Кіріспе

Фосфоинозит фосфолипазы С (PLC, EC 3.1.4.11, трифосфоинозит фосфодиэстеразы, фосфоинозитаза С, 1 фосфатидил инозитол 4,5 бисфосфаты фосфодиэстеразы, монофосфатидил инозитол фосфодиэстеразы, фосфатидил инозитол фосфолипазы С, ПИ ПЛК, 1 фосфатидил D мио-инозитол 4,5 бисфосфаты инозитолтрисфосфогидролазы; жүйелі атауы 1 фосфатидил 1D мио-инозитол 4,5 бисфосфаты инозитолтрисфосфогидролазы) – сигнал трандукция процестерінде маңызды рөл атқаратын эукариоттық ішкі жасуша ферменттерінің туысы. Бұл ферменттер фосфолипаза С-тың кең суперотбасына жатады. Фосфолипаза С ферменттерінің басқа отбасылары бактериялар мен трипаносомаларда анықталған. Фосфолипазалар С – фосфодиэстеразалар. Фосфолипаза Cs фосфатидил инозитол 4,5 бисфосфаттың (PIP2) метаболизміне және липидтік сигналдық жолдарға кальцийге тәуелді түрде қатысады. Қазіргі уақытта бұл отбасы белсенділік режимі, экспрессия деңгейлері, каталитикалық реттелуі, жасушалық локализациясы, мембранаға байланысу қабілеті және тіндерде таралуы бойынша ерекшеленетін 13 жеке изоформадан тұратын алты қосалқы отбасын қамтиды. Олардың барлығы PIP2 гидролизі арқылы екі маңызды екінші хабаршы молекуласын түзетуге катализаторлық әсер етеді, бұл жасушаның пролиферация, дифференциация, апоптоз, цитоскелетті қайта құру, везикулярлық трафик, иондық каналдардың өткізгіштігі, эндокриндік функция және нейротрансмиссия сияқты жауаптарын өзгертеді.

Ұяшықтың орналасуы

Фосфоинозидті фосфолипаза С өзінің каталитикалық функциясын плазмалық мембранада орындайды, осы мембранада PIP2 субстраты болады. Бұл мембранаға бекіну негізінен липидтерге байланысатын домендер (мысалы, PH домені және C2 домені) арқылы жүзеге асады, олар плазмалық мембрананың әртүрлі фосфолипидтік құрауыштарға жақындық көрсетеді. Плазмалық мембранадан басқа, фосфоинозидті фосфолипаза С клетканың цитоплазмасы және ядросы сияқты басқа субклеткалық аймақтарда да болатынын зерттеулер көрсеткенін атап өту маңызды. Қазіргі уақытта осы ферменттердің осы жасушалық бөліктердегі, әсіресе ядродағы нақты қызметі толыққанды анықталған жоқ.

Басқа PLC отбасылары

PLC ε (230-260 кДа) Ras және Rho GTPаздармен белсендіріледі. PLC ζ (75 кДа) омыртқалы жануарлардың ұрықтандырылуында маңызды рөл атқарады деп саналады, өйткені ол ұрықтың дамуының басталуы үшін қажетті жасуша ішіндегі кальций тербелістерін тудырады. Дегенмен, белсендіру механизмі әлі де толыққанды түсініксіз. Бұл изоформа ұрықтанғаннан кейін пайда болған пронуклеусқа енуге қабілетті, бұл кальцийдің жұмылдырылуының тоқтауымен бірге жүреді. PLC δ1 және PLC β сияқты, ол да ядродан шығару және орналасу тізбектеріне ие. PLC η нейрондық қызметке қатысты.