Кіріспе
АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы және Ұлттық барлау қызметінің 3-ші директоры Денис Катлер Блэр (4 ақпан 1947 жылы туған) – АҚШ Ұлттық барлау қызметінің бұрынғы директоры және зейнеткердегі АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы, Тынық мұхиты аймағындағы АҚШ күштерінің қолбасшысы болған. Блэр АҚШ Әскери-теңіз күштерінде мансапты офицер болып қызмет етті және Джимми Картер мен Рональд Рейган президенттігі кезеңінде Ақ үйde қызмет етті. Блэр 2002 жылы адмирал шенімен флоттан зейнетке шықты. 2009 жылы Блэр Барак Обаманың алғашқы Ұлттық барлау қызметінің директоры болып тағайындалды, бірақ бірқатар бюрократиялық тартыстардан кейін 2010 жылдың 20 мамырында қызметінен кетті. Қазіргі уақытта ол Американың болашақ энергиясын қамтамасыз ету жөніндегі Энергиялық қауіпсіздік басшылығы кеңесінің мүшесі болып табылады, сондай-ақ Атлантика кеңесі, Freedom House, Азия зерттеулері ұлттық бюросы және АҚШ-Қытай қатынастары жөніндегі ұлттық комитет кеңестерінің құрамында қызмет етеді. Ол сонымен қатар әлемдік стратегиялық барлау компаниясы және Magellan Investment Holdings еншілес компаниясы Arcanum төрағасы Рон Вахидтің аға кеңесшісі болып табылады.
Dennis Cutler Blair (born February 4, 1947) is the former United States Director of National Intelligence and a retired United States Navy admiral who was the commander of U. S. forces in the Pacific region. Blair was a career officer in the U. S. Navy and served in the White House during the presidencies of both Jimmy Carter and Ronald Reagan. Blair retired from the Navy in 2002 as an Admiral. In 2009, Blair was selected as President Barack Obama’s first Director of National Intelligence, but after a series of bureaucratic battles, he resigned on May 20, 2010. He currently serves as a member of the Energy Security Leadership Council of Securing America's Future Energy, and is on the boards of the Atlantic Council, Freedom House, the National Bureau of Asian Research, and the National Committee on U. S. China Relations. He also serves as a senior advisor to Ron Wahid, Chairman of Arcanum, a global strategic intelligence company and subsidiary of Magellan Investment Holdings.
Алғашқы жылдар
Блэр Мэн штатының Киттери қаласында Эбби Дораның (құрмет аты Ансел) және капитан Карвел Холл Блэрдің ұлы болып дүниеге келді. Ол – әскери теңіз офицерінің алтыншы буыны және Солтүстік Каролина штатының Конфедерация бас инженері Уильям Прайс Уильямсонның шөбересінің шөбересі. Ол алғашқы болып «Мерримак» кемесінің корпусын Конфедерацияның «CSS Вирджиния» темір кемесін салу үшін пайдалануды ұсынғанмен танымал. Оның ата-бабаларының қатарында портрет суретшісі Чарльз Уилсон Пил және АҚШ Бас прокуроры Уильям Уирт та бар. Блэр 1964 жылы Сент-Эндрю мектебінде оқыды және 1968 жылы АҚШ Әскери-теңіз академиясын бітірді. Академияның 1968 жылғы түлектерінің арасында зейнеткер адмирал Майкл Маллен, Штаб басшыларының 17-ші төрағасы, зейнеткер адмирал Джей Л. Джонсон, бұрынғы сенатор Джеймс Х. Вебб, зейнеткер генерал Майкл Хеги, Теңіз корпусының бұрынғы командирі, NASA әкімшісі Чарльз Болден және подполковник Оливер Норт болды.
Теңіз мансабы
Теңіз академиясын бітіргеннен кейін, ол басқарылатын зымыранды жойғыш «Барни» кемесіне тағайындалды. Содан кейін ол Родс стипендиясын алып, Оксфорд университетінде орыс тануын оқыды, сол уақытта болашақ президент Билл Клинтон да онда оқыды. 1975-1976 жылдары Уэсли Кларк пен Маршалл Картермен бірге Ақ үйдің қызметкері болды. Блэр 34 жылдан астам АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет етті. Ол Атлант және Тынық мұхит флотындағы басқарылатын зымыранды жойғыштарда қызмет етті және 1994-1995 жылдары «Китти Хок» шайқас тобын басқарды. Блэр 1984-1986 жылдары «Кокрен» кемесіне, ал 1988-1989 жылдары Перл-Харбор әскери-теңіз базасына командир болды. Блэр ойлы командир ретінде танымал болды, сонымен қатар басшылығы кезіндегі көңіл көтеру сәттерімен де есте қалды. Ол, капитан ретінде, заманауи жойғышының артынан су шаңғысы тебуге тырысқан әскери-теңіз офицері болған алғашқы адам деп саналады. Әскери қызметтегі соңғы лауазымы – АҚШ Тынық мұхит әскери-теңіз күштерінің Бас командирі, Азия-Тынық мұхит аймағындағы АҚШ күштерінің жоғары ранкті офицері. Оның қызмет ету кезеңінде аймақтағы әскерилермен бірлескен бағдарламалар мен оқу-жаттығулар сериясын жасады және АҚШ әскерилері мен әріптес елдер арасындағы қарым-қатынастарды кеңейтті. Блэр USPACOM басшысы болған кезде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің EP-3E ARIES II сигналдарды тыңдау ұшағы мен Қытай Халық Азаттық Армиясының (PLAN) J-8II истребителінің әуеде соқтығысып, бір қытай экипажының мүшесінің қаза болуына және EP-3 ұшағының шұғыл қонуына себеп болды. Қонудан кейін ұшақтағы 24 американдық экипаж мүшесі 10 күнге Қытайда ұсталды. «Хайнань аралы оқиғасы» деп аталған бұл жағдай АҚШ пен Қытай арасындағы қарым-қатынасты одан әрі шиеленістіру қаупін тудырды. Блэр осы дағдарысты басқаруда маңызды рөл атқарды. Бұрын ол Бірлескен штабтар төрағасы кеңсесіндегі Бірлескен штаб директоры болып жұмыс істеген, сондай-ақ бірнеше ірі Әскери-теңіз күштері штабтарында және Ұлттық қауіпсіздік кеңесінде бюджет және саясат салаларында қызмет еткен. Ол сондай-ақ Орталық барлау қызметінің әскери қолдау жөніндегі алғашқы орынбасары директоры болды. 2002 жылы Әскери-теңіз күштерінен зейнеткерлікке шықты.
Бұйрыққа бағынбау туралы хабарламалар
Журналист Алан Найрнның мәлімдемесіне сәйкес, Блэр АҚШ Тынық мұхиты әскерлерінің бас қолбасшысы қызметін атқарган кезінде, 1999 жылғы Шығыс Тимор дағдарысы кезінде Клинтон әкімшілігінің әскери емес шенеуніктер берген бұйрықтарын орындамаған. Индонезия басып алған Шығыс Тимордағы тәуелсіздік күресіне қарсы зорлық-зомбылық күшейгеніне байланысты, Блэрге Индонезия әскерінің бас қолбасшысы генерал Вирантомен кездесіп, оған Индонезияны қолдайтын жақтастарды тоқтатуды бұйру тапсырылған. Найрнның сөзінше, Ликиса шіркеуіндегі қырғыннан кейін екі күн өткен соң Блэр бұл хабарламаны жеткізбеген, керісінше Вирантоға әскери көмек ұсынып, оны Гавайиде өз қонағы ретінде күтуге шақырған. Осының салдарынан Вирантоның "күштері Тимордағы өлтірулерді күшейткен". Ұлттық барлау директоры лауазымына бекітілу кезінде Блэр бұл айыптауларды жоққа шығарды: "Индонезияның әскери және азаматтық басшыларымен болған әңгімелерімізде біз Шығыс Тиморда жарымәскери және кейбір әскери топтар жасап жатқан азаптаулар мен өлтірулердің тоқтатылуы керек екенін айттық"; "Мен жеке саясатымды жүргізіп жатырмын немесе Америка саясатына қайшы келетін нәрселерді айтып отырмын дегендердің сөзі мүлдем шындыққа жатпайды". Блэр Сенаттың барлау комитетімен бірауыздан мақұлданды, бірақ ол қызметін он бес айдан кейін тоқтатты, себебі президент Обаманың бұйрығын орындамағандықтан жұмыстан босатылды.
Мүдделер қақтығысы
Оның F-22 Raptor истребитель бағдарламасының қосалқы мердігері EDO корпорациясының директорлар кеңесіндегі мүшелігі және оның акцияларына иелік етуі, Қорғаныс талдау институтының (IDA) бағдарламаға үш жылдық келісімшартты мақұлдаған зерттеуі жарияланғаннан кейін, мүдделер қақтығысы ретінде көтерілді. 2006 жылы Үкіметтік бақылау жобасы осы зерттеудің нәтижелерін жариялап, Блэрдің мүдделер қақтығысын аңғарды. Блэр «Вашингтон Пост» газетіне: «Менің қарауыма EDO корпорациясымен байланысым ешқандай әсер етпеді, ал есеп жақсы болды» деді. Ол бастапқыда EDO-мен байланысы оны қабылдамауға жеткілікті «көлемді» емес деп мәлімдегендіктен, өзін-өзі шеттетуге шешім қабылдамады, бірақ кейін кез келген жаңылыс түсініктің алдын алу үшін EDO кеңесінен кетті. 2006 жылдың 20 желтоқсанында «Вашингтон Пост» газеті АҚШ Қорғаныс министрлігінің Бас инспекторының бұл мәселе бойынша жүргізген тергеуі Блэрдің IDA-ның мүдделер қақтығысы ережелерін бұзғанын, бірақ ол IDA зерттеуінің нәтижесіне әсер етпегенін анықтағанын хабарлады. Блэр: «Бас инспекторға құрметпен айтамын, егер мен зерттеуге ешқандай ықпал етпеген болсам, мүдделер қақтығысы стандарттарын бұзғаным үшін қалай сынға алынуымды түсіну қиын» деді.
Зейнеткерлік
Әскери-теңіз күштерінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін Блэр Азия зерттеулері ұлттық бюросында (NBR) Джон М. Шаликашвилидің ұлттық қауіпсіздік зерттеулері кафедрасын, ал Дикинсон колледжінде және АҚШ Армиясының соғыс колледжінде армия генералы Омар Н. Брэдлидің стратегиялық басшылық кафедрасын иеленді. 2003-2007 жылдары ол Вашингтон, округтік округтегі ұлттық қауіпсіздікке бағытталған АҚШ үкіметінің саяси-талдау орталығы – Қорғаныс талдау институтының (IDA) президенті болды. Ол сондай-ақ Ұлттық қауіпсіздік реформасы жобасының бас директорының орынбасары қызметін атқарды. Қазіргі уақытта Блэр Вашингтондағы АҚШ-Жапония қарым-қатынастарын зерттейтін Сасакава Бейбітшілік Қоры АҚШ-тың кеңесінің төрағасы болып қызмет етеді. Ол сонымен қатар Азия-Тынық мұхиты аймағының энергетика және экология салаларындағы маңызды өкілдерін энергия және экологиялық қауіпсіздікті арттыруға қажетті саясаттар мен тәжірибелерді талқылау үшін біріктіретін жылдық Тынық мұхиты Энергетика саммитінің тең төрағасы болып табылады.
Тағайындау
Деннис К. Блэр 2009 жылдың 29 қаңтарында, жаңадан қызметке кірген президент Барак Обама ұсынғаннан кейін Ұлттық барлау директорының үшінші директоры болды. Куәлік беру кезінде директор Блэр ФБР-ден бөлек жеке ішкі барлау агенттігін қолдамайтынын мәлімдеді. Сондай-ақ ол арнайы сұраққа алу тәртібін тоқтатуға уәде берді, барлау қауымдастығы қауіп-қатерлермен қатар мүмкіндіктерді де талдауы тиіс деп сенді.
Ақпараттық қоғамдастық өкілдерін тағайындау
2009 жылдың мамырында Блэр барлау қауымдастығының басшысы ретінде DNI-нің рөлін бекітуге тырысты, шетелдегі ЦРУ бас басқармаларын тағайындау өкілеттігін талап ете отырып, тиісті ескерту жолдады. Бұған ЦРУ директоры Леон Панетта қарсы шығып, өз ескертуін жариялады. Блэрдің алдыңғы екі басшысы – Майк Макконнелл мен Джон Негропонте 1947 жылдан бері ЦРУ-ның құзырында болған бас басқармалардың тағайындалуын DNI-нің қарауына ала алмады. Жаңалықтарда хабарланғандай, президент Буш ЦРУ және басқа да барлау агенттіктерін Блэрдің кеңсесімен ынтымақтасуға мәжбүрлеу үшін Конгресс берген өкілеттіктерді іске қосуға мүмкіндік беретін жарлыққа қол қойды. Көптеген мемлекеттік қызметкерлер DNI басшылықты іске асырғысы келген сайын президентке жүгінудің қажеті жоқ екеніне келісті. 2009 жылдың шілдесінің соңында Сенаттың барлау комитеті Блэрді қолдап, ЦРУ-дан Блэрдің шешіміне «дер кезінде бағынуды» сұрады. Мэн штатының сенаторы Сьюзан Коллинз 2009 жылғы Рождестводағы терактілік шабуылға қатысты тыңдаулар барысында Ақ үйдің барлау қауымдастығы тағайындалғандарға қатысты келіспеушіліктерде ЦРУ-дың жағын алып, Ұлттық барлау директорының кеңсесінің өкілеттігін әлсіреткеніне алаңдаушылық білдірді. 2010 жылдың қаңтар айында заң шығарушыларға 9/11 комиссиясының есебін дайындаған Томас Кин мен Ли Х. Гамильтон жасаған мәлімдемеде, Обама кімнің жауапты екенін нақты анықтауға және күшті DNI құруға шақырды. «Вашингтон пост» газетінің хабарлауынша, Клинтон әкімшілігінің бұрынғы өкілі Блэр қызметтен алынған жағдайда DNI лауазымын жоюды ұсынды.
Құрлықпен АҚШ азаматтарын өлтіру туралы куәлік
2010 жылдың 3 ақпанында Ұлттық барлау директоры Дэннис Блэр Конгресс алдында куәлік берді: "Егер тікелей әрекет американдық азаматты өлтіруге алып келеді деп ойласақ, мұндай әрекетке арнайы рұқсат аламыз. Төраға мырза, бұл мәселені жабық отырыста толығырақ талқылауды жөн көремін, бірақ біз адамдарды сөз бостандығы үшін нысанаға алмаймыз. Біз оларды американдықтарға қауіп төндіретін немесе осыған әкеп соққан әрекеттері үшін жауапкершілікке тартамыз". Блэр былай деді: "Егер азамат террористермен бірлесіп жұмыс істеп, американдықтарға шабуыл жоспарласа, ол АҚШ азаматы болғандықтан шетелдегі әскери немесе барлау қызметкерлерінен өлтіруден қорғалмайды".
Босату
2010 жылдың 20 мамырында президент Обама Блэрден Ұлттық барлау директоры лауазымынан кетуін сұрады, және Блэр сол күні 28 мамырдан күшіне енетіндей келісім берді. Блэрдің отставкаға кетуіне не себеп болғаны туралы әртүрлі хабарлар бар.
АҚШ пен Францияның Блэрді жұмыстан шығарумен байланысты барлау жобасы
2010 жылдың 22 мамырында, Блэрдің отставкасы жарияланғаннан кейін екі күн өткен соң, АҚШ ресми тұлғалары «Нью-Йорк Таймс» газетіне Блэрдің қызметтен босатылуының себебі АҚШ-Франция барлау ақпаратын бөлісу жобасын, оны «басқа елдермен» де дамытуға тырысқандығында екенін мәлімдеді. Блэр мен Франция президенті Николя Саркозидің барлау жөніндегі кеңесшісі Бернард Бажоле 2009 жылдың қазан және желтоқсан айлары аралығында осы келісім бойынша келіссөздер жүргізді. Келісім Франция мен АҚШ арасындағы заңдық күші бар, өзара тыңшылық қызметін тоқтату туралы келісім болуға тиіс еді, онда әр ел өзінің аумағындағы барлау операцияларын екінші елге жүктеуге міндеттенетін. Аталған келісім бойынша, Франциядағы АҚШ операцияларын француздық барлау қызметі басқаратын болар еді. Бұл қол қойылған келісім болуы керек еді, ол Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы қауіпсіздік келісімінен гөрі әлдеқайда ресми деңгейдегі құжаттардың бірі болар еді. Келісім күшіне енбегенге дейін бір ай ішінде президент Саркози АҚШ-қа бірнеше рет сапар жасады, алғашқы сапары 2010 жылдың 31 наурызында болды. Сапар барысында Саркози Ақ үйдің жеке қонақ бөлмесінде тамақтанатын алғашқы мемлекет басшысы болды, осы шараны Обама ұйымдастырды. Екі үкіметтен шыққан баспасөз хабарламаларында екі мемлекет басшысының жақын қарым-қатынасы туралы айтылды. Саркози мырза 2010 жылдың 12-14 сәуірінде Вашингтонда өткен Ядролық қауіпсіздік саммитіне де қатысты, бұл Блэрдің сегіз айлық келіссөздерінің нәтижесінде дайындалған келісімді президент Обама қабылдамағаннан кейін болды. АҚШ ресми тұлғалары АҚШ-Франция барлау ақпаратын бөлісу келісімін президент Обама қабылдамағанын мәлімдеді, сондай-ақ Блэрдің президент қабылдамағаннан кейін де келісімді «дамытуға» тырысуы оның қызметтен босатылуына себеп болды деп қосты. Президент Саркозидің АҚШ тарапының келісімнен бас тартуына наразы болғаны да хабарланды. АҚШ деректері келісімге қол қойылғанын, бірақ президент Обаманың келісімді қабылдамағанын көрсетті. Элисей сарайы мұндай келісімнің болғанын растады, бірақ «біз оны сұрамадық» деп мәлімдеді, сонымен қатар француз тарапының көңілі қалмағанын жеткізді. Француз ресми тұлғалары АҚШ Францияға ұсынған ұсыныстың бір бөлігі «құпия барлау мәліметтері мен ақпаратты іздеу жүйесіне» қол жеткізу құратынын нақтылады, бұл Ұлттық барлау басқармасының басшылығымен жүзеге асырылып жатқан сатып алу болды. Француз шенеуніктері келісімді маңызды емес деп сипаттап, «біздің қарым-қатынасымызда ештеңе өзгерген жоқ» деді, келісімнің күшіне енбеуі мен Блэрдің қызметтен босатылуына қатысты. Ресми түрде Франция АҚШ аумағында барлау операцияларын жүргізбейтінін жоққа шығарады.
Босатумен байланысты мүмкін DNICIA саяси мәселелері
Мэтью Эйд, тыңшылық тарихының маманы, Блэрдің жұмыстан босатылуына басқаша түсінік берді. Эйдтің сөзінше, Ақ үйдің Блэрдің станция басшықтарын Ұлттық барлау директорының (DNI) қарауына алу әрекетін қабылдамауы, екеуінің арасындағы ұзақ жылдық жеке достығына қарамастан, Блэрдің Панеттамен қарым-қатынасын нашарлатты, сондай-ақ Обаманың ішкі қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Джон Бреннан да Панеттаның жағын алған болатын (кейін Бреннан Панеттаның орнына ЦРУ директоры болды). 2009 жылғы қарашадағы Форт-Худтағы оқ ату оқиғасы мен бір айдан кейін «Northwest Airlines» рейсі 253-ті жарқылауға жасалған әрекетті, ведомстволар арасындағы жақсы ақпарат алмасу арқылы болдырмауға болатындығы белгілі болғаннан кейін, Бреннан мен Панетта Блэрді кінәлады (Эйдтің пікірінше, бұл негіссіз айыптау болды), нәтижесінде Обама оны алмастыру туралы шешім қабылдады.
Мемлекеттік қызметтен кейінгі мансап
2024 жылдан бастап Блэр Ұлттық қауіпсіздік ғарыш қауымдастығының кеңесші кеңесіне кіреді.