Джеймс Стокдейл: Американдық теңізші, вице-адмирал және Вьетнам соғысының ардақты қаһарманы

Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы және авиаторы (1923–2005)

Джеймс Бонд "Джим" Стокдейл (23 желтоқсан 1923 – 5 шілде 2005) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің вице-адмиралы және авиаторы. Ол Вьетнам соғысында Ерен медалімен марапатталды, соғыс кезінде жеті жылдан астам уақыт соғыс тұтқыны болды. Стокдейл Солтүстік Вьетнамның Ханой қаласындағы тұтқында ұсталған ең жоғары ранкті әскери шенеунік болды. 1964 жылғы Тонкин шығанағы оқиғасы кезінде ол "Тикондерога" әуе кемесінен әуе шабуылына жетекшілік етті. Келесі рейс барысында, "Орискани" әуе кемесіндегі 16-шы әуе шабуылдық қанаттың командирі болып жұмыс істеген кезде, 1965 жылдың 9 қыркүйегінде Солтүстік Вьетнамда оның A-4 Skyhawk ұшағы атып түсірілді. 1977 жылдың қазанынан бастап 1979 жылы Әскери-теңіз күштерінен зейнеткерлікке шыққанға дейін Теңіз соғыс академиясының президенті қызметін атқарды. Вице-адмирал ретінде Стокдейл 1979-1980 жылдары "Цитадель" академиясының президенті болды. Стокдейл 1992 жылғы президенттік сайлауда Росс Пероның тәуелсіз тізімінен АҚШ вице-президентіне кандидат болды.

Ерте өмір және білім

Стокдейл 1923 жылғы 23 желтоқсанда Иллинойс штатының Абингдон қаласында Вернон Берд Стокдейл (1888–1964) мен Мейбл Эдит Стокдейлдің (1889–1967) ұлы болып дүниеге келді. Монмут колледжінде қысқа мерзім оқығаннан кейін, 1943 жылғы маусымда ол Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз академиясына қабылданды.

Теңіз мансабы

1946 жылғы 5 маусымда ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сақталып келген қысқартылған кестеге байланысты 1947 жылғы түлектер қатарында АҚШ Әскери-теңіз академиясын бітірді. Оқу жетістіктері бойынша ол 821 түлектің арасында 130-шы орынды иеленді. Оның алғашқы қызметі 1946 жылдың маусымынан қазан айына дейін “Кармик” эсминец-мина тазартқышында ассистент-атқышу офицері болып өтті. Одан кейін ол 1946 жылдың қазанынан 1947 жылдың ақпанына дейін “Томпсон”, 1947 жылдың ақпанынан 1948 жылдың шілдесіне дейін “Чарльз Х. Роан”, ал 1948 жылдың шілдесінен 1949 жылдың маусымына дейін “Деминг” кемелерінде қызмет етті. 1949 жылдың маусымында Стокдейл ұшқылық дайындыққа қабылданды және Флорида штатындағы Пенсакола Әскери-әуе базасына бағытталды. 1950 жылдың қыркүйегінде Техас штатындағы Корпус-Кристи Әскери-әуе станциясында Әскери-теңіз авиаторы атағын алды. 1950 жылдың қазанынан 1951 жылдың қаңтарына дейін Вирджиния штатындағы Норфолк Әскери-әуе станциясында қосымша оқудан өтті. 1954 жылдың қаңтарында ол Оңтүстік Мэриленд штатындағы Патуксент-Ривер Әскери-теңіз базасындағы АҚШ Әскери-теңіз сынақ пилоттары мектебіне қабылданды және 1954 жылдың шілдесінде оқуын аяқтады. Ол АҚШ Теңіз корпусының авиаторы Джон Гленнге математика және физика пәндерін оқытты. 1957 жылдың қаңтарына дейін сынақ пилоты болып жұмыс істеді. 1959 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері Стокдейлді Стэнфорд университетіне жіберді, онда ол 1962 жылы халықаралық қатынастар саласындағы магистр дәрежесін алды. Стокдейл әскери ұшқыш өмірін академиялық қызметтен артық ұнатты, бірақ кейіннен стоик философиясы оған соғыс тұтқыны ретінде қиындықтарды жеңуге көмектескенін мойындады.

Тонкин шығанағы оқиғасы

1964 жылғы 2 тамызда Тонкин шығанағында DESOTO патрулі кезінде «Мэддокс» эсминшісі 135-ші торпедалық эскадрильяға қарасты Солтүстік Вьетнам Әскери-теңіз күштерінің үш P-4 торпедалық қайығымен кездесті. «Мэддокс» 280-нен астам снаряд атып, торпедалық қайықтар 6 торпедасын (барлығы өткен) және жүздеген 14,5 мм пулемет оғын жұмсағаннан кейін, тараптар байланысты үзді. Торпедалық қайықтар Солтүстік Вьетнам жағалауына бұрылғанда, «Тикондерогадан» келген төрт F-8 Crusader истребителі дереу кері шегініп бара жатқан торпедалық қайықтарға шабуыл жасады. Стокдейл (VF 51 (Fighter Squadron 51) командирі), лейтенант (кіші лейтенант) Ричард Гастингс торпедалық қайықтар T-333 және T-336-ны, ал командир Р.Ф. Мохрхардт және лейтенант-командир С.Е. Саутвик торпедалық қайық T-339-ды атты. Төрт F-8 ұшқышы Zuni ракеталарымен ешқандай нысананы жоқ қылмағанын, бірақ үш торпедалық қайықты 20 мм зениттік пулеметтерімен зақымдағанын хабарлады. Екі күннен кейін, 1964 жылғы 4 тамызда Стокдейл Тонкин шығанағындағы екінші шабуыл кезінде әуеде болды. Бірінші оқиғадан айырмашылығы, бұл нағыз теңіз шайқасы болды, екінші кездесуге вьетнамдық күштердің қатысқандығы күмәнді болды. 1990 жылдардың басында ол былай деп еске алды: «Мен бұл оқиғаны көру үшін ең қолайлы орында болдым, ал біздің эсминшілеріміз тек көрінетін нысаналарға атып жатыр – онда қара су мен американдық қарудан басқа ештеңе болған жоқ». Келесі күні таңертең, 1964 жылғы 5 тамызда президент Джонсон Солтүстік Вьетнамның әскери нысаналарын бомбалауға бұйрық берді, бұл шара 4 тамыздағы оқиғаға жауап ретінде жасалғанын мәлімдеді. Стокдейл таңертең оянғанда, оған шабуылдарға жетекшілік ету керектігі айтылды, ол: «Не үшін кек алу?» деп сұрады. Кейін, тұтқынға алынған кезде, ол Вьетнам соғысы туралы бұл құпияны ашуға мәжбүр болады деп қорқып жүрді.

Соғыс тұтқыны

1965 жылдың 9 қыркүйегінде Солтүстік Вьетнамдағы миссиясы барысында Орисканиден 16-шы авиаэскадрилья командирі ретінде ұшып келе жатып, Стокдейл жаудың атынан зақымданып, толыққанды жұмыс істемей қалған Дуглас А-4 Skyhawk ұшағынан катапульданып шықты. Ол парашютпен кішкентай ауылға түсті, онда оны қатты ұрып-сапты және тұтқынға алды. Стокдейл келесі 7 жарым жыл бойы Хун Ло түрмесінде (әйгілі "Ханой Хилтон") соғыс тұтқыны ретінде ұсталды. Жоғары шенді теңізші офицері ретінде ол тұтқындардың қарсылық қозғалысын ұйымдастырушылардың бірі болды. Тұтқындалғанда ауыр түрде зақымданған аяғына медициналық көмек көрсетілмеген және үнемі азапталған Стокдейл барлық тұтқындарға арналған мінез-құлық кодексін жасады, ол азаптау, құпия байланыс және мінез-құлық мәселелерін реттеді. 1969 жылдың жазында оны аяқтарына кісен салып, ванна бөлмесіне жабыстырып, үнемі азаптап, ұрып-сапты. Оны жұрт алдына шығарып көрсетуді жоспарлап жатқанда, Стокдейл өзін жариялау үшін пайдаланбау үшін шашының тамырын қырғышты, өзін қасақана деформациялады. Олар оның басын бас киіммен жапқанда, ол өзін орындықпен ұрып, беті танымастай ісіп кеткенше соқты. Стокдейлдің достарының "қара әрекеттері" туралы ақпаратты тапқанда, оны мойындауға мәжбүрлеу үшін азаптамас үшін білегін кесіп алды. Тұтқында болған кезінде азаптаулар салдарынан аяғы екі рет сынды. Стокдейл тұтқында болған кезде оның әйелі Сибил Стокдейл, сондай-ақ ұсталған әскерилердің отбасыларымен бірге, АҚШ соғыс тұтқындары мен хабарсыз жоғалғандар отбасыларының лигасының құрылуын ұйымдастырды. 1968 жылға қарай ол және оның ұйымы, президент пен АҚШ Конгресінен соғыс тұтқындарына жасалған қатыгездікті жариялауға шақырды (бұрынғы қатыгездіктерге қарамастан, бұл әлі жасалмаған еді), американдық баспасөздің назарын аударды. Сибил Стокдейл бұл талаптарды Париж бейбіт келісімдерінде жеке өзі жеткізді. Стокдейл "Алькатраз тобы" деп аталған он бір АҚШ әскери тұтқынының бірі болды: Джордж Томас Кокер, USN; Джордж Г. Макнайт, USAF; Джеремиа Дентон, USN (Стокдейлмен бірге Теңіз академиясын бітірген); Гарри Дженкинс, USN; Сэм Джонсон, USAF; Джеймс Муллиган, USN; Говард Рутледж, USN; Роберт Шумейкер, USN ("Ханой Хилтон" атауын ойлап тапқан); Рональд Сторц, USAF (тұтқында қайтыс болды); және Нельс Таннер, USN. Олар қарсылықтың көшбасшылары болғандықтан, басқа тұтқындардан бөлініп, Солтүстік Вьетнам Қорғаныс министрлігінің артындағы аулада орналасқан "Алькатраз" деп аталатын арнайы нысанға, Хун Ло түрмесінен шамамен бір шақырым қашықтықтағы жеке камераларға жабылды. "Алькатразда" әрбір тұтқыны терезесіз, бетоннан жасалған камерада ұсталды, бұл камерада шам күндіз-түні жандырылып тұрды және түнде аяқтарына кісен салынды. Он бір тұтқының ішінде Сторц 1970 жылы сол жерде қайтыс болды.

On September 9, 1965, while flying as the Carrier Air Wing Sixteen Commander from Oriskany on a mission over North Vietnam, Stockdale ejected from his Douglas A 4 Skyhawk, which had been struck by enemy fire and completely disabled. He parachuted into a small village, where he was severely beaten and taken prisoner. Stockdale was held as a prisoner of war in the Hỏa Lò Prison (the infamous "Hanoi Hilton") for the next 7 1/2 years. As the senior naval officer, he was one of the primary organizers of prisoner resistance. Tortured routinely and denied medical attention for the severely damaged leg he suffered during capture, Stockdale created and enforced a code of conduct for all prisoners which governed torture, secret communications, and behavior. In the summer of 1969, he was locked in leg irons in a bath stall and routinely tortured and beaten. When told by his captors that he was to be paraded in public, Stockdale slit his scalp with a razor to purposely disfigure himself so that his captors could not use him as propaganda. When they covered his head with a hat, he beat himself with a stool until his face was swollen beyond recognition. When Stockdale was discovered with information that could implicate his friends' so called "black activities", he slit his wrists so they could not torture him into confession. During the course of his captivity, due to torture, his leg was broken twice. Early in Stockdale's captivity, his wife, Sybil Stockdale, organized The League of American Families of POWs and MIAs, with other wives of servicemen who were in similar circumstances. By 1968, she and her organization, which called for the president and the U. S. Congress to publicly acknowledge the mistreatment of the POWs (something that had never been done despite evidence of gross mistreatment), gained the attention of the American press. Sybil Stockdale personally made these demands known at the Paris Peace Talks. Stockdale was one of eleven U. S. military prisoners known as the "Alcatraz Gang": George Thomas Coker, USN; George G. McKnight, USAF; Jeremiah Denton, USN (who had graduated with Stockdale from the Naval Academy); Harry Jenkins, USN; Sam Johnson, USAF; James Mulligan, USN; Howard Rutledge, USN; Robert Shumaker, USN (originator of the name "Hanoi Hilton"); Ronald Storz, USAF (died in captivity); and Nels Tanner, USN. Because they had been resistance leaders they were separated from other captives and placed in solitary confinement in "Alcatraz", a special facility in a courtyard behind the North Vietnamese Ministry of National Defense, located about one mile away from Hỏa Lò Prison. In Alcatraz, each of the prisoners was kept in an individual windowless and concrete cell measuring with a light bulb kept on around the clock, and locked in leg irons each night. Of the eleven, Storz died in captivity there in 1970.

Стокдейл парадокс

Джеймс Коллинз Вьетнамдағы тұтқын лагерінде болған кезінде Джеймс Стокдейлмен болған әңгімесін айтты. Коллинз Вьетнамнан қай тұтқындар шыға алмағанын сұрағанда, Стокдейл: "Оңай, оптимистер" деді. Олар: "Біз Рождествоға дейін босатыламыз" дейтін. Рождество келіп, өтіп кететін. Сосын: "Біз Пасхаға дейін босатыламыз" дейтін. Пасха да келіп, өтіп кететін. Содан кейін Алғыс айту күні, сосын тағы Рождество. Олар үмітсіздіктен қайтыс болды. Бұл өте маңызды сабақ. Сіз өзіңіздің соңында жеңіске жететініне деген сенімді – оны ешқашан жоғалтуға болмайды – қазіргі жағдайдың ең қиын шындықтарына, қандай болса да, қарсы тұру қабілетімен шатастырмау керек. Коллинз мұны Стокдейл парадоксы деп атады. Миллер де, Уилбер де сөгіс алды. Тұтқындалу мен нашар күтімге байланысты денсаулығы сырғанаған Стокдейл АҚШ-қа оралғаннан кейін тік тұра алмады және қиындықпен ғана жүре алды, бұл оның қайтадан әскери ұшқыш болып жұмыс істеуіне кедергі келтірді. Бұрынғы қызметіне деген құрметтің белгісі ретінде теңіз күштері оны әскери қызметте қалдырып, келесі бірнеше жылда оны жоғарылатып, 1979 жылдың 1 қыркүйегінде вице-адмирал шенімен зейнетке шығарды. Ол мансабын 1977 жылдың 13 қазанынан 1979 жылдың 22 тамызына дейін Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы Әскери-теңіз академиясының президенті болып жұмыс істеумен аяқтады.

Азаматтық академиялық жұмыс және жазбалар

1979 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол «Цитадельдің» президенті болды. Оның сол жердегі қызметі қысқа да, шиеленісті де болды, себебі ол колледждің әскери жүйесіне және колледждің басқа да салаларына радикалды өзгерістер енгізуді ұсынғандықтан колледж басқармасымен және көптеген әкімшілік қызметкерлермен келіспеушілікке түсті. 1981 жылы Стэнфорд университетінің Гувер институтының ғылыми қызметкері болу үшін «Цитадельден» кетті. Гувер институтындағы он екі жылдық қызметі барысында Стокдейл көп жазды және лекциялар оқыды. Оның негізгі назары ежелгі стоицизм мен римдік құл, философқа айналған Эпиктетке аударды. Эпиктетің «Энхиридион» кітабындағы сабақтарының оған Ханой түрмесіндегі қиындықтарды бастан кешіргенде күш бергенін айтты. 1981-1988 жылдар аралығында Стокдейл Рейган әкімшілігі кезінде Ақ үй стипендияларын беру комиссиясының төрағасы болды. 1984 жылы Стокдейл мен оның әйелі Сибил «Махаббат пен соғыс: Вьетнам соғысы кезіндегі бір отбасының сынағы мен құрбандығы» атты кітапты бірлесіп жазды, оны Harper and Row баспасы шығарды. Кітап Стокдейлдің Вьетнамдағы тәжірибесін баяндайды; сонымен қатар, кезекпен жазылған тарауларда Сибил Стокдейлдің тұтқынға алынған және хабарсыз жоғалған американдықтар отбасылары лигасына ерте қатысуы туралы айтылады, ол оны құруға көмектесті және оның алғашқы төрағасы болды. Олардың оқиғасы кейін Джеймс Вудс пен Джейн Александрдың ойнауымен «Махаббат пен соғыс» деген атпен NBC телефильміне айналдырылды. Стокдейл Рокфорд институты директорлар кеңесінің мүшесі болды және ол «Хроникалар: американдық мәдениет журналына» жиі материалдар жариялап тұрды.

Мұра

Вице-адмирал Джеймс Бонд Стокдейлдің шабыттандыратын басшылыққа арналған сыйлығы – 1980 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің министрі Эдвард Идальго Стокдейлдің шабыттандыратын басшылығын құрметтеу үшін тағайындаған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің сыйлығы. Алғашқы марапаттау 1981 жылы өтті. АҚШ Әскери-теңіз флоты Стокдейлдің есімімен бірнеше нысандарды атады, соның ішінде 2008 жылдың 10 мамырында суға түсірілген Arleigh Burke класындағы Stockdale басқарылатын зымырандық эсминецін де атады. Калифорния штатының Коронадо қаласындағы Солтүстік арал әскери-әуе базасының бас қақпасы (2007 жылдың 30 тамызында ашылды) және Тынық мұхиты флотының Аман қалу, қашу, қарсылық көрсету және қашу (SERE) мектебінің бас кеңсесі оның құрметіне аталды. 2008 жылдың шілдесінде оның мүсіні АҚШ Әскери-теңіз академиясындағы Люс Холлдың алдына орнатылды; бұл зал Вице-адмирал Джеймс Б. Стокдейлдің этикалық басшылық орталығына орналасқан. 1976 жылы ол Америка жетістіктері академиясының Алтын тақта сыйлығын алды. Ол бұрын Әскери-теңіз академиясына ауысудан бұрын оқыған Иллинойс штатының Монмут қаласындағы Монмут колледжінің студенттік орталығы – Стокдейл орталығы 1989 жылы оның құрметіне арналды. 2002 жылы ол Ұлттық авиациялық даңқ залына енгізілді. 2014 жылдың сәуір айында Оңтүстік Кент мектебіндегі Адмирал Джеймс және Сибил Стокдейл аренасы Стокдейл мен оның әйелінің құрметіне аталды. 2014 жылдың қазан айында Еске алу әуе күштерінің Airbase Arizona базасы вице-адмирал Стокдейлдің теңіз карьерасының басында ұшқан қалпына келтірілген Grumman AF 2S Guardian (BuNo 126731) ұшағын көрмеге қойды, ұшақтың кабинасының шені мен 1950 жылдардағы барлық белгілері сақталған күйде. Стокдейлдің теңіздегі тәжірибесі және Солтүстік Вьетнамдағы түрмедегі бас әскери офицер ретіндегі басшылық шешімдері Аннаполистегі курсанттардың білім алу процесінің ажырамас бөлігі болып табылады. Перо сайлауға түскенін жариялаған Loews Annapolis қонақ үйіндегі люкс-суит Стокдейлдің құрметіне аталды. Иллинойс штатының Абингдон қаласындағы Абингдон Авон орта мектебінің актовый залы оның құрметіне «Стокдейл актовый залы» деп аталды.

The Vice Admiral James Bond Stockdale Award for Inspirational Leadership is a United States Navy award established in 1980 by United States Secretary of the Navy Edward Hidalgo to honor the inspirational leadership of Stockdale. The award was first made in 1981. The U. S. Navy has named a number of structures after Stockdale, including the Arleigh Burke class guided missile destroyer Stockdale, christened on May 10, 2008. At the Naval Air Station North Island in Coronado, California, the main gate (inaugurated on August 30, 2007) and the headquarters building for the Pacific Fleet's Survival, Evasion, Resistance and Escape (SERE) school were both named in his honor. In July 2008, a statue of him was erected in front of Luce Hall at the U. S. Naval Academy; the hall which houses the Vice Admiral James B. Stockdale Center for Ethical Leadership. In 1976, he received the Golden Plate Award of the American Academy of Achievement. Stockdale Center, the student center at Monmouth College in Monmouth, Illinois, which he attended prior to transferring to the Naval Academy, was dedicated in his honor in 1989. He was enshrined in the National Aviation Hall of Fame in 2002. The Admiral James & Sybil Stockdale Arena at South Kent School was named after Stockdale and his wife in April 2014. In October 2014, Airbase Arizona of the Commemorative Air Force placed on display a restored Grumman AF 2S Guardian (BuNo 126731) flown by vice admiral Stockdale early in his navy career with his name on the canopy rail and all markings as they were when he flew the aircraft in the 1950s. Stockdale's naval experiences and his leadership decisions while senior naval officer in prison in North Vietnam are an integral part of every midshipman's educational experience at Annapolis. A luxury suite at the Loews Annapolis Hotel, where Perot announced his candidacy, was named in Stockdale's honor. The Abingdon Avon High School Auditorium in Abingdon, Illinois, has been named "Stockdale Auditorium" in his honor.

Сайлау тарихы

1992 жылғы АҚШ президенті/вице-президенті сайлауы – халық дауысының үлесі
Клинтон/Гор (D), 43,0% (370 сайлаушы дауысы)
Буш/Квейл (R), 37,7% (168 сайлаушы дауысы)
Перо/Стокдейл (I), 18,9% (0 сайлаушы дауысы)