Кіріспе

BOINC-тегі ерікті есептеу SETI@home кіші жобасы

Astropulse – бастапқы қара тесіктерді, пульсарларды және сыртқы әлемдегі интеллектіні (ETI) іздеуге арналған ерікті есептеу жобасы. Ерікті ресурстар Беркли желілік есептеуге арналған ашық инфрақұрылымы (BOINC) платформасы арқылы қолданылады. 1999 жылы Space Sciences Laboratory SETI@home жобасын іске қосты, ол әлемнің түкпір-түкпіріндегі жеке компьютерлердегі үлкен көлемді параллель есептеулерге негізделген. SETI@home Аресибо радио телескопынан алынған жазбаларды пайдаланып, ғарыштан келетін тар жолақты радиосигналдарды іздейді, олар сыртқы технологияның болуын көрсетеді. Бірақ осы деректерді астрономия және физика қауымдастығы үшін де пайдалы басқа да сигналдарды табу үшін қолдануға болатыны көп ұзамай анықталды.

Даму

Шамамен 6 жыл бойы Astropulse жалпы қоғамға қолжетімді емес, тәжірибелік бета-тестілеу кезеңінде болды. 2008 жылдың шілдесінде Astropulse SETI@home жүйесіне интеграцияланды, осылайша SETI қатысушыларының кең желісі басқа да құнды астрономиялық сигналдарды іздеуге үлес қоса алды. Astropulse ET іздеуіне де үлес қосады: біріншіден, жобаны қолдаушылар бастапқы SETI@Home алгоритмімен анықталмаған ET сигналының басқа түрін анықтауы мүмкін деп санайды; екіншіден, қолдаушылар осы жобаның жалпы іздеу нәтижесінен екінші нақты нәтиже беру арқылы SETI-ге қосымша қолдау көрсетуі мүмкін деп есептейді. Astropulse-тің соңғы дамуы екі кезеңнен тұрады. Бірінші қадам – мақсатты импульсті сәтті анықтай алатын Astropulse C++ ядросын аяқтау болды. Бағдарлама аяқталғаннан кейін, команда жасырын импульсті қамтитын сынақ деректер жиынтығын жасады, оны аяқталған бағдарлама сәтті тапты, осылайша Astropulse ядросының мақсатты импульстерді сәтті анықтау қабілеті расталды. 2008 жылдың шілдесінен бері зерттеулер бета-нұсқаға бірнеше түзетулер енгізуге бағытталған, олар SETI қатысушыларының барлық желісіне таратылады. Бағдарламалау деңгейінде әзірлеушілер алдымен жаңа нұсқалардың әртүрлі платформалармен үйлесімділігін қамтамасыз етеді, содан кейін жетілдірілген нұсқа жылдамдық үшін оңтайландырылады. 2009 жылдың сәуір айынан бастап Astropulse 5.05 бета-нұсқасын сынақтан өткізу жүргізілуде. Жобаның болашағы SETI@home-ға бөлінетін қаржыландыруға байланысты. BOINC идеясы – үлкен дерек блоктарын кішірек бөліктерге бөлу (жіктеу), олардың әрқайсысы жеке қатысушының жұмыс станциясына таратылуы мүмкін. Осы мақсатта жоба Astropulse ядросын SETI бета-клиентіне енгізе бастады және Astropulse жұмыс бірліктеріне бөлінген нақты деректерді бета-тестілеушілер тобына таратуды бастады. Ең үлкен қиындық – Astropulse ядросының әртүрлі операциялық жүйелерде үздіксіз жұмыс істейтініне көз жеткізу болды. Қазіргі зерттеулер жалған оң нәтижелерді жоюға немесе азайтуға бағытталған алгоритмдік жетілдірулерді іске асыруға бағытталған.

Ғылыми зерттеулер

Астропульс жеке импульстарды да, жүйелі түрде қайталанатын импульстарды да іздейді. Бұл эксперимент SETI үшін жаңа стратегияны ұсынады, микросекундтық уақыт өлшеміндегі импульстарды ұзақ импульстарға немесе тар жолақты сигналдарға қарамастан іздеуді қамтиды. Олар пульсарлар мен жарылып жатқан алғашқы қара тесіктерді де анықтауы мүмкін, олардың екеуі де қысқа, кең жолақты импульстар шығарады. Astropulse негізгі алгоритмінің басты мақсаты – Astropulse іздейтін микросекундтық радио импульстардың когерентті дедисперсиясын жасау. Сигналдың дисперсиясы импульс жұлдызаралық ортаның (ЖЖО) плазмасынан өтетін кезде пайда болады, себебі жоғары жиілікті сәулелену төменгі жиілікті сәулеленуге қарағанда сәл жылдам қозғалады. Осылайша, сигнал радио телескопқа Жер мен импульс көзі арасындағы ЖЖО плазмасының мөлшеріне байланысты дисперсияланған күйде жетеді. Дедисперсия есептеулерді көп қажет етеді, сондықтан ол үлестірілген есептеу моделіне өте қолайлы. Astropulse SETI@home-дың үлестірілген есептеу қуатын пайдаланады, жүздеген мың еріктілердің компьютерлеріне есептеу тапсырмаларын жүктеу арқылы бұрынғы зерттеулерге қарағанда сезімталдық және уақыт шешімі жағынан артықшылықтарға қол жеткізеді. Кең жолақты импульстар жұлдызаралық ортадан өту кезінде "чирптелуі" мүмкін, яғни жоғары жиіліктер ертерек, ал төменгі жиіліктер кейінірек жетеді. Осылайша, кең жолақты жиілік контенті бар импульстар үшін дисперсия сигналдың сыртқы әлемде пайда болғанын көрсетеді. Astropulse дисперсиялық шаралары 50-ден 800-ге дейінгі (микросекундына 7000-ден 400-ге дейінгі чирп жылдамдықтары) импульстарды іздейді, бұл Галактиканың кез келген жеріндегі көздерді анықтауға мүмкіндік береді. Жобаның жақтастары Astropulse жарылып жатқан қара тесіктерді анықтайды немесе бұрынғы зерттеулерге қарағанда 104 есе жақсы, 5-тен артық емес максималды деңгейді анықтайды деп сендіреді.

Қиындықтар

Кез келген радиоастрономиялық жоба кедергілерден туындайтын мәселелерге тап болады, және мақсатты сигналдар әлсіз немесе қысқа мерзімді болғанда қиындықтар одан да артады. Әскери радиолокациялық шу, үнемі пайда болатын және белгілі ұзақтығы бар, радиотелескоптан "сүріп өтуге" (немесе "жоюға") болады. Әдебиетте осылай толығымен жою мүмкін емес радар көздерін анықтап, есепке алатын алгоритмдерді жасау үшін түрлі техникалар зерттелді.

Нәтижелер

Astropulse есептеуді 2008 жылдың шілде айының ортасында бастады. 2009 жылдан бері нәтижелер түрлі мақсаттарда қолданылып келеді. Даму командасы, еріктілердің көмегімен, клиенттің операциялық жүйелердің кең спектрінде тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін жұмыс істеді. Код жергілікті компьютерде есептеу уақытын қысқарту мақсатында жетілдіріліп, оңтайландырылды. Нәтижелер талданды, соның нәтижесінде алгоритмдерді кедергілер немесе кездейсоқ фондық шудан туындайтын қате оң нәтижелерді азайту үшін реттеуге болады. Қазіргі күнге дейін ізделіп отырған сигнал табылған жоқ.

Мүмкін болатын импульсті табу

Astropulse-дің бір мақсаты – «Хокинг сәулеленуіне» байланысты буланып кетуі мүмкін шағын қара тесіктерді анықтау. Мұндай шағын қара тесіктер, қазіргі кезде белгілі қара тесіктерден өзгеше, Ұлы Жарылыс кезінде пайда болған деп болжанады. Astropulse жобасы осы буланудың Astropulse-тың анықтай алатын радио толқындарын тудыратынын үміттенеді. Булану радио толқындарын тікелей жаратпайды. Оның орнына, жоғары энергиялы гамма сәулелері мен бөлшектерден құралған, кеңейіп келе жатқан от шарларын жасайды. Бұл от шарлары қоршаған магнит өрісімен әрекеттесіп, оны сыртқа итеріп, радио толқындарын тудырады. Айналмалы радио транзиенттері (RRAT) – 2006 жылы Ұлыбританиядағы Манчестер университетінің Жодрелл Банкі обсерваториясының Маура Маклафлин басқаратын тобы ашқан нейтронды жұлдыздардың бір түрі. RRAT-тардың радиоэмиссия шығаратыны және олардың өткінші табиғатынан туындап, оларды табудың өте қиын екені есептеледі. Алғашқы тыраныстар радиоэмиссияны (кейде RRAT жарқыраулары деп аталады) күніне бір секундтан кем уақытқа анықтауға мүмкіндік берді. Басқа бір жарылыс сигналдары сияқты, оларды жердегі радио кедергілерінен ажырату үшін де ерекше сақтық қажет. Сондықтан таратылған есептеулер мен Astropulse алгоритмі RRAT-тарды одан әрі анықтауға көмектесе алады. Мұрағатталған деректерде галактикадан тыс шығу тегі бар импульстер байқалды. Егер олар анықталса, мұндай оқиғалар күн сайын жүздеген рет орын алуы мүмкін және космологиялық зерттеулер үшін пайдалы болуы мүмкін. Astropulse SETI@home сияқты радио пульсарлық зерттеулер радио аспанын миллисекундтық ұзақтықтағы импульстік жарылыстар үшін бақылаудың сирек мүмкіндіктерінің бірін ұсынады. Байқалған құбылыстың оқшауланған табиғатынан туындап, оның көзі әлі де болжамдық болып қала береді. Мүмкіндіктерге қара тесік пен нейтронды жұлдыздың соқтығысуы, нейтронды жұлдыз бен нейтронды жұлдыздың соқтығысуы, қара тесік пен қара тесіктің соқтығысуы немесе әлі қарастырылмаған құбылыстар кіруі мүмкін. Алайда, 2010 жылы Паркс телескопынан жердегі көздерден шыққан 16 ұқсас импульс туралы жаңа хабарлама пайда болды. SETI@home-тің бұрынғы іздеулері біздің радио станцияларымызға ұқсас тар диапазонды сигналдар түріндегі сыртқы байланысты іздеген. Astropulse жобасы, біз сыртқы өмірдің қалай байланысатынын білмейтіндіктен, бұл тәсілдің аздап шектеулі болуы мүмкін деп санайды. Осылайша, Astropulse зерттеуін физикалық құбылыстарды іздеудің қосымша нәтижесі ретінде тар диапазонды SETI@home зерттеуін толықтыру ретінде қарастыруға болады. Сыртқы кеңістіктен радио жиілікті сәулеленуді алғаш рет Карл Г. Янский (1905–1950) ашқан. Ол Bell Telephone Laboratories-те радиоинженер болып жұмыс істеген және Bell Laboratories үшін нөсердің радио жиілікті кедергілерін зерттеген. Ол «белгісіз шығу тегі бар тұрақты шыбыртқы тәріздес статикалық» табады, ол ақырында сыртқы кеңістіктен келгенін түсінеді. Пульсарлар (айналмалы нейтронды жұлдыздар) және квазарлар (өте алыс галактикалардың тығыз орталық ядролары) екеуі де радиоастрономдармен ашылған. 2003 жылы астрономдар Паркс радиотелескобын қолдана отырып, бір-бірінің айналасында айналатын екі пульсарды ашты, бұл осындай жүйенің алғашқы мысалы болды. Жақында ашқан қуатты радиожарық көзін түсіндіре отырып, NRL астрономы доктор Джозеф Лацио былай деді: «Таң қалдыратыны, аспанда X және гамма сәулелерінде сәуле шығаратын өткінші нысандар көп екені белгілі болса да, радиожарықтарды іздеуге көп күш жұмсалмады, өйткені астрономиялық нысандар оларды шығаруы оңай». Когерентті дисперсиялық алгоритмдерді қолдану және SETI желісімен қамтамасыз етілген есептеу қуаты бұрын ашылмаған құбылыстарды ашуға мүмкіндік беруі мүмкін.

Мектептердегі астрономия

Astropulse және оның ескірек әріптесі SETI@home орта мектептегі ғылым мұғалімдеріне оқушыларын астрономия және компьютерлік технология салаларына қатыстырудың нақты мүмкіндігін береді. Көптеген мектептерде ерікті еңбекке негізделген компьютерлік сабақтар жүргізіледі.