Кіріспе

Англиялық крикетші Дуглас Вивиан Парсон Райт (21 тамыз 1914 - 13 қараша 1998) – ағылшын крикетшісі. 1932-1957 жылдары «Кент» және Англия құрамаларының аяқ спиннері болған ол, бірінші сыныптағы крикетте жеті рет хет-трик жасаған рекордты иеленеді. Ол 19 маусым бойы «Кент» клубында ойнады және 1953 жылдың соңынан 1956 жылға дейін олардың алғашқы кәсіби капитаны болды. Дон Брэдман оны Сидней Барнс Австралияға келгеннен бергі ең үздік аяқ спиннері деп атады, ал Кит Миллер оны Билл О’Райлиден басқа көрген ең үздік аяқ спиннері деп санайтын. Ол 1946-1947 және 1950-1951 жылдары Австралияға турне жасады, бірақ бақытсыздыққа ұшырады және «дүниедегі ең бақытсыз боулер» деп есептелді. Аяқ бұру әрқашан қауіпті, ал Райтты кесу – өзіне-өзі зиян келтірумен тең. Оның осындай шеберлігіне қарамастан, неге ол көптеген тест матчтарында викеттер ала алмады, мені әрқашан таң қалдырды; әрине, көптеген допты қате жіберуге бейімділігі болды, бірақ ол көптеген жақсы доптарды тастады, батсмендерді жиі алаңдатып, жеңді, сондықтан оның нәтижелері жақсырақ болуы керек еді – ол әрқашан викеттер алуға дайын болған сияқты. Мұндай ойыншыны қашан ойыннан шығару керектігін білу – капитандық қызметінің ең қиын мәселелерінің бірі. Джонни Мойес.

Ерте мансап

Оның ерте мансабы Тич Фрименнің Кенттің доп тастау құрметіне монополиясымен шектелді, бірақ 1936 жылы Фрименнің күші төмендегеннен кейін Райт оның орнын басты. 1937 жылы ол екі рет хет-трик жасады және 1938 жылы Англия құрамасына шақырылды. Ол Хединглидегі шаңды жасырған жерде жақсы ойнады, бірақ оның көрсеткіштері алаңдағы қателіктерден зардап шекті, содан кейін сол қыста Оңтүстік Африкаға барды. 1939 жылы Райт өте үлкен жетістіктерге жетіп, "Уисден" журналының "Жылдың үздік крикетшісі" деп танылды және екі сенсациялық ойын көрсетті: Сомерсетке қарсы 80 допқа 16 қақпа, ал Глостерширге қарсы Бристольдегі шаңды жасырған жерде 47 допқа 9 қақпа. Райт сондай-ақ 490 рет ұпай жинады, 1936 жылы Уорвикширге қарсы бір рет 103 ұпай жинады, бірақ оның ұпай жинауы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін төмендеді. Ол соңғы ойыншы ретінде бекітілгенімен, 1955 жылы Уорвикширге қарсы 11-ші нөмірде 66 ұпай жинады. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде армияда қызмет етті, ал соғысқа Англияның құрғақ жасырған жерде ойнайтын бірнеше доп тастаушыларының кеткені оның 1946-1947 жылдардағы "Пепел" сериясына автоматты түрде ілігуіне әкелді.

Австралия 194647

Райт Австралияға келген кезде Англияның басты үміті ретінде көрінді, бірақ оның допты сызықтан шығаруы (no ball) жиі кездесетін мәселе болды, себебі оның ерекше жүрісіне байланысты қиындықтар туды. "Ол қолдарын кеңге жаяды, ал аяқтары теңіздегі кішкентай кеме сияқты қозғалады, биік толқындарда шайқалады. Австралияда доп тастағанда, оның ерекше тәсіліне куәгер болған адамдар ысқырылып, әзілдеп сөздер айтатын". Джек Финглтон бұл жағдайды "Райттың қарғысы" деп атады. Ол тарихтағы басқа спиннерлерге қарағанда осы қателіктерді көп жасаған болуы мүмкін. Менің ойымша, Райт Брэдманға қарсы жеңіске жеткісі келіп, оны қақпадан шығаруға тырысты, бірақ Брэдман Англия-Австралия сынақтарында тек бір рет ғана l.b.w. (leg before wicket) арқылы қақпадан шығарылды. Соңында ол тым көп доп тастады және оның құны жоғары болды. Ең қызықтысы, Райт екі команданың арасында ең көп қақпа алған ойыншы болды – 23 қақпа, бұл кез келген басқа доп тастаушыдан бес қақпа артық, бірақ орташа көрсеткіші 43.04 болды. Ол сондай-ақ 1946-1947 маусымында бірінші сыныптан ең көп қақпа алған ойыншы болды – 51 қақпа (33.31), ал сынақтарда Англияның доп тастаған оверлерінің үштен бірінен астамын тастады; 246.3, Алек Бедсердің 240.2 және қалғандарының 246.5 оверімен салыстырғанда. Брисбендегі бірінші сынақта ол Австралияның 645 ұпайына қарсы тегіс жағдайда 5/167 қақпа алды, сондай-ақ осы және келесі үш сынақта Англия капитаны Уоли Хаммонд стереотиптік қорғаныс алаңдарын құрды және кеңес алуға құштар болмады, нәтижесінде қиындыққа тап болды. Сиднейдегі екінші сынақта Райт (1/169) "өте бақытсыздықпен керемет доп тастады", "Ол үнемі тура соққымен қақпаларды соқты, ал шешім оған қарсы болғанда, оның беті қызығушылықсыз және түсініксіздікпен толды". Соңында, Сиднейдегі бесінші сынақта Райт жағдай өзгергенін байқады. Жаңа капитан Норман Ярдли кәсіби крикетшілермен алаңдағы орындарды талқылауға дайын болды. Ол әр ойыншы алаңға шыққанда оларды өзгертіп, Райтқа жақын қақпаларды ұстаушылардың алаңын берді, емес, ұпай жинауға тырысудың орнына. Әр сынақтың басында Райт өзінің жаман сәтіне өкінген достарынан телеграммалар мен хаттар алатын. "Ол ең үздік ұпай жинаушылардың қорғанысын үмітсіз жеңген матчтардың ешқайсысы болған емес. Ол Барнс, Брэдман, Хассет сияқты ойыншыларды өз спинінің сиқырымен гипноздап, алға қарай қимылдауға мәжбүр етті".

Англия 194750

1947 жылы құрғақ жабыстар оған қолайлы болған кезде, Райт үшін ең табысты маусым болды – ол 177 қақпа алды, соның ішінде Лордста Оңтүстік Африкаға қарсы өткен ойында 10/175 көрсетті. Дегенмен, келесі екі жыл жарақаттармен өткендіктен, Райт Тест матчтарында көп еңбек етпеді. Бірақ ол құрғақ ауа райындағы ең қауіпті ағылшын боулері екенін көп рет көрсетті – әсіресе, жетекші соққы берушілерді алаңдату тұрғысынан.

Австралия 195051

1950-51 жылғы Аш сериясында Райт тағы Австралияға турнеге шықты, бірақ бәрібір жаман сәттілікке ұшырады және доптарды жіберіп алды. Брисбендегі бірінші сынақ матчында ол Нейл Харвиге екі ұзын секіріспен әдеттегідей доп тастады, Харви оны шаршы аяққа қарай соқты, бірақ кейін ол өте күшті бұрылған гуглиге тап болды, ол соққы мен қақпаларды екеуін де жіберіп жіберді, "Харвиді моральдық тұрғыдан бүкіл жол бойы боулингке ұшыраған нағыз маржан". Келесі допта Райт LBW үшін шағымдады, бірақ бұрылыс тым күшті болғандықтан, қабылданбады. Соңғы иннингте Райт 77/9 есебімен соңғы ойыншы болды, Англия жеңіске жету үшін тағы 115 ұпай қажет етті. Ол Лен Хаттонға соңғы викет үшін 45 ұпай қосуға көмектесті, тамақтан бұрын Джек Айверсонның соңғы төрт допқа дейін бірнеше допқа тікелей соққы беруге тырысты. Алғашқы үш допты қабылдады, бірақ соңғысын Рей Линдуоллға шаршы аяққа қарай ұтып, 2 ұпаймен шықты. Сиднейдегі үшінші сынақ матчында Райт Кенттен әріптесі Годфри Эванспен жүгіріп, үйге қайтқанда, өз шамышына тұсауланып, бұлшық етін жыртып алды. Соның салдарынан, ол тек бірнеше овер ғана алаңда тұрды, содан кейін серияның жалғыз айналмалы викетінен ойыннан шығуға мәжбүр болды. Тревор Бейлидің бас бармағын Рей Линдуолл сындырғаннан кейін Англия үш боулерге дейін қысқартылып, бір иннингпен жеңілді. Райт Аделаидадағы төртінші сынаққа қайта келді және 4/99 алды, оны тек спинге шеберлік танытқан Артур Моррис қана жеңе алды. Англия иннингсінде ол Лен Хаттонмен 219/9 есебімен қосылып, соңғы 53 ұпайдың 14-ін енгізді, ал Йоркширдің батсмені 156 ұпаймен өз шамышын сақтап қалды.

Кейінгі мансап 195157

Райт серияны 11 жүлдемен (45.45) аяқтады, ал оның тестілік мансабы Жаңа Зеландияда тағы 7 жүлдемен (25.57) аяқталды. Халықаралық крикетте қайтадан үстемдікке қол жеткізу үшін Англия капитандығы ұрысшылардың ұпай жинау мүмкіндіктерін шектеуге бағытталған тактиканы қолдана бастады. Осы тұрғыдан алғанда, Райттің ойнауы өте қымбатқа түсті. 1951 жылы Райт ылғалды жазда толыққандай өнер көрсетпеді, ал 1952 жылғы қатты викеттерде ол алған жүлделердің құны 1947 немесе 1949 жылдармен салыстырғанда алты рет артық болды. Дегенмен, 1953 жылдың тамызында Райт Кент командасының алғашқы кәсіби капитаны атанды. Эрик Холлистен өзгеше, бұл лауазым оның ойын шеберлігін арттырғандай болды. 1954 жылы ол өте қолайсыз жағдайда 105 жүлде алды, ал 1955 жылы өте табысты маусымды өткізді. Овалда ол Кентті Суррейге қарсы күтпеген жеңіске жеткізді, олардың жеңіске жетуіне көз жеткізгендей болған. 1956 жылы Райт 50 жүлдеден астам алған жоқ, бірақ Миддлсекске қарсы өткен ойында өте жақсы көрсеткіштерді көрсетті. Wisden журналы былай деп жазды: "Оның алған жеті жүлдесінің көпшілігі Райттің бірінші сыныпты крикетке жиырма төрт жыл бұрын келген кезде тіпті дүниеге келмеген еді және олардың аяқ сынықтары мен гуглилеріне қарсы тұра алмады". 1957 жылдың басында Райт екінші маусымында капитандыққа үміткер болмайтынын мәлімдеді, ал шілде айының ортасында зейнетке шығуға шешім қабылдады. Оның мансабына арналған шолу 1958 жылғы Wisden журналындағы "Googly Bowlers and Captains Retire" мақаласында жарияланды. Ойыншылық жолын аяқтағаннан кейін, ол 1971 жылға дейін Чартерхаус мектебінде жаттықтырушы болып жұмыс істеді.