Кіріспе

1985 жылғы Карл Саганның ғылыми фантастикалық романы «Контакт» – американдық ғалым Карл Саганның 1985 жылғы қатты ғылыми фантастикалық романы. Ол адамзат пен технологиялық жағынан дамысқан сыртқы құбылыстардың байланысы туралы мәселені қамтиды. 1985 жылы АҚШ-тың ең көп сатылатын кітаптар тізімінде 7-орынды иеленді. Саганның жарияланған жалғыз толық көркем туындысы, роман 1979 жылы Саган мен Энн Друян (кейіннен олар үйленді) жазған сценарий негізінде дүниеге келді; фильмнің дамуы тоқтап қалғанда Саган тоқтап қалған фильмді романға айналдыруға шешім қабылдады. Фильм идеясы кейіннен қайта жаңғыртылып, 1997 жылы Джоди Фостердің басты рөлде ойнаған «Контакт» фильмі ретінде шықты.

Сюжет

Бала кезінде Элеонора "Элли" Арроуэй ғылым мен математикаға зор бейімділігін көрсетеді. Мектеп сабағына қанағаттанбаған ол кітапханаға барып, пи санының трансценденттік екеніне көз жеткізеді. Алтыншы сыныпта әкесі Теодор ("Тед") қайтыс болады. Джон Стаутон, оның жаңа әкесі, оның қызығушылықтарын қолдамайды. Элли оны отбасы мүшесі ретінде қабылдаудан бас тартады және анасының әлсіздіктен қайтадан тұрмысқа шыққанына сенеді. Гарвард университетінен бітіргеннен кейін Элли Калтехте докторлық дәрежесін Дэвид Драмлиннің жетекшілігімен алады, ол белгілі радио астрономы. Ол "Argus жобасының" директоры болады, бұл Нью-Мексикодағы радиотелескоптар массиві, ол ғарыштан келген интеллектті іздеуге арналған (SETI). Бұл оны ғылыми қауымдастықтың көпшілігімен, соның ішінде SETI-ге қаржыны тоқтатуға тырысатын Драмлинмен келіспеушілікке әкеледі. Жоба соңында 26 жарық жылы қашықтықта орналасқан Вега жүйесінен келетін алғашқы сандар тізбегі бар сигналды табады. Қосымша талдау сигналдың поляризациялық модуляциясындағы ақпаратты ашады: 1936 жылы Берлинде өткен жазғы Олимпиада ойындарында Адольф Гитлердің ашылу сөзін қайта тарату, Жердің ионосферасынан қашуға жеткілікті күшті алғашқы теледидар сигналы. АҚШ Президенті Эллимен кездесіп, ғарыштан келген ақылды тіршіліктерден алғашқы хабарласудың салдары туралы талқылайды. Элли Президенттің ғылыми кеңесшісі Кен дер Хирмен қарым-қатынас жасайды. Кеңес әріптесі Вагай Луначарскийдің көмегімен Элли сигналды үнемі бақылауды қамтамасыз етеді, сондықтан телескоп Вегаға әрдайым бағытталған болады. Үшінші хабарламада озық машинаның жоспарлары жазылған. 30 000 бетті кодтаудың жолы болмағандықтан, SETI ғалымдары олар жіберіп алған нұсқаулық болуы керек деп болжайды. Президенттің талабы бойынша Элли екі діни көшбасшымен, Билли Джо Ранкинмен және Палмер Джосспен кездесуге келіседі. Өмір бойы діни күмәнді болған Элли Жоссты ауыр Фуко маятнигінің жанында тұрып, оның амплитудасы артпауына сенім білдіре отырып, ғылымға деген сеніміне сендіруге тырысады. Ранкиннің ашу-ызасын елемегенмен, Элли Джостың дүниетанымына қызығады. Көп ұзамай Элли жаңадан құрылған консорциуммен Машинаны талқылау үшін Парижге барады. Қатысушылар Машинаның бес орындық он екі қырлы пішінді көлік екендігіне келіседі. Конференцияда Элли сүйген адамына үйлену үшін Үндістаннан кеткен, бірақ бір жылдан кейін аурудан қайтыс болған дәрігер Деви Сухаватимен танысады. Хабардың соңғы бөлігі жоғары технологиялық индустриядағы миллиардер, өлместік тұжырымдамасына қызығушылық танытатын С.Р. Хадден Эллиге фазалық модуляцияны тексеруді ұсынғанда ашылады. Бұл машинаның құрылысын бастауға мүмкіндік беретін нұсқаулықты ашады. Америка мен Кеңес Одағының үкіметтері машинаның бірдей көшірмелерін жасау үшін жарысқа түседі. Кеңес жобасындағы қателер анықталып, американдық машина жалғыз мүмкіндікке айналады. Элли бес жолаушының бірі болуға өтініш береді, бірақ оның орнына Дэвид Драмлинге беріледі. Қауіпсіздік күштерінің қатаң бақылауына қарамастан, экстремистер тобы Вайомингтегі өндіріс орындарының біріне бомбаны кіргізіп әкеледі. Машинаны сынақтан өткізу кезінде бомба жарылып, Драмлинді өлтіреді және Машинаның аяқталуын белгісіз уақытқа кейінге қалдырады. Эллидің отбасы да анасының инсульт алып, шалдыққанын сезінеді. Джон Стаутон Эллиді өз анасын жылдар бойы елемеген деп айыптайды. Элли С.Р.Хадденнің жеке ғарыш станциясында тұрғанын біледі. Ол кемеде жүргенде, оның компаниясы Жапонияның Хоккайдо қаласында Машинаның үшінші көшірмесін жасырын түрде жасап жатқанын айтады. Активтену күні 1999 жылдың 31 желтоқсанына белгіленеді, ал Элли, Вагай және Девиге үш орын беріледі. Қалған екеуі - Нигерия физигі Абоннема Эдаға, ол барлық нәрсенің теориясын ашқан, ал Си Цяому - қытай археологы және Цинь династиясының сарапшысы. Жапонияда болған кезде, Элли Джосстан медальон алады, ол Машинаның бортта жүретінін, өйткені ол іске қосылады. Белсенділенген соң, он екі қырлы сызық топты түрлі құрт-ұңғымалар арқылы Құс жолының ортасына жақын станцияға жеткізеді. Станцияда жер бетіндегі сериалға ұқсас жағажай бар, онда бес адам бөлінген. Элли Тед Арроуэйден ажыратылмаған формадағы ғарышкермен кездеседі, ол өз халқының байланыс орнату себептерін түсіндіреді және оған Энтропия әсеріне қарсы тұру үшін Cygnus A-да жеткілікті масса жинап, ғаламның қасиеттерін өзгерту жөніндегі жоба туралы айтады. Құрт ойығы жүйесі (көптеген галактикаларды қамтиды) белгісіз прекурсорлар арқылы құрылған, ол пи саны сияқты трансценденттік сандардың ішінде кодталған жасанды хабарламалардың табылуына нұсқау береді. Элли басқа төрт саяхатшымен қайта қосылады, олар да өз жақындарының имитацияларымен кездескен. Ол кездесудің бейнежазбасын түсіреді, ал он екі қырлы сызық оларды Жерге қайтарады. Қайтып келгеннен кейін, жолаушылар Жерден қарағанда бір күндік уақыт өтпегенін біледі. Олардың барлық бейнежазбалары мен суреттері жойылған, ықтимал түрде құрт-ұңғымалардағы магниттік өрістердің әсерінен. Хэдденнің қайтыс болғанын және 26 жылдық кешігусіз хабарлама тоқтатылғанын көргеннен кейін, үкімет шенеуніктері саяхатшыларды халықаралық қастандыққа айыптайды. Олар Элли мен оның әріптестерін одан әрі дәлелдер табылғанша үнсіздікке мәжбүр етеді. Палмер Джосс оның әңгімесіне сенуге дайын болған аз адамдардың біріне айналады, оны тек сеніммен ғана түсіндіруге болады. Роман Хэдденнің өлімін жалған көрсеткенін, оның озық криогендік технологияны пайдаланып, күн жүйесінен жеке миссиямен ұшып кеткенін көрсетеді, бірақ бұл ақпарат ешбір кейіпкерге жеткізілмейді. "Тедтің" ұсынысымен әрекет ете отырып, Элли пи санының бұрын-соңды көрілмеген ұзындығын есептеу бағдарламасын жасайды. Эллидің анасы бұл жобаның алғашқы нәтижесін беруден бұрын қайтыс болады. Оның соңғы хатында Джон Стаутонның, Тед Арроуэйдің емес, Эллидің биологиялық әкесі екені айтылады. Элли компьютердің тапқандарын қарағанда, пи санының 11 негізіндегі өрнегіндегі 1020 орыннан кейін пайда болатын 0 мен 1-ден құралған шеңберді көреді. Бұл оның саяхатының дәлелі болып табылады және ғаламның өзінде интеллект бар екенін көрсетеді.

Жариялану тарихы

Бала кезінде ғылыми фантастика мен қиял-ой әңгімелерін оқу Саганды астроном болуға шабыттандырды. Ересек болған соң, ол оқырмандарға нақты ғылым мен тарихты түсінуге көмектесетін шынайы әңгімелерді ұнатты, мысалы Роберт Хайнлайндың "—And He Built a Crooked House—" және Л. Спраг де Камптың "Lest Darkness Fall" сияқты туындылары. 1978 жылы Саган ғылыми фантастиканың арқасында "Көптеген жастар, әрине, қызығушылық танытар еді, бірақ егер ертең біз басқа планеталық цивилизациядан хабар алсақ, таң қалмас еді" деп болжады. 1981 жылы Simon & Schuster Саганға роман үшін 2 миллион доллар аванс берді. Сол кезде "бұл әлі жазылмаған кітап үшін берілген ең ірі аванс болды". Кітаптың алғашқы басылымы 265 000 дананы құрады. Алғашқы екі жылда 1 700 000 дана сатылды. Бұл "Айдың кітабы" клубының басты таңдауы болды. Саганның досы, физик Кип Торн, Саган романның жоспарын жасап жатқанда, құрт тесіктерінің мәні туралы идеялармен көмектесті. Саган романның басты кейіпкері Элеонора Арроуэйді екі адамның құрметіне атады: Саганның әйелі Энн Друянның "өзіне үлгі-өнеге" санаған Элеонора Рузвельт және Вольтер, оның тегі Аруэ болған. Роман 1986 жылы үздік дебюттік роман үшін Locus Award сыйлығын жеңіп алды.