Кіріспе

Хусит соғыстарындағы шайқас

Кутна-Гора шайқасы (Куттенберг) – Хусит соғыстарының алғашқы шайқасы және одан кейінгі науқаны. 1421 жылдың 21 желтоқсанында Киелі Рим империясының неміс және венгр әскерлері мен Хуситтер арасында болған шайқас. Хуситтер – қазіргі Чехия Республикасы аумағында құрылған, шіркеу реформасын қолдаған топ. 1419 жылы папа Мартин V Хуситтерге қарсы крест жорығын жариялады. Хуситтердің бір тармағы, табористер деп белгілі, Табор қаласында діни-әскери қауымдастық құрды. Дарынды генерал Ян Жижканың басшылығымен табористер қолдағы ең қазіргі қару-жарақтарды, оның ішінде қолқышаларды, "жыландар" деп аталған ұзын, жіңішке зеңбіректерді және соғыс арбаларын пайдаланды. Соңғысын қабылдауы оларға икемді және жылдам соғыс жүргізуге мүмкіндік берді. Бастапқыда соңғы шара ретінде қолданылған, оның патшалық кавалериясына қарсы тиімділігі далалық артиллерияны Хусит әскерлерінің тұрақты бөлігіне айналдырды.

Шайқас

1421 жылдың қыс айларының басында Кутна-Горада таборлықтарды Киелі Рим империясының патшасы Сигизмунд басқарған әскерлері қоршап алды. Жижканың артиллериясы Сигизмундтың элиталық ауыр атты әскерін тоқтата білсе де, таборлықтардың жай-күйі жоқ екені анық болды. Бірақ 21 желтоқсанда Жижка соғыс арбаларын тізімге жинап, жаудың қатарларына шабуыл жасады. Арбалар жылдам жылжумен, барлық қаруларымен атып, Сигизмундтың қатарында ойық жасады, бұл таборлықтарға қоршаудан шығуға мүмкіндік берді. Сигизмунд гуситтерді қумайтын болды, себебі олар толығымен жеңілді деп жаңылысты. Оның әдеттегі тактикасы – қарсыласты соғыс арбаларына шабуыл жасауға итермелеу үшін шабуылдар ұйымдастыру, содан кейін, тиімді сәтте, атты әскер, садақшылар және сүңгілеушілермен арбадан шығып, жау әскерін қирату еді. Оның маневрлері өте сәтті болды, нәтижесінде айдың соңында Сигизмундтың рухы құлаған әскері, Жижканың жеңілмейтін сарбаздарының үздіксіз қысымына шыдамай, Богемиядан қашып кетті.