Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орцеин, сондай-ақ архил, орхил, лакмус және C. I. Natural Red 28 – әлемнің әртүрлі аймақтарында кездесетін, «оркелла шөбі» деп белгілі бірнеше лишай түрінен алынатын бояулардың атаулары. Басты көзі – арчил лишайкасы, Рокцелла тинктория. Орцинол осы лишайлардан шығарылады. Одан кейін аммиак пен ауаның көмегімен орцеинге айналдырылады. Дәстүрлі бояу жасау әдістерінде аммиак көзі ретінде зәр қолданылған. Егер түрлендіру калий карбонаты, кальций гидроксиді және кальций сульфаты (дәстүрлі бояу жасау әдістерінде тие, әк және гипс түрінде) қатысуымен жүргізілсе, нәтижесінде лакмус – күрделірек молекула пайда болады. Өндіріс процесі Кок 1812 жылы, ал Ұлыбританияда 1874 жылы сипатталған. Эдмунд Робертс 1832 жылы Кабо-Верде аралдарының орхилласы Италиядағы немесе Канар аралдарындағы осыған ұқсас «мох» түрінен асып түсетін, жылына 200 000 долларлық кіріс әкелетін маңызды экспорттық тауары екенін атап көрсеткен. Саудалық архил ұнтақ (кудбер) немесе паста түрінде болады. Ол қышқылды pH ортасында қызыл, ал сілтілі pH ортасында көк түсті болады.
Orcein, also archil, orchil, lacmus and C. I. Natural Red 28, are names for dyes extracted from several species of lichen, commonly known as "orchella weeds", found in various parts of the world. A major source is the archil lichen, Roccella tinctoria. Orcinol is extracted from such lichens. It is then converted to orcein by ammonia and air. In traditional dye making methods, urine was used as the ammonia source. If the conversion is carried out in the presence of potassium carbonate, calcium hydroxide, and calcium sulfate (in the form of potash, lime, and gypsum in traditional dye making methods), the result is litmus, a more complex molecule. The manufacture was described by Cocq in 1812 and in the UK in 1874. Edmund Roberts noted orchilla as a principal export of the Cape Verde islands, superior to the same kind of "moss" found in Italy or the Canary Islands, that in 1832 was yielding an annual revenue of $200,000. Commercial archil is either a powder (called cudbear) or a paste. It is red in acidic pH and blue in alkaline pH.
Тарих және қолданылу
Орцеиннің химиялық компоненттерін 1950 жылдары Ханс Муссо анықтады. Құрылыстары төменде көрсетілген. 1961 жылы жарық көрген, Муссоның орцеин және лакмустың компоненттері жөніндегі еңбектерінің көп бөлігін қамтитын мақала, ағылшын тіліне аударылып, 2003 жылы "Биотехник және гистохимия" журналының арнайы санында (78 том, № 6) жарияланды, ол бояуларға арналған. Ұлттық медицина кітапханасы және Emolecules орцеиннің бір ғана, мүмкін дұрыс емес, құрылымдық формуласын келтіреді. Орцеин – қызғылт қоңыр бояу, ал орхил – күлгін-көк бояу. Орцеин сондай-ақ микроскопияда хромосомаларды, серпімді талшықтарды, гепатит B беткі антигендерін және мысқа байланысты белоктарды көру үшін бояу ретінде қолданылады. Орцеин тағамдық бояу ретінде мақұлданбаған (Еуропада 1977 жылдың қаңтарынан бастап тыйым салынған), 1977 жылға дейін E121, ал одан кейін E182 Е нөмірімен белгіленген. Оның CAS нөмірі: химиялық формуласы C28H24N2O7. Ол қара қоңыр кристалдар түзеді. Бұл феноксазон туындыларының – гидроксиорцеиндердің, аминоорцеиндердің және аминоорцеиниминдердің қоспасы.
The chemical components of orcein were elucidated only in the 1950s by Hans Musso. The structures are shown below. A paper originally published in 1961, embodying most of Musso's work on components of orcein and litmus, was translated into English and published in 2003 in a special issue of the journal Biotechnic & Histochemistry (Vol 78, No. 6) devoted to the dye. A single alternative structural formula for orcein, possibly incorrect, is given by the National Library of Medicine and Emolecules. Orcein is a reddish brown dye, orchil is a purple blue dye. Orcein is also used as a stain in microscopy to visualize chromosomes, elastic fibers, Hepatitis B surface antigens, and copper associated proteins. Orcein is not approved as a food dye (banned in Europe since January 1977), with E number E121 before 1977 and E182 after. Its CAS number is Its chemical formula is C28H24N2O7. It forms dark brown crystals. It is a mixture of phenoxazone derivates hydroxyorceins, aminoorceins, and aminoorceinimines.
Құсқұйрық
Cudbear – орхил лишайларынан алынып, қызғылт түсті бояулар беретін бояу. Оны жүн мен жібекті бояу үшін, тозушы қоспасыз қолдануға болады. Лишайды аммоний карбонатының ерітіндісінде қайнатады. Содан кейін қоспаны салқындатып, аммиак қосылады және 3-4 апта бойы ылғалды күйде сақталады. Кейін лишай кептіріліп, ұнтаққа айналдырылады. Cudbear – заманауи дәуірдегі алғашқы ойлап табылған бояу, және аты аталған бірнеше бояулардың бірі: Шотландиялық доктор Кутберт Гордон. Өндіріс 1758 жылы басталды және 1758 жылы патенттелді, британдық патент 727. Джон Глассфорд 1777 жылы Деннистаунда бояу фабрикасын құрып, құл еңбегімен темекі бизнесінен түскен қаражат есебінен жаңа процеске инвестиция жасады. Өндіріс процесінің егжей-тегжейі мұқият сақталды, өндіріс орнының айналасына он фут биіктігіндегі қабырға салынды, ал қызметкерлер құпиялылыққа ант берген тау халқынан құралды. Францияда да осыған ұқсас процесс қолданылды. Лишай несеп немесе аммиак арқылы алынады, содан кейін экстракт қышқылдандырылады, еріген бояулар тұнбаға түсіріліп, жуылады. Содан кейін ол қайтадан аммиакта ерітіліп, ерітінді ауада қыздырылып, қызғылт түске дейін жеткізіледі, содан кейін кальций хлоридімен тұнбаға түсіріледі. Нәтижесінде пайда болған ерімейтін қызғылт қатты зат француз қызғылы деп аталады, ол басқа лишай бояуларына қарағанда әлдеқайда тұрақты және тез бояу болып табылады.
Cudbear is a dye extracted from orchil lichens that produces colours in the purple range. It can be used to dye wool and silk, without the use of mordant. The lichen is first boiled in a solution of ammonium carbonate. The mixture is then cooled and ammonia is added and the mixture is kept damp for 3–4 weeks. Then the lichen is dried and ground to powder. Cudbear was the first dye to be invented in modern times, and one of the few dyes to be credited to a named individual: Dr Cuthbert Gordon of Scotland: production began in 1758, and it was patented in 1758, British patent 727. John Glassford invested in the new process with funds from his slave labor tobacco business by establishing a dyeworks in Dennistoun in 1777. The manufacture details were carefully protected, with a ten feet high wall being built around the manufacturing facility, and staff consisting of Highlanders sworn to secrecy. A similar process was developed in France. The lichen is extracted by urine or ammonia, then the extract is acidified, the dissolved dye precipitates out and is washed. Then it is dissolved in ammonia again, the solution is heated in air until it becomes purple, then it is precipitated out with calcium chloride. The resulting insoluble purple solid is known as French purple, a fast lichen dye that was much more stable than other lichen dyes.