылығын тудырды. Филип Л. Коль, Мара Козельский және Нахман Бен Иегуда авторларының «Selective Remembrances» еңбегінде Белгрейв «1955 жылы «Бахрейн дауысы» (Sawt al Bahrain) журналында алғаш рет «Араб шығанағы» атауын қолданған және оны қолдаған алғашқы батыстық» екені айтылады. Оның ұлы Джеймс та бас редактор ретінде журналға үлес қосты.