Кіріспе

Көлденең кесудің ультражұқа үлгілерге арналған әдісі. Ультрамикротомия – үлгіні өте жұқа кесінділерге кесу әдісі, олар ультражұқа кесінділер деп аталады және беріліс электронды микроскопында (TEM) әртүрлі ұлғайтулармен зерттеуге және құжаттауға болады. Көбінесе биологиялық үлгілер үшін қолданылады, бірақ пластиктер мен жұмсақ металдардың кесінділерін де дайындауға болады. Кесінділер өте жұқа болуы керек, себебі стандартты электронды микроскоптың 50-125 кВ электрондары 150 нм-ден қалың биологиялық материалдан өте алмайды. Ең жақсы ажыратымдылық үшін кесінділер 30-60 нм болуы тиіс. Бұл шамамен 0,1 мм қалыңдықтағы адам шашын диаметрі бойынша 2000 кесіндіге бөлуге немесе бір қызыл қан жасушасын 100 кесіндіге кесуге тең.

Ультрамикротомиялық процесс

Үлгілердің өте жұқа бөліктері "ультрамикротом" деп аталатын арнайы құралмен кесіледі. Ультрамикротом көбінесе биологиялық өте жұқа кесу үшін алмаз пышақпен, ал бастапқы кесу үшін жиі қолданылатын шыны пышақпен жабдықталады. Ультрамикротомия процесінде көптеген басқа да құралдар қолданылады. Үлгі блогының қай бөлігінен өте жұқа кесінді алуға болатынын анықтамас бұрын, техник 0,5–2 мкм аралығындағы жартылай жіңішке немесе "қалың" кесінділерді қарап тексереді. Бұл қалың кесінділер сондай-ақ зерттеу кесінділері деп те аталады және үлгінің дұрыс бөлігі жұқа кесуге дайын тұрғанын анықтау үшін жарық микроскопымен қаралады. 50–100 нм қалыңдықтағы "өте жұқа" кесінділерді ТЭМ-де (электронды микроскопта) қарауға болады. Ультрамикротомия арқылы алынған тіндік кесінділер пышақтың кесу күшімен қысылады. Сонымен қатар, блоктардың кесілген бетін интерференциялық микроскопиямен зерттеу нәтижесінде кесінділер көбінесе тегіс емес екені анықталады. Епон немесе Вестопал кіріктіру ортасы ретінде қолданылғанда, жоталар мен ойыстардың биіктігі әдетте 0,5 мкм-ден аспайды, яғни, қалыпты кесінділердің қалыңдығынан 5–10 есе артық (1). Зерттелетін үлгіден кішкентай үлгі алынады. Үлгілер жануарлар немесе өсімдіктер тіндері сияқты биологиялық материалдардан немесе тас, металл, магниттік лента, пластик, пленка сияқты бейорганикалық материалдардан болуы мүмкін. Үлгі блогының беті алдымен 1 мм х 1 мм өлшемде болу үшін кесіледі. "Қалың" (1 мкм) кесінділер оптикалық микроскоппен қарау үшін алынады. ТЭМ үшін кесілетін аймақ таңдалады және блок беті бір жағы 0,7 мм-ден аспайтын өлшемге дейін қайтадан кесіледі. Блок беттері әдетте шаршы, трапеция, тіктөртбұрыш немесе үшбұрыш пішіндес болады. Соңында, жұқа кесінділер ультрамикротоммен шыны немесе алмаз пышақпен кесіледі және кесінділер суға салынған ыдыста (қайықта немесе науада) жүзіп қалады. Содан кейін кесінділер су бетінен алынып, мыс, никель, алтын немесе басқа металл торға бекітіледі. 50 кВ мен 120 кВ арасындағы үдеу кернеулері бар беріліс электронды микроскопиясы үшін кесіндінің оптималды қалыңдығы шамамен 30–100 нм құрайды.

Алдын ала төлемдер

1952 жылы Хумберто Фернандес Моран крио-ультрамикротомияны енгізді, бұл ұқсас техника, бірақ -20 және -150°C арасындағы мұздату температурасында жүзеге асырылады. Крио-ультрамикротомия мұздатылған биологиялық үлгілерді өте жұқа кесектерге кесуге мүмкіндік береді. «Дәстүрлі» ультрамикротомияға қарағандағы артықшылығы – жылдамдық, себебі үлгіні мұздатып, кесу бір-екі сағаттың ішінде жасалуы мүмкін.