Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1922 жылғы экспрессионистік пьеса
1922 expressionist play
"Қысқар маймыл" – американдық драматург Юджин О’Ниллдің 1922 жылғы экспрессионистік пьесасы. Бұл пьеса басты кейіпкері Янк есімді, жабайы, ойсыз жұмысшы туралы, ол байлар билейтін әлемде өзіне лайықты орын іздейді. Бастапқыда Янк мұхиттан жүретін кеменің қозғалтқыштарын күзеп, кеме мен оның жұмысшыларына өте күшті екеніне сенімді. Бірақ, болат өнеркәсібімен айналысатын бай өнеркәсіпшінің қызы оны "нашар жануар" деп атағанда, Янк өзінің кім екенін түсінбей, психикалық және физикалық құлдырауға ұшырайды. Ол кемеден түсіп, Манхэттен қаласына келеді, бірақ ешқайда жарамайтынын түсінеді – Бесінші авенюдегі әлеуметтік топтармен де, жағалаудағы еңбек ұйымдастырушылармен де оның орны жоқ. Қоғамға қатысу үшін күрескенде Янктың психикалық күйі жануарларға айналып құлдырайды, соңында Янктың өзінің бейнесі көрінетін маймылға жеңіледі. "Қысқар маймыл" – индустрияландыру мен әлеуметтік жағдайдың Янктың мінез-құлқына тигізетін әсерін көрсетеді.
The Hairy Ape is a 1922 expressionist play by American playwright Eugene O'Neill. It is about a beastly, unthinking laborer known as Yank, the protagonist of the play, as he searches for a sense of belonging in a world controlled by the rich. At first, Yank feels secure as he stokes the engines of an ocean liner, and is highly confident in his physical power over the ship's engines and his men. However, when the rich daughter of an industrialist in the steel business refers to him as a "filthy beast", Yank undergoes a crisis of identity and so starts his mental and physical deterioration. He leaves the ship and wanders into Manhattan, only to find he does not belong anywhere—neither with the socialites on Fifth Avenue, nor with the labor organizers on the waterfront. In a fight for social belonging, Yank's mental state disintegrates into animalistic, and in the end, he is defeated by an ape in which Yank's character has been reflected. The Hairy Ape is a portrayal of the impact industrialization and social class has on the dynamic character Yank.
Кейіпкерлер
Боб "Янк" Смит – кемеде жұмыс істейтін адам. Ол басқа жұмысшылардың арасында көшбасшы болып табылады және өзінің қажырлы еңбегін бағаламайтын авторитарлық жоғарғы топқа қарсы шығады. Падди – егде жастағы кеме жұмыскері. Ол жұмыстың монотондығын көре алады және капиталистік қоғамның иерархиясынан хабардар. Ол – ақыл-ойының символы ретінде қарастырылады және Янк көтеріліс ізденісін бастағанда ойын ортасында жоғалып кетеді. Лонг – Янкпен бірге Бесінші авенюге баратын тағы бір кеме жұмыскері, онда оның жоғарғы топқа қарсы көтеріліс жасаудың алғашқы әрекеті орын алады. Милдред Дуглас – жас, бай әлеуметтік топ өкілі, кемеде жұмыс істейтін Янкты көргенде есінен аясып құлайды. Оның мінез-құлқы мен сыртқы түрінен қорқып, оны "нашар жануар" деп атайды, бұл оның жоғарғы топқа қарсы көтерілісін қоздырады. Ұйымның хатшысы – Еңбек одағында жұмыс істейді және Янктың зорлық-зомбылыққа құрылған көтеріліс идеяларын, бейбіт митингтер мен үнқағаздарды тарату арқылы жоққа шығарады.
Bob "Yank" Smith — Man who works on a ship. He is a leader among the other workers and finds himself rebelling against the authoritarian upper class he feels does not appreciate his hard work. Paddy — An aged ship worker. He is able to see the monotony of the work and is seemingly aware of the hierarchy of capitalist society. He could be seen as symbolizing the voice of reason and disappears midway through the play as Yank begins his rebellious quest. Long — Another ship worker who accompanies Yank to Fifth Avenue where his initial act of rebelling against the upper class takes place. Mildred Douglas— A young, wealthy socialite who faints at the sight of Yank working in the ship. Terrified of his behavior and appearance, she calls him a “filthy beast” inciting his rebellion against the upper class. A Secretary of an Organization — Works in a Labor Union and dismisses Yank’s ideas of violent rebellion in favor of peaceful strikes and the passing out of pamphlets.
Сюжет
Пьеса сегіз сахнаға бөлінген. 1-сахна: Нью-Йорктен Атлант мұхиты арқылы сапарға шыққан круиздік кемедегі өрт сөндірушілердің алдыңғы бөлімінде. Қызметтен тыс уақытта ер адамдар мас күйінде сөйлесіп, ән шырқайды. Ерлер арасында көшбасшы ретінде бейнеленген Янк кеме мен әлемнің машиналарын қуаттандыруға өз күш-қуатына сенімді. Ол әсіресе екі өрт сөндірушіге: социалистік көзқарасты ұстанатын ағылшын Лонгқа және желкенді кемелердің күндерін сағынатын ескі ирландтық Пэддиге ерекше немқұрайдылық танытады. 2-сахна: Милдред Дуглас (болат өндірушінің қызы) мен оның тәтесі күнге шағылысып жатқан кеменің палубасында сөйлесіп отырады. Олар Милдредтің қоғамдық жұмыс істеуге деген ниетіне байланысты дауласады, бұл дау екі офицер оны кеменің отын ошағына жоспарланған сапарына алып кеткенше аяқталмайды. Оның тәтесі Милдредтің кедейлерге көмектесуге ниеттенгенін түсінбейді. Дегенмен, ол кемеге түсіп қалады. 3-сахна: Отын ошағында Янк пен басқа өрт сөндірушілер күнделікті жұмыстарымен мақтанады. Янк Милдредтің кіргенін байқамайды, керісінше, көрінбейтін инженерге қарсы ашуланып айқайлайды, ол адамдарға қозғалтқыштарға көмір салуды бұйырады. Әйел кіргенде ерлер тоқтап, бұрылады. Олар неге жұмысты тоқтатқанын түсінбей, Милдредке қарайды; оның мінез-құлқы мен сыртқы келбетіне таңғалғандықтан, ол оны лас жануар деп атайды және есінен айрылады. 4-сахна: Өрт сөндірушілердің алдыңғы бөліміне қайтадан кірді. Янк отын ошағындағы оқиға туралы ойланып жатыр. Басқа ер адамдар оның ашуын түсінуге тырысады, оны сұрақтармен және ол ғашық па деп сұрайды. Янк Милдредтің өзін түкті маймылға ұқсатқаны үшін ашуланады. Ол ашуланып, Милдредтен кек алу үшін шабуылға шығады. Бірақ, оның серіктері оны есікке жетпей жерге құлатып жібереді. 5-сахна: Кеме круизден оралғаннан кейін үш апта өткен соң, Нью-Йорктегі 5-авенюде. Янк пен Лонг қаланың тазалығына таңданып, жоғарғы тапқа қалай шабуыл жасау керектігін талқылайды. Милдредтен кек алуды әлі де ойлап жүрген Янк бірнеше шіркеуге барушыларды кешіріп сөйлейді, ал Лонг оқиға орнынан қашып кетеді. Янк бір джентльменнің бетіне соққы береді және көп ұзамай тұтқындалады. 6-сахна: Келесі күні түнде Блэкуэлл аралындағы түрмеде Янк 30 күндік жазасын өтеп жатыр. Түрмені зообақ сияқты көріп, ол басқа тұтқындарға қалай осында келгенін айтады. Солардың бірі оған Дүниежүзілік өнеркәсіп жұмысшыларының ұйымы туралы айтып, оған қосылуды ұсынады. Милдред пен оның әкесі туралы ойға келгенде ашуланған Янк қашып құтылу үшін камераның терезелерін бүгіп бастайды, бірақ күзетшілер күшпен жауап береді. 7-сахна: Бір айдан кейін Янк түрмеден босағаннан кейін жергілікті IWW кеңсесіне барып, ұйымға қосылады. Жергілікті мүшелер оның қатарында болғанына қуанышты, өйткені кемедегі өрт сөндірушілердің саны көп емес. Бірақ, ол Болат сенімін жарылғысы келетінін білдіргенде, олар оны үкімет үшін жұмыс істейтін деп күдіктеніп, оны қуып жібереді. Көшеде Янк полиция қызметкерімен кездеседі, ол оны тұтқындауға қызығушылық танытпайды және оған жол ашып беруді айтады. 8-сахна: Келесі күні кешке Янк зообаққа барады. Ол гориллаға көңіл жасайды, оларды бір-біріне ұқсас деп ойлайды. Ол жануарды қақпақтан босатып, оған жақындап, досы сияқты таныстырады. Горилла Янкқа шабуыл жасап, қабырғаларын сындырып, оны қақпаққа лақтырып, ол сол жерде қайтыс болады.
The play is divided into eight scenes. Scene 1:In the firemen's forecastle of a cruise ship that has just sailed from New York for a trip across the Atlantic Ocean. Off duty men are talking and singing drunkenly. Yank, portrayed as a leader among the men, is confident in his strength to fuel the machinery of the ship and the world. He shows particular contempt toward two other firemen: Long, an Englishman with socialist leanings, and Paddy, an old Irishman who reflects wistfully on the days of wind powered sailing ships. Scene 2:Mildred Douglas (a steel tycoon's daughter) and her aunt are talking above deck on the ship whilst sunbathing. They argue over Mildred's desire to do social work, ending only when two officers come to escort her below decks for her planned visit to the ship's stokehole. Her aunt does not understand why Mildred desires to help the poor. She ends up going below deck regardless. Scene 3:In the stokehole, Yank and the other firemen take pride in their daily work. Yank does not notice Mildred when she enters, and instead shouts threats toward the unseen engineer ordering the men to keep coaling the engines. The men stop to turn when she enters. Confused as to why they have stopped working, he turns to see Mildred; she is so shocked by his attitude and appearance that she calls him a filthy beast and faints. Scene 4:In the firemen's forecastle yet again. Yank is mulling over the incident in the stokehole. The other men try to understand his fury by questioning him and asking if he is in love. Yank is infuriated at Mildred for claiming that he resembles a hairy ape. He becomes enraged and tries to charge after Mildred in revenge. However, his men wrestle him to the ground before he can even reach the door. Scene 5:On Fifth Avenue in New York three weeks later, after the ship has returned from its cruise. Yank and Long argue over how best to attack the upper class while admiring how clean the city is. Still obsessed with avenging himself against Mildred, Yank rudely accosts several churchgoers who come out into the streets as Long flees the scene. Yank punches a gentleman in the face and is arrested shortly thereafter. Scene 6:The following night at the prison on Blackwell's Island, Yank has begun serving a 30 day sentence. Seeing the prison as a zoo, he tells the other inmates of how he wound up there. One of them tells him about the Industrial Workers of the World and suggests that he think about joining. Enraged by the thought of Mildred and her father again, Yank starts to bend the bars of his cell in an attempt to escape, but the guards retaliate in force. Scene 7:A month later, Yank visits the local IWW office upon his release from prison and joins the group. The local members are happy to have him in their ranks at first because not many ship's firemen have joined. However, when he expresses his desire to blow up the Steel Trust, they suspect him of working for the government and throw him out. In the streets, Yank comes in contact with a policeman, who shows no interest in arresting him and tells him to move along. Scene 8:The following evening, Yank visits the zoo. He sympathizes with a gorilla, thinking they are one and the same. He releases the animal from his cage and approaches it to introduce himself as if they were friends. The gorilla attacks Yank, fatally crushing his ribs, and throws him into the cage where he dies.
Экзистенциализм
Бір жалпы талдау пьесаны экзистенциалистік туынды ретінде қарастырады, басты кейіпкердің өзі экзистенциалдық дағдарысқа тап болуымен байланысты. Янк өзін мұхит кемесін асыраумен айналысатын жалғыз адам деп есептеді; ол өзінің еңбегінің құндылығына сенгендіктен, риза болды. Үшінші көріністе Милдред оны "надан ғалым" деп атағанда, ол өзіне ғана сүйенетін жоғарғы топқа қарсы шығуға кіріседі. Оны қорлағаннан кейін, Янк олар үшін қаншалықты аз маңызды екенін түсінді, осылайша оларға қарсы наразылығын тудырды. Бірақ көп ұзамай ол қарсыласқан адамдарының көпшілігі оған екінші рет көңіл бөлмейтінін біледі. Оның барлық өмірі олар үшін тым ұсақ, бесінші авенюдегі бесінші көріністе көрсетілгендей, оның қарсылығы байқалмайды. Янк жоғарғы топқа қарсы көтерілудің мүмкін еместігін түсінеді, себебі оған қарсы көтерілуге нақты нысан жоқ. Оның күресі тіпті басталмай тұрып-ақ сәтсіздікке ұшырайды. Оқиғаның осы тұсы Янкты экзистенциалдық, немесе абсурдтық, кейіпкер ретінде бекітеді, себебі ол өзінің барлық өмірін ешқандай нәтиже бермейтін мағынасыз қарсылыққа жұмсайды. Ол ең жоғары құрбандықты, өмірін, ештеңеге шарттамайды. Алайда, пьесаның соңында, оның күресі күйрегені анық болғанда, Янк өкінішпен қабылдауға келеді. Ол жағдайды жеңілдете біліп, әлемдегі өз орнын қабылдайды, оның бостандығының себебі – өмірдің бекерлігінде. Бостандық соңғы көріністе көрінеді. Янк өзінің символдық теңдесімен кездеседі, жоғарғы топ үшін олар екі жануар ғана. Янк өзінің әлемдегі орнын қайтадан қабылдайды және өзіне лайықты жерге жататынын біліп қайтыс болады.
One common analysis of the play reads it as an Existentialist piece in reference to the protagonist himself experiencing an existential crisis. Yank believed himself to be the sole provider for the ocean liner; he was content because he believed his work was worth something. When he is called a “filthy beast” by Mildred in scene three, he begins to rebel against the upper class that he believes relies solely on him. After the insult, it became evident to Yank just what little worth he was to them, thus inciting his rebellion against them. However, he soon finds that most of the people he rebels against do not give him a second thought. His entire existence is so minuscule to them, as seen on Fifth Avenue is scene five, that his act of rebellion goes unnoticed. Yank finds that it is impossible to rebel against the entirety of the upper class because there is no actual tangible thing for him to rebel against. His struggle fails before it even begins. This aspect of the story qualifies Yank as the existential, or absurd, hero of the play in that he ends up devoting his entire existence to a meaningless rebellion that accomplishes nothing at all. He gives the ultimate sacrifice, his life, to nothing. However, by the end of the play, when it becomes evident that his struggle collapsed, Yank experiences remorseful acceptance. He is able to make light of the situation and finally accepts his position in the world, his liberation derives from the futility of his existence. The liberation is seen in the final scene with the gorilla. Yank goes and meets his symbolic equal in that to the upper class, they are nothing but beasts to exploit. Yank comes to terms with his position in the world again and dies knowing that he belongs somewhere.
Ерлік
Ол ғана емес, О’Нилл экзистенциалдық дағдарыстың тереңдігін зерттейді, сонымен қатар Адамның алғашқы табиғатын да қарастырады. Ол оқырмандарына еркектіктің барлық жақтарын көрсететін кейіпкерді ұсынады. Ол күшті, қатыгез және еңбекқор. Сілтемелердің барлығында Янк – бұйрықтарды айқайлап, дөрекі сөздерге жүгінетін неандертальдық бейнеде суреттеледі. Кейде ол Роденнің «Ойшылы» сияқты, өзінің жабайы өмірі туралы ойланып, иіліп жүреді. Янк Милдредпен кездескен кездегі әлемі өзгереді, себебі оның әлемі ойлағаннан гөрі әлдеқайда кең болды. Ол өзін бағаламаған, оның сыртқы түрінен қорқып, наразылық білдірген адамдар тобымен бетпе-бет келеді. Милдред – ол қарсы күреске бел буған жоғары топтың өкілі. О’Нилл осы түп-тамыры тереңге батып жатқан адамды, сырттай нашар көрінетін, бірақ шын мәнінде жоғары топқа жататын қазіргі заманғы адаммен қатар қояды. Осы қарама-қарсылық көрермендердің Янкқа, басты кейіпкерге деген ықыласын арттырып қана қоймай, сонымен қатар оларды қазіргі заманғы Адам ретінде өздері кім екенін ойлауға мәжбүрлейді. Бұл – «төменгі таптың еркектігін идеализациялау» кең таралған кезең еді, ал оның басында Янк – осы төменгі таптың, еркектік қасиеттеріне толы адамның символы болды. Янктың батырлығы – оның физикалық тұрғыдағы барлық істе ең жақсы болуға қабілетінде, ол қолымен атқаратын жұмысымен өмір сүреді және осы жұмысы үшін өледі. Ерлікпен байланыс әрқашан әңгіме айтудың маңызды бөлігі болған, бірақ ол 20-шы ғасырда, қарқынды технологиялық прогресс кезеңінде жаңа мағынаға ие болды.
Not only does O’Neill explore the depths of the existential crisis, but he also delves into the primitive nature of Man. He presents his readers with a protagonist that exhibits almost every facet of what it means to be masculine. He is strong, brutish, and hard working. In almost every description, Yank is shown as a Neanderthal that barges around yelling orders and swearing. In some instances he hunches over as if he is Rodin’s The Thinker contemplating his brutish existence. Yank’s world changes when he meets Mildred because suddenly his world got a lot bigger than he thought it was. He is exposed to an entire class of people that did not see him for his worth and appalled at the sight of him. Mildred comes to symbolize the upper class that he devotes himself to rebelling against. O’Neill pairs this origin type man with the seemingly inferior upper class modern man. The foil not only allows for audience sympathy towards Yank, the protagonist, but also forces the audience to consider what they have become as modern Man. This was a time when the “idealization of lower class masculinity was rampant” and at their helm came Yank, the epitome of that lower class, masculine Man. Yank’s heroism lies in his inherent ability to be the best at everything physical, he lives and dies by the work he does with his hands. The affinity with the masculine has always been an important part of storytelling, but it takes on new meaning in the twentieth century in the light of rapid technological progress.
Индустрияландырудың әлеуметтік құлдырауы
"Қышқар маймыл" өнеркәсіптік жұмысшы табының қанауын көрсетеді. "Қышқар маймыл" пьесасында О'Нилл капиталистік жүйенің жұмысшыларды қуғындауына сенімді екенін көрсетсе де, жеке мұқтаждарды қанағаттандыра алмайтын немесе ерекше мәселелерді шеше алмайтын социалистік қозғалысты сынап тұрады. Өнеркәсіптік орта уытты және адамды төмендететіндей бейнеленген, ал байлардың әлемі бетке жағылған және манипуляциялық деп сипатталады. Янк сонымен қатар, өзінің оқшауланған санасы арқасында табиғаттан бөлінген, ешбір әлеуметтік топқа немесе ортаға жатпайтын адамның жағдайының символы ретінде түсіндіріледі. Мұның себебі – кеме мен Нью-Йорктің индустриялануының салдары.
The Hairy Ape displays oppression of the industrial working class. Despite demonstrating in The Hairy Ape O'Neill's clear belief that the capitalist system persecutes the working man, he is critical of a socialist movement that can't fulfill individual needs or solve unique problems. The industrial environment is presented as toxic and dehumanizing; the world of the rich, superficial and manipulative. Yank has also been interpreted as representative of the human condition, alienated from nature by his isolated consciousness, unable to find belonging in any social group or environment. This is a result from the industrialization of both the ship and New York.
Растық дегенерация
Көптеген сыншылар О'Ниллдің "Қышқар маймыл" пьесасындағы нәсіл туралы көзқарасын жиі талқылайды. Көмірмен жұмыс істейтін Янктың пьеса барысында "қара бетке" боялғандай көрінеді делінеді. Осы "қара бет" түсінігі Янктың нәсілі туралы пікірталас тудырды. Көмірдің және қырқылмаған беттің үйлесімі оның бетінің ақ түсін жасырып, ұлттығын жоққа шығарады. Осы ерекшеліктерінің жиынтығы пьеса бойында оның физикалық және психологиялық құлдырауына себеп болады. Оның эмоционалдық күйзелісі физикалық нашарлауымен де байланысты, нәтижесінде пьеса соңында ол жануарларға тән қасиеттерге ие болады. Соңғы сахнада Янк маймылға олардың бірдей екенін түсіндіруге тырысады; олардың ортақ белгілерін көрсетуге жасаған әрекеті Янктың өлімімен аяқталады. Янктың маймылға жеңілуі оның психикалық жағдайына, сондай-ақ оның нәсілі мен әлеуметтік тобына кері әсер етеді.
Many critics often argued over O’Neill’s conception of race in The Hairy Ape. Yank, who often worked with coal, is said to have “blackface” through the play. This interpretation of “blackface” has led to a debate about Yank’s race. The coal combined with an unshaven face has covered the whiteness of his face, discarding his nationality. These characteristics combined contribute to his physical and psychological downfall throughout the play. His emotional detriment reflects his physical deterioration as well, where finally at the end of the play he has taken on animalistic qualities. In the last scene, Yank tries to explain to the ape that they are the same; his efforts to show their similar qualities end in Yank’s death. Yank’s defeat by the ape is degenerating to his mental state as well as his race and social class.
Қабылдау
"Қойлы маймылдың" қабылдануы: көрермендер, әсіресе сыншылар, қыңырсыды. Сыншылар пьесада монологтардың артық қолданылуын, кейбір сахналардың шатастығын немесе баяулығын, сондай-ақ барлық қайғылы "сәттерден" кейін келетін көңіл көншілдік біртектілікті байқады. О'Нилл пьесадағы әлеуметтік топтар мен нәсілдік құрастыруларға қатысты мәселелер үшін сынға ұшырады. Дегенмен, "Қойлы маймыл" пьесасындағы оның жазуының эмоционалдық және драмалық күші үшін де мақтанды. Ол осындай күрделі идеяларды және ойландыратын пьесаларды шеберлікпен ұсынуымен танымал болды. Пьесаның жаңалығы мен күштілігі бағаланды, және осы ерекшеліктер "Қойлы маймыл" мен "Барлық Құдайдың Балалары" пьесаларында ғана кездесетіні айтылды. Алайда, кейбір сыншылар "Қойлы маймылдың" соңы тым әдемі және болжамды деп есептейді. Пьесаға қатысты көбінесе жағымды пікірлер айтылды, бірақ көптеген сыншылар О'Ниллдің драматургиялық шешімдерін сынау үшін сюжеттегі кемшіліктерге назар аударды. Дегенмен, пьесаның тақырыптары "Қойлы маймылдың" ең маңызды аспектілері болды және О'Ниллдің жаңашыл драма генийінің деңгейін сақтап қалды.
The Hairy Ape'''s reception: the audience, and especially critics, were perplexed. Critics deemed the play as showing “excessive use of monologues, the confusion or slowness of certain scenes, and the depressing monotony which follows all the pathetic 'moments. O’Neill has been criticized for the play's issues with social class and racial fabrications. However, he was also praised for his "emotional and dramatic forcefulness of his writing" in The Hairy Ape. He was well known for handling these challenging ideas and thought provoking plays. The play was admired for its originality and robustness, which only The Hairy Ape and All God's Chillen were stated for. Contradictory to that statement, other critics find the end of The Hairy Ape too simple and predictable. An overall positive criticism surrounds the play, but many critics picked at the flaws of the plot to critique O'Neill's judgment in playwriting. However, the themes were the most resounding aspects of The Hairy Ape'' and upheld O'Neill's standard of novel drama genius.