Кіріспе

Шетелдіктердің бар екендігіне дәлелдің жоқтығы – Жерден тыс тіршілік бар екендігіне нақты дәлелдің болмауы.

Ферми парадоксы – дамыған Жерден тыс тіршіліктің нақты дәлелінің жоқтығы мен оның болу мүмкіндігінің жоғарылығы арасындағы қарама-қайшылық. 2015 жылғы бір мақалада айтылғандай: "Егер өмір оңай болса, онда біреудің қазірге дейін келіп қонақтауы керек еді". Бұл, мысалы, ақылды Жерден тыс тіршілік иелерінің өте сирек кездесуі, мұндай өркениеттердің қысқа ғұмыр сүруі, немесе олардың бар болғанымен (әртүрлі себептермен) адамдар оның ешқандай белгісін көре алмайды деген ұсыныстарға алып келеді.

Бастапқы әңгімелесулер

1950 жылдың жазында Нью-Мексикодағы Лос-Аламос ұлттық зертханасында Энрико Ферми және оның әріптестері Эмиль Конопински, Эдвард Теллер және Герберт Йорк түскі ас кезінде бір немесе бірнеше рет әңгімелесіп отырды. Бірде Ферми кенеттен: «Барлығы қайда?» (Теллердің хаты), немесе «Сендер ешқашан басқалардың қайда екенін ойламайсыңдар ма?» (Йорк хаты), немесе «Бәрі қайда?» (Конопинскидің хаты) деп сұрады. Джонс алдымен Эдвард Теллерге хат жіберді, онда Ханс Марктың екінші рет айтқан сөзі келтірілген еді. Теллер жауап берді, содан кейін Джонс Теллердің хатын Герберт Йоркке жіберді. Йорк жауап берді, соңында Джонс Теллер мен Йорк хаттарын Эмиль Конопинскиге де жіберді, ол да жауап берді. Сонымен қатар, Конопински кейіннен Джонстың әңгімеде болған мультфильмін тапты, осылайша оқиғаның 1950 жылдың жазында болғанын анықтауға көмектесті. Байқалатын ғаламда (2–4 × 1011) және 70 секстиллион (7×1022) планета бар. Тіпті егер ақылды өмір осы жұлдыздардың айналасындағы планеталардың өте аз пайызында ғана болса да, қазіргі уақытта көптеген өркениеттер болуы мүмкін, ал пайыз жоғары болса, онда Құс жолындағы қазіргі өркениеттердің көп саны пайда болады. Бұл Жерді әдеттегі планета деп санайтын ортақ принципке негізделген. Ферми парадоксының екінші аспектісі – ықтималдық туралы аргумент: ақылды өмірдің тапшылықты жеңу қабілеті және жаңа мекендерді отарлауға бейімділігін ескере отырып, кем дегенде бірнеше өркениеттер технологиялық тұрғыдан дамыған, ғарыштан жаңа ресурстар іздеген және өздерінің жұлдыздық жүйесін, содан кейін айналасындағы жұлдыздық жүйелерді отарлаған болуы мүмкін. 13,8 миллиард жылдық ғалам тарихында Жер бетінде немесе белгілі ғаламның басқа жерлерінде басқа ақылды өмірдің болуын растайтын ешқандай нақты дәлел табылмағандықтан, шешімін табу қажет болатын қайшылық туындайды. Мүмкін болатын шешімдердің мысалдары: ақылды өмір ойлағаннан гөрі сирек кездеседі, ақылды түрлердің жалпы дамуы немесе мінез-құлқы туралы болжамдар дұрыс емес, немесе одан да радикалдырақ, ғаламның табиғаты туралы қазіргі ғылыми түсінік толық емес. Ферми парадоксын екі түрлі қоюға болады. Біріншісі: «Неге Жер бетінде немесе Күн жүйесінде басқа планеталық өмірдің немесе олардың артефакттарының ізі жоқ?» Егер жұлдыздар аралық саяхат мүмкін болса, тіпті Жер технологиясының қолжетімділігіндегі «баяу» саяхат болса да, галактиканы отарлау үшін 5 миллионнан 50 миллион жылға дейін уақыт кетеді. Бұл геологиялық немесе тіпті космологиялық масштабта салыстырмалы түрде қысқа мерзім. Күннен ескі жұлдыздар көп болғандықтан және басқа жерде ақылды өмір ертерек пайда болған болуы мүмкін болғандықтан, галактика неге әлі отарланбағаны туралы сұрақ туындайды. Егер отарлау барлық басқа цивилизациялар үшін бейімсіз немесе қажетсіз болса да, галактиканы зерттеуге зондтар арқылы кең ауқымды саяхат жасау мүмкін. Бұл Күн жүйесінде ескі зондтардың немесе кен өндіру қызметінің іздері сияқты анықталатын артефакттарды қалдыруы мүмкін, бірақ олардың ешқайсысы байқалған жоқ. Сұрақтың екінші түрі: «Неге ғаламның басқа жерінде ақыл-ойдың белгілері жоқ?» Бұл нұсқа жұлдыздар аралық саяхатты болжай алмайды, бірақ басқа галактикаларды да қамтиды. Алыстағы галактикалар үшін сапар уақыты Жерге басқа планеталық өмірдің келмеуін түсіндіруі мүмкін, бірақ жеткілікті дамыған өркениетті байқауға болатын ғаламның едәуір бөлігін қамтиды. Мұндай өркениеттер сирек болса да, масштабтық аргумент олардың ғалам тарихының белгілі бір кезеңінде бір жерде болуы керек екенін көрсетеді, және олар алыстан ұзақ уақыт бойы байқала алатындықтан, олардың пайда болуы үшін көптеген ықтимал орындар адамдардың байқауына жетеді. Парадокс Құс жолы галактикасы үшін немесе бүкіл ғалам үшін күштірек ме, әлі белгісіз.

Үлкен сүзгі

Ұлы сүзгі, 1996 жылы Робин Хансон ұсынған түсінік, тіршіліктің жансыз материядан дамып, жоғары деңгейдегі өркениетке айналуына мүмкіндік бермейтін кез келген табиғи құбылысты көрсетеді, сондай-ақ мейоздың өзі немесе күрделі логикалық ой-қырлылықтарға қабілетті мидың эволюциясының кейбір кезеңдері де осыған жатуы мүмкін.

Эмпирикалық дәлелдер

Ферми парадоксының екі бөлігі бар, олар эмпирикалық деректерге сүйенеді – көптеген потенциалды түрғысынан тіршілікке жарамды планеталардың болуы және адамдардың тіршілікке қатысты ешқандай дәлел таба алмауы. Бірінші мәселе, яғни көптеген қолайлы планеталардың бар екендігі, Ферми заманында болжам болған, бірақ қазір экзопланеталардың көптеп табылуымен расталды. Қазіргі модельдер Көмекей жолы галактикасында миллиардтаған тіршілікке жарамды әлемдер бар екенін болжайды. Парадокстың екінші бөлігі, адамдардың сыртқы планеталық тіршілікке қатысты ешқандай дәлел таба алмауы, сонымен қатар ғылыми зерттеулердің белсенді саласы болып табылады. Бұл, кез келген тіршілік белгілерін табуға, сондай-ақ интеллектуалды тіршілікті табуға бағытталған күш-жігерді қамтиды. Мұндай іздеулер 1960 жылдан бері жүргізіліп келеді және бірнешеуі әлі де жалғасуда. Астрономдар әдетте сыртқы планеталық тіршілікті іздемейді, бірақ олар ақылды өркениеттің болуын болжамайынша бірден түсіндіруге болмайтын құбылыстарды байқады. Мысалы, 1967 жылы алғаш рет ашылған пульсарлар, импульстерінің өте дәл қайталануына байланысты «кішкентай жасыл адамдар» (LGM) деп аталды. Барлық жағдайларда мұндай байқауларға интеллектуалды тіршілікке қатысы жоқ түсіндірмелер табылды, бірақ жаңалықтар ашу мүмкіндігі сақталады. Ұсынылған мысалдарға жұлдыздардың маңындағы қалдық дискілердің сыртқы түрін өзгертетін астероидтарды өндіру немесе жұлдыздардағы ядролық қалдықтарды кәдеге жаратудан туындаған спектрлік сызықтар кіреді. Радиобайланыс сияқты техносигналдарға негізделген түсіндірмелер ұсынылған.

Электромагниттік эмиссиялар

Радио технологиясы және радиотелескоп құрастыру мүмкіндігі технологиялық түрлер үшін табиғи даму деп есептеледі, теориялық тұрғыдан алғанда, жұлдызаралық қашықтықта анықтауға болатын эффектілерді тудырады. Ғарыштан келетін табиғи емес радиоэмиссияларды мұқият іздеу, шетелдік цивилизацияларды анықтауға әкелуі мүмкін. Мысалы, Күн жүйесін сезімтал бақылайтын шетелдік байқаушылар, Жердің теледидар және телекоммуникациялық хабарларын таратуының нәтижесінде G2 жұлдызы үшін ерекше күшті радио толқындарын байқай алады. Табиғи себеп болмаған жағдайда, шетелдік байқаушылар жердегі цивилизацияның бар екенін қорытындылай алады. Мұндай сигналдар цивилизацияның "кездейсоқ" туындылары немесе Аресибо хабары сияқты, қарым-қатынас құруға жасалған қасақана әрекеттер болуы мүмкін. "Ақпараттың таралуын" қасақана сигналға қарағанда, шетелдік цивилизация анықтай ала ма, жоқ па – белгісіз. 2019 жылға дейін Жердегі ең сезімтал радиотелескоптар, тіпті жарық жылдың бір бөлігінде де бағытталмаған радиосигналдарды (мысалы, кең жолақты) анықтай алмайды, бірақ басқа цивилизацияларда гипотетикалық түрде одан да жақсы жабдықтар болуы мүмкін. Көптеген астрономдар мен обсерваториялар мұндай дәлелдерді анықтауға тырысып келеді, көбінесе SETI институты және Breakthrough Listen сияқты SETI ұйымдары арқылы. SETI талдауының ондаған жылдары ерекше жарқын немесе мағыналы қайталамалы радиоэмиссияларды көрсеткен жоқ.

Тікелей планеталық бақылау

Экзопланеталарды анықтау және жіктеу астрономияның өте белсенді саласы болып табылады; жұлдыздың мекендеуге жарамды аймағында табылган алғашқы кандидат планета 2007 жылы ашылды. Экзопланеталарды анықтау әдістерінің жаңа жетілдірулері, сондай-ақ ғарыштан қолданыстағы әдістерді пайдалану (мысалы, Kepler және TESS миссиялары) Жер мөлшеріндегі планеталарды анықтап, сипаттауға және олардың жұлдыздарының мекендеуге жарамды аймақтарында бар-жоғын анықтауға мүмкіндік береді. Мұндай бақылау жетілдірулері осы потенциалды мекендейтін әлемдердің қаншалықты көп екенін бағалауға жақсырақ мүмкіндік тудыруы мүмкін.

Жұлдыздар аралық зондтар туралы болжамдар

Харт-Типлер болжамы – қарсы қоюдың бір түрі. Оған сәйкес, жұлдызаралық зерттеушілер табылмағандықтан, ғаламда басқа да дамыған өмір болмауы мүмкін, себебі мұндай өмірдің сөзсіз осындай зерттеушілерді жасап, ұшыруы күтіледі. Өзін-өзі көбейтуге қабілетті зерттеушілер Сарыжол галактикасы сияқты галактиканы миллион жылдың ішінде толықтай зерттей алады. Күн жүйесін тікелей зерттеулер шетелдіктердің немесе олардың зерттеушілерінің келгенін көрсететін ешқандай мәлімет бермеді. Күн жүйесінде ресурстар көп болатын аймақтарды егжей-тегжейлі зерттеу шетелдіктердің барлау іздерін табуға мүмкіндік беруі мүмкін, бірақ Күн жүйесінің барлық аумағы өте кең және зерттеуге қиын. Жер маңындағы гипотетикалық Брэсвелл зерттеушілеріне сигнал беруге, қызығушылық танытуға немесе оларды іске қосуға жасалған әрекеттер сәтті болған жоқ.

Жұлдыздық масштабтағы артефактілерді іздеу

1959 жылы Фримен Дайсон әрбір дамып келе жатқан адамзат өркениетінің үнемі энергия тұтынуын арттыратынын байқады және ол бір өркениет жұлдыздың өндіретін энергиясының көп бөлігін пайдалануға тырысуы мүмкін деп болжады. Ол мүмкін болатын құрал ретінде гипотетикалық "Дайсон сферасын" ұсынды: жұлдызды қоршап, мүмкіндігінше көп сәулелену энергиясын сіңіру және пайдалану үшін арналған нысандардың қабығы немесе бұлты. Мұндай астроинженерлік жетістік жұлдыздың байқалатын спектрін күрт өзгертеді, оны кем дегенде ішінара табиғи жұлдыздық атмосфераның қалыпты эмиссия сызықтарынан қара дене сәулеленуіне ауыстырады, мүмкін инфрақызыл түстегі ең жоғары нүктесімен. Дайсон дамыған шетелдік өркениеттерді жұлдыздардың спектрлерін зерттеп, осындай өзгертілген спектрлерді іздеу арқылы анықтауға болады деп болжады. Дайсон сфераларының бар екендігіне дәлел табуға бірнеше әрекеттер жасалды, олар өздерінің орталық жұлдыздарының спектрлерін өзгерте алады. Мыңдаған галактикаларды тікелей бақылаулар қолдан жасалған құрылыстардың немесе өзгерістердің нақты дәлелдерін көрсетпеді. 2015 жылдың қазан айында Кеплер ғарыш телескобы бақылаған KIC 8462852 жұлдызының жарығының әлсіреуі Дайсон сферасын салу нәтижесінде болуы мүмкін деген болжамдар пайда болды. Алайда, 2018 жылы жасалған бақылаулар, әлсіреудің мөлшері жарықтың жиілігіне байланысты өзгеретінін көрсетті, бұл Дайсон сферасы сияқты мөлдір емес нысан емес, шаңның себебін көрсетті.

Жерден тыс тіршілік сирек кездеседі немесе мүлдем жоқ

Жерден тыс ақылды тіршілік (шамалы) мүмкін емес деп ойлағандар, өмірдің эволюциясы үшін қажетті жағдайлар – немесе кем дегенде биологиялық күрделіліктің эволюциясы – сирек кездесетін, тіпті Жерге ғана тән деп санайды. Осы болжам, «сирек Жер гипотезасы» деп аталады, ол орташалық принципті жоққа шығарады, күрделі көпжасушалы өмірді өте ерекше деп қарастырады. Сирек Жер гипотезасы биологиялық күрделіліктің эволюциясы үшін көптеген сәйкес келетін жағдайлардың қажет екенін көрсетеді, мысалы, галактикалық мекендейтін аймақ, жұлдыз және планеталардың қажетті шарттарға ие болуы, мысалы, үздіксіз мекендейтін аймақтың жеткілікті мөлшері, Юпитер сияқты алып планетаның қорғаушы рөлі және үлкен айдың болуы, планетаның магнитосферасы мен плиталық тектониканы қамтамасыз етуге қажетті жағдайлар, литосфераның, атмосфераның және мұхиттардың химиясы, «эволюциялық сорғылардың» рөлі, мысалы, үлкен мұз басулар мен сирек болатын болидтердің соқтығысуы. Ең бастысы, дамыған өмірге прокариоттық жасушалардың эукариоттық жасушаларға, жыныстық көбеюге және кембрийлік жарылысқа өтуіне себеп болған нәрсе қажет. Стивен Джей Гулд өзінің «Ғажайып өмір» (1989) кітабында, егер «өмір лентасы» кембрийлік жарылыс уақытына кері оралса және бір-екі түзету жасалса, адам баласы, көптеген жағдайда, дамымас еді деп болжады. Фонтана, Басс және Кауфман сияқты басқа да ойшылдар өмірдің өзін-өзі ұйымдастыру қасиеттері туралы жазған.

Жерден тыс ақыл-ой сирек кездеседі немесе жоқ

Күрделі өмір кең таралған болса да, интеллект (демек, өркениеттер) сирек кездесуі мүмкін. Олардың ешқайсысы да анықталған тіршіліктің ақылды екенін анықтай алмайды. Бұл мәселе кейде "әлемжасылдар мен түлектер" проблемасы деп аталады. Сонымен қатар, Ребекка Бойль Жер планетасының өмір тарихында пайда болған барлық түрлердің ішінде, адам баласы ғана – және бастапқы кезеңдерде ғана – ғарышқа шығуға қол жеткізгенін айтады.

Табиғи оқиғалардың кезекті жойылуы

Жаңа өмір, әдетте, жас планеталарында қанағатсыз қызу немесе суыну салдарынан жойылуы мүмкін. Жерде, сол кезде тіршілік еткен күрделі түрлердің көп бөлігін құртатын көптеген ірі жойылу оқиғалары болды; құс емес динозаврлардың жойылуы ең белгілі мысал. Бұлардың себебі үлкен метеориттің соқтығысуы, кең ауқымды жанартау атқылаулары немесе гамма сәулелерінің шарықтауы сияқты астрономиялық құбылыстар болуы мүмкін. Мүмкін, мұндай жойылу оқиғалары ғарыш бойынша кең таралған және түрлер басқа дамыған өркениеттермен байланыс құруға қабілетті технологияны дамытуға үлкермес бұрын, ақылды өмірді немесе кем дегенде оның өркениеттерін үнемі жояды.

Зиялы бөтен түрлер озық технологияларды дамыта алмады

Мүмкін, интеллектісі бар басқа түрлер бар, бірақ олар примитивті болуы немесе байланыс жасау үшін қажетті технологиялық деңгейге жетпеген болуы мүмкін. Интеллектісі жоқ тіршілікпен қатар, мұндай өркениеттерді анықтау да өте қиын болар еді. Дәстүрлі ракеталармен саяхат ең жақын жұлдыздарға жету үшін жүздеген мың жылдарды қажет етеді. Скептиктер үшін Жердегі өмір тарихында ғарышқа ұшуға және радио технологиясын қолдануға қабілетті өркениетті дамытқан бір ғана түрдің болуы, ғаламда технологиялық жағынан дамыған өркениеттердің сирек кездесетіні туралы ойға сенімділік қосады. Бұл санаттағы тағы бір гипотеза – "Су әлемі гипотезасы". Автор және ғалым Дэвид Бриннің сөзіне сәйкес: "Біздің Жер Күннің тұрақты түрде мекендеуге жарамды немесе 'Алтын қаңқа' аймағының ішкі жиегімен сырғанап өтеді. Жер де аномалия болуы мүмкін. Күнге тым жақын болғандықтан, біздің атмосферамыз аномалиялық түрде оттегіге толы, ал сулы әлем үшін мұхитымыз аномалиялық түрде аз. Яғни, су әлемдері арасында құрлықтың 32 пайызы жоғары болуы мүмкін."

Ақылды тіршілік өз-өзіне қол жұмсауды табиғаты деп біледі .

Бұл – технологиялық өркениеттер әдетте немесе міндетті түрде радио немесе ғарышқа ұшу технологиясын дамыта бастағаннан бұрын немесе одан кейін жақында өзін-өзі жояды деген пікір. Астрофизик Себастьян фон Хоернер Жердегі ғылым мен технологияның прогресін екі фактор жетектеп отырғанын айтты: үстемдік күресі және жеңіл өмір сүруге құштарлық. Біріншісі толыққанды жоюға алып келуі мүмкін, ал екіншісі – биологиялық немесе психикалық деградацияға. Адамзаттың өзара байланыстылығы салдарынан жаһандық проблемалар арқылы болатын құрып кетудің мүмкін жолдары көп, соның ішінде соғыс, ортаны кездейсоқ ластау немесе зақымдау, биотехнологияның дамуы, айна тәрізді синтетикалық өмір, ресурстардың таусылуы, климаттың өзгеруі немесе дұрыс емес жобаланған жасанды интеллект. Бұл жалпы тақырып ғылыми фантастикада да, ғылыми болжамдарда да зерттеледі. 1966 жылы Саган мен Шкловский технологиялық өркениеттер жұлдызаралық байланыс қабілетін дамытқаннан кейін бір ғасыр ішінде өзін-өзі жояды немесе өзін-өзі жоюға бейімділігін жеңіп, миллиард жылдар бойы сақталады деп болжады. Өзін-өзі жоюды термодинамика тұрғысынан қарастыруға болады: өмір – тәртіпсіздікке қарсы тұра алатын реттелген жүйе болғандықтан, Стивен Хокингтің «сыртқы таратуы» немесе жұлдызаралық коммуникация фазасы, онда білімді өндіру және басқару эволюция арқылы ақпарат беруден маңыздырақ, жүйенің тұрақсыз болып, өзін-өзі жоятын нүктесі болуы мүмкін. Хокинг мұнда адам геномын өздігінен жобалауды (трансгуманизм) немесе адам интеллектін арттыру және агрессияны азайту үшін машиналар арқылы жақсартуды (мысалы, ми-компьютер интерфейсі) баса айтады, әйтпесе адам өркениеті күрделене түскен жүйеде өмір сүру үшін ұжымдық тұрғыдан тым ақымақ болуы мүмкін. Мысалы, «сыртқы тарату» фазасында жасанды жалпы интеллектті немесе антиматерияны қаруландыру сияқты технологиялардың дамуы, адамның өзінің өнертабыстарын басқару қабілетінің бірден артуымен сәйкес келмеуі мүмкін. Салдарынан жүйеде тәртіпсіздік күшейеді: жаһандық басқару тұрақсыз болып, адамзаттың жоғарыда аталған құрып кету мүмкіндіктерін басқару қабілетін нашарлатады, нәтижесінде жаһандық қоғам құлайды. 2018 жылы Адам Франк және тағы басқалар жүргізген зерттеуде Пасха аралы (Рапа Нуи) сияқты жойылған өркениеттерді үлгі ретінде пайдаланды. «Энергияны көп тұтынатын» өркениеттердің тудырған климаттың өзгеруі мұндай өркениеттерде тұрақтылыққа қол жеткізуге кедерілгі келтіруі мүмкін, осылайша интеллектуалды сыртқы өмірдің парадоксалды дәлелінің жоқтығын түсіндіруге болады. Оның моделі бойынша, климаттың өзгеруінің ықтимал салдарына халықтың біртіндеп азаюы, тепе-теңдікке жеткенге дейін; тұрақтылыққа қол жеткізілген және халық саны мен жер бетінің температурасы төмендеген жағдай; және қоғамның құлдырауы, соның ішінде шекті нүктеден өту сценарийлері кіреді. Теориялық емес мысал ретінде Полинезия аралдарындағы ресурстардың таусылу мәселесін, оның ішінде Пасха аралы ең танымал. Дэвид Брин 1500 жылдан 800 жылға дейінгі кеңею кезеңінде халық санының өсуі мен соғыс немесе ритуалдар арқылы ересек ер адамдардың мерзімді қырылуы деп аталатын циклдар болғанын атап көрсетеді. Ол былай деп жазады: «Аралдардағы ер адамдардың жаппай қырылуы туралы көптеген оқиғалар бар, кейде ішкі жанжалдардан, кейде басқа аралдардан келген басып алушылардан».

Ақылды тіршілік иелерінің табиғаты өзгелерді жоюға бейім .

Тағы бір гипотеза – белгілі бір технологиялық деңгейден асқан ақылды түрлер пайда болатын басқа ақылды түрлерді жояды, мүмкін, өзін-өзі көбейтіп тұратын зерттеушілерді пайдалана отырып. Ғылыми фантастика жазушысы Фред Сберхаген бұл идеяны өзінің "Берсеркер" сериясында, физик Грегори Бенфорд және, сондай-ақ, ғылыми фантастика жазушысы Грег Бэр өзінің "Құдайдың ұясы" романында, ал кейін Лю Цысинь өзінің "Үш дене проблемасы" сериясында зерттеді. Бір түрдің мұндай жоюға кірісуіне кеңеюшілік мақсаттар, ашкөздік, паранойя немесе агрессия себеп болуы мүмкін. 1981 жылы космолог Эдвард Харрисон мұндай мінез-құлықтың сақтық шарасы боларына сенеді: өзіне-өзі зиян келтіруге бейімділікті жеңген ақылды түрлер галактикалық кеңістікке ұмтылған кез келген басқа түрді қауіп деп қарауы мүмкін. Сәтті шетелдік түрдің адамдар сияқты жол тастаушы болуы мүмкін деген пікір де бар. Тағы бір мүмкіндік "ортақ мүліктің трагедиясы" және антрополық принципке байланысты: жұлдызаралық саяхатқа жеткен алғашқы тіршілік формасы қажетті түрде (тіпті қасақана болмаса да) бәсекелестердің пайда болуына кедергі келтіреді, ал адамдар жай ғана бірінші болып келеді.

Цивилизациялардың сигнал беру уақыты қысқа .

Мүмкін, басқа планетадағы өркениеттерді олардың радиосигналдары арқылы тек қысқа ғана уақыт ішінде анықтауға болады, бұл оларды табу мүмкіндігін төмендетеді. Көбінесе, өркениеттер технологиялық прогресс арқылы радиобайланыстан асып түседі деп есептеледі. Дегенмен, басқа да сигналдар болуы мүмкін, мысалы, күннен энергияны жерге жеткізу үшін қолданылатын микротолқындар, оларды спутниктер арқылы жіберу. Бірінші мәселеге қатысты, 2006 жылғы Sky & Telescope журналында Сет Шостак былай деп жазды: "Сонымен қатар, планетадан радиосигналдардың таралуы өркениет дамыған сайын және байланыс технологиясы жетілген сайын әлсіреуі мүмкін. Қазіргі кезде Жердің өзі хабар таратудан сигналдардың сыртқа кетпеуін қамтамасыз ететін кабельдер мен оптикалық талшықтарға, сондай-ақ қарапайым, бірақ көзге көрінетін тасымалдаушы толқындардан анықтау қиын кең спектрлі хабарларға көшіп жатыр". Тағы да болжам бойынша, дамыған басқа планетадағы өркениеттер электромагниттік спектрде хабар таратудан толығымен асып, адамзат әзірлемеген немесе қолданбаған технологиялар арқылы байланыс құруы мүмкін. Кейбір ғалымдар дамыған өркениеттер нейтрино сигналдарын жіберуі мүмкін деп болжайды. Егер мұндай сигналдар болса, оларды қазіргі кезде басқа мақсаттар үшін салынып жатқан нейтрино детекторлары арқылы анықтауға болады.

Шетелдіктердің тіршілігі түсініксіз болуы мүмкін

Тағы бір мүмкіндік – адамзат теоретиктері шетелдік өмірдің Жердегі өмірден қаншалықты өзгеше болуы мүмкін екенін жеткілікті бағаламаған болуы мүмкін. Шет елдік азаматтардың адамдармен байланысқа түсуге психологиялық ынтасы болмауы мүмкін. Мүмкін, адам математикасы Жерге тән және басқа тіршілікпен ортақ болмауы мүмкін, бірақ басқалар бұл тек абстрактілі математикаға қатысты болуы мүмкін деп санайды, себебі физикамен байланысты математика нәтижелерінде (әдістерінде болмаса) ұқсас болуы керек. Физиология да байланысқа кедергіл келтіруі мүмкін. Карл Саган шетелдік түрлердің ойлау процесі адамдардан бірнеше есе баяу (немесе жылдам) болуы мүмкін деп болжады. Осы түрден тараған хабарлама адамдарға кездейсоқ фондық шу сияқты сезілуі мүмкін, сондықтан оны анықтау мүмкін болмайды. Тағы бір ой – технологиялық өркениеттер сөзсіз технологиялық ерекшелікке жетеді және биологиялық емес сипатқа ие болады. Осындай гипотетикалық өркениеттер байланысты мүмкін емес ететіндей деңгейге жеткен болуы мүмкін. 2009 жылы SETI ғалымы Сет Шостак өзінің кітабында: «Біздің тәжірибелеріміз [мысалы, Марста бұрғылау станцияларын пайдалану жоспарлары] әлі де Персиваль Лоуэллге [Марста каналдарды байқаған деп сенген астроном] ұнайтын ғарыштық азаматтардың түрін іздеуде». Пол Дэвис 500 жыл бұрын компьютердің ішкі деректерді манипуляциялау арқылы жұмыс істеу идеясының өзі технология ретінде қарастырылмауы мүмкін екенін айтады. Ол былай деп жазады: «Егер одан да жоғары деңгей болса, онда бұл «үшінші деңгей» ақпараттық деңгейдегі байқаулар арқылы ешқашан көрінбейді, тіпті материя деңгейінде де. Үшінші деңгейді сипаттауға сөздік жоқ, бірақ бұл оның жоқ екенін білдірмейді, және біз шетелдік технологияның үшінші немесе төртінші, бесінші деңгейлерде жұмыс істеуі мүмкін деген мүмкіндікке ашық болуымыз керек». Артур Кларк «біздің технологиямыз әлі де күлкілідей қарапайым болуы керек; біз, мүмкін, джунглидегі жабайылар сияқтымыз, олардың айналасындағы эфирде олар өмір бойы айта алатын сөзден гөрі көбірек сөздер секунд сайын естіліп жатыр, ал олар том-томның соққысын тыңдап отыр» деп болжады.

Колонияландыру - бұл ғаламдық норма емес

Типлердің өзін-өзі көбейтуге қабілетті зерттеушілер туралы идеясына жауап ретінде Стивен Джей Гулд былай деп жазды: "Мұндай пікірлерге қалай ден қоятынымды білмейтінімді мойындауым керек. Мен ең жақын туыстарымның ниеттері мен реакцияларын болжаудың өзіне қиналамын. Әдетте, басқа мәдениеттердегі адамдардың ой-өрісі мен жетістіктері мені қызықтырады. Ал сыртқы әлемнен келген зиялылықтың не істейтінін анық айтуға батыл боламын ба?"

Жер бетіндегі бөтендер галактиканың бір бөлігін ғана мекендеген болуы мүмкін .

Popular Science журналының 2019 жылғы ақпандағы мақаласында: "Галактикалық империя құру және Сүт Жолы арқылы кеңію монолиттік супер өркениет үшін мүмкін болғанымен, көптеген мәдениеттер монолиттік те емес, супер де емес – кем дегенде, біздің тәжірибеміз нұсқау ретінде алынса". Олардың 2019 жылғы мақаласының аннотациясында былай делінген: "Бұл нәтижелер Харттың әйгілі «А фактісі» (қазір Жерде жұлдызаралық келушілер жоқ) мен адамдар галактикадағы жалғыз технологиялық өркениет болуы керек деген тұжырым арасындағы байланысты үзеді. Біздің шешімдеріміз қазіргі жағдайлардың тұрақты галактикамен үйлесімді болатын жағдайларды нақты мойындайды". Басқа бір мүмкіндік – ұзақ өмір сүретін өркениеттер жұлдыздарды тек ең жақын арадағы кезеңде ғана отарлауды қалауы мүмкін. Құс Жолындағы негізгі тізбектегі жұлдыздардың ең көп таралған түрлері – төмен массалы K және M типті жұлдыздар болғандықтан, олардың қазіргі өркениеттерге жақын өту ықтималдығы жоғары. Бұл жұлдыздардың өмір сүру мерзімі ұзақ, бұл мұндай өркениет үшін артықшылық болуы мүмкін. 0,3 жарық жылы қашықтыққа жұлдызаралық саяхат жасау мүмкіндігі теориялық тұрғыдан 2 миллиард жыл ішінде галактикадағы барлық M жұлдыздарын отарлауға жеткілікті. Егер саяхат мүмкіндігі 2 жарық жылына дейін арттырылса, онда барлық K жұлдыздарын да осы уақыт аралығында отарлауға болады.

Шетелдік түрлер планеталарда өмір сүруі мүмкін емес

Кейбір отарлау сценарийлері жұлдыз жүйелерінде шар тәрізді кеңеюді болжайды, мұндағы кеңею бұрын қоныстанған жүйелерден жалғасады. Осының салдарынан, колонизация шебінде жұлдыз кемелерінде немесе ғарыш қоныстарында өмір сүруге бейімделген мәдени немесе биологиялық қасиеттерге ие болуға күшті таңдау процесі туындауы мүмкін. Осыған байланысты, олар планеталарда өмір сүруден бас тартуы ықтимал.

Шетелдік түрлер сыртқы әлемнен оқшаулануы мүмкін

Ник Бостром кейбір дамыған жандар физикалық денесінен бас тартып, үлкен жасанды виртуалды орталарды құрып, саналарын осы орталарға көшіріп, сыртқы физикалық әлемді назарға алмай, толығымен виртуалды әлемде өмір сүруі мүмкін екенін ұсынады. Сонымен қатар, дамыған шетелдік өмір иелері өздерінің сыртқы әлеміне "қызығушылықтарының азаюы" мүмкін.

Галактикаға таралу үшін қажетті ресурстардың жетіспеушілігі

Шеткі мәдениеттің басқа жұлдыз жүйелерін отарлау қабілеті, галактикааралық сапарлардың технологиялық тұрғыдан мүмкін екендігіне негізделген. Физиканың қазіргі түсінігі жарық жылдамдығынан артық сапар мүмкіндігін жоққа шығарса да, "баяу" галактикааралық кемелерді құруға ешқандай маңызды теориялық кедергілер жоқ сияқты, тіпті қажетті инженерлік жұмыстар қазіргі адамзат мүмкіндіктерінен әлдеқайда асып түседі. Осы идея фон Нейман зонды және Брэсвелл зонды тұжырымдамаларының негізі болып табылады, олар сыртқы интеллекттің болуының ықтимал дәлелі ретінде қарастырылады. Дегенмен, қазіргі ғылыми білім мұндай галактикааралық отарлаудың мүмкіндігі мен құнын дұрыс бағалай алмайды. Теориялық кедергілер әлі толыққанды түсінілмеген болуы мүмкін, ал қажетті ресурстар осыншама көп болуы мүмкін, тіпті ешбір өркениет оны іске асыруға мұңкіндік таба алмайды. Галактикааралық сапарлар мен отарлау мүмкін болса да, олар қиын болуы мүмкін, нәтижесінде отарлау моделі сіңіру теориясына (percolation theory) негізделген. Отарлау күш-жігері тоқтаусыз қарқынмен емес, керісінше, сыртқа қарай "сіңіп" таралатын тепе-теңсіз процестер арқылы жүзеге асуы мүмкін, соңында жоғары шығындар мен колониялардың өз мәдениетін және өркениетін дамытуының күтілуіне байланысты бұл процестер баяулап, тоқтатылуы мүмкін. Осылайша, отарлау "жұптарда" (кластерлерде) жүзеге асуы мүмкін, ал үлкен аумақтар белгілі бір уақыт аралығында отарланбаған күйде қалуы мүмкін.

Адамдар дұрыс тыңдаған жоқ

SETI бағдарламаларының негізінде жатқан кейбір болжамдар бар, олар іздеушілердің қалыптасқан сигналдарды жіберіп алуына мүмкіндік береді. Мысалы, дарабастық өркениеттер өте жоғары немесе төмен деректер жылдамдығымен сигналдарды жіберуі мүмкін, немесе адамдар үшін дәстүрлі емес (адамдық тұрғыдан алғанда) жиіліктерді қолдануы мүмкін, бұл оларды фондық шудан ажыратуды қиындатады. Сигналдар адамдар аз басымдықпен іздейтін негізгі тізбекке жатпайтын жұлдыз жүйелерінен жіберілуі мүмкін; қазіргі бағдарламалар көптеген дарабастық өмірлер Күн сияқты жұлдыздардың айналасында айналатынын болжайды. Ең үлкен қиындық – сигналдарды іздеу үшін қажетті радио іздеудің өте үлкен көлемі (іс жүзінде, байқалатын бүкіл ғаламды қамтиды), SETI-ге бөлінген шектеулі ресурстар және қазіргі заманғы құралдардың сезімталдығы. Мысалы, SETI-нің есебуынша, Аресибо обсерваториясы сияқты сезімтал радиотелескоппен Жердің теледидар және радио хабарларын тек 0,3 жарық жылы қашықтықта ғана анықтауға болады, бұл ең жақын жұлдызға дейінгі қашықтықтың 1/10-нан кем. Егер сигнал Жерге бағытталған қасақана, күшті хабардан тұрса, оны анықтау әлдеқайда оңай. Мұндай сигналдар жүздеген, тіпті ондаған мың жарық жылдары қашықтықтағы аймақтардан анықталуы мүмкін. Алайда, бұл детекторлардың тиісті жиіліктер диапазонында тыңдауы және сәуле жіберілетін кеңістіктің сол аймағында болуы керек дегенді білдіреді. SETI іздеулерінің көптеген түрлері дарабастық өркениеттердің Аресибо хабары сияқты, оларды табу үшін қасақана сигналдарды таратуын болжайды. Осылайша, дарабастық өркениеттерді радиоэмиссия арқылы анықтау үшін Жерді бақылаушыларға неғұрлым сезімтал құралдар қажет, немесе сәтті жағдайларға үміт арту керек: дарабастық радиотехнологияның кең жолақты радиоэмиссиясы адамзаттың өзінен әлдеқайда күшті болуы; SETI бағдарламаларының бірі ғарыш кеңістігінің дұрыс аймақтарынан дұрыс жиіліктерді тыңдап жатыр; немесе дарабастық өркениеттер Жердің жалпы бағытына бағытталған сигналдарды қасақана жіберуі керек.

Адамдар естуге ұзақ уақыт уақыт жұмсаған жоқ

Адамзаттың ғарыштық ақылды тіршілікті анықтау қабілеті өте қысқа ғана мерзімде болды – радиотелескоптың ойдағыдай жасалуы шегі ретінде есептесек, 1937 жылдан бері – ал Homo sapiens геологиялық жағынан жаңа түр. Қазіргі заманғы адамзат өмірінің барлық кезеңі космологиялық өлшеммен өте қысқа уақытты құрайды, ал радиосигналдарды тарату 1895 жылдан бастап қолға алынды. Осылайша, адамзат жеткілікті ұзақ өмір сүрмеген немесе оларды ғарыштық интеллект анықтай алмайтындай жағдайға түсірмеген болуы мүмкін.

Ақылды тіршілік етушілер тым алыс болуы мүмкін

Мүмкін, технологиялық тұрғыдан отарлауға қабілетті шетелдік цивилизациялар бар, бірақ олар екі жақты мағыналы байланыс үшін тым алыс болуы мүмкін. Адамзат Аресибо хабары сияқты, Жердегі интеллектуалды түрлер туралы ақпаратты жеткізе алатын ұқсас әрекеттер жасады, тіпті егер ол жауап бермесе немесе адамзатқа жауапты алуға уақыты жетпесе де. Өзін-өзі жойған цивилизациялардың байқау белгілері, жойылған жағдайға және адамның оған қатысты байқау уақытына байланысты анықталуы мүмкін. Саган мен Ньюманның осыған байланысты болжамы, егер басқа цивилизациялар бар болса және хабар таратып, зерттеу жүргізіп жатса, олардың сигналдары мен зерттеу құралдары әлі жетпеген болуы мүмкін. Дегенмен, сыншылар бұл ықтимал емес деп атап көрсетеді, себебі бұл адамзаттың дамуы Галактиканың бос күйден толығуға өту кезеңінде өте ерекше уақытта болғандығын білдіреді. Бұл галактиканың өмір сүру мерзімінің өте шағын бөлігі, сондықтан парадокс бойынша адамзаттың осы өту кезеңінің ортасында болу ықтималдығы төмен деп есептеледі. Кейбір SETI-ге күмәнданушылар адамзаттың да өте ерекше уақыт кезеңінде екеніне сенеді, атап айтқанда, ғарышқа саяхат жасайтын қоғам болмағаннан бастап, бір ғарышқа саяхат жасайтын қоғамға, яғни адамзатқа өту кезеңінде.

Өнерлі өркениеттер тіршілік иесінің ізін тек технологиялық белгілермен шектейді

Егер ғаламда тіршілік көп болса, бірақ ғарыш саяхатының бағасы жоғары болса, дамыған өркениет іздеуді жалпы тіршілік белгілеріне емес, басқа дамыған өркениеттердің белгілеріне, әсіресе радиосигналдарға шолуға бағыттауы мүмкін. Адамзат радиобайланысты салыстырмалы түрде жақында ғана қолдана бастады, сондықтан оның сигналдары басқа мекенделген планеталарға әлі жетпеген болуы мүмкін, ал егер жеткен болса да, сол планеталардан келген зерттеушілер Жерге әлі келмеген болуы мүмкін.

Барлығы тыңдап жатыр , бірақ ешкім хабар таратпайды .

Шет планеталық өркениеттер Жермен байланыс орнатуға техникалық тұрғыдан қабілетті болуы мүмкін, бірақ олар хабар таратпай, тек тыңдап отыруы мүмкін. Егер барлық немесе көптеген өркениеттер осылай әрекет етсе, галактика байланысқа асыққан өркениеттерге толы болуы мүмкін, бірақ бәрі тыңдап жатыр да, ешкім хабар таратпайды. Бұл SETI парадоксы деп аталады. Адамзатқа белгілі жалғыз өркениет, аздаған әрекеттерді есептемегенде, тікелей хабар таратпайды. Тіпті адамзаттың анықталған сигналға жауап беретіні де белгісіз. SETI қауымдастығының ресми саясаты "тиісті халықаралық кеңесулер өткізілгенше, сигналға немесе сыртқы интеллектінің басқа да белгілеріне жауап берілмеуі керек" дегенді білдіреді. Дегенмен, кез келген жауаптың болуы мүмкін салдары ескеріліп, кім сөйлейді және не дейді деген мәселеде келісімге келу өте қиын болуы мүмкін.

Байланыс қауіпті

Шетелдік цивилизация адамзат үшін немесе өздері үшін қарым-қатынас жасау тым қауіпті деп санауы мүмкін. Жер бетінде мүлдем әртүрлі өркениеттер кездескен кезде, нәтижесі көбінесе бір жақ үшін немесе екінші жақ үшін апатты болды деп есептеледі, және осыған ұқсас жағдай жұлдызаралық байланысқа да қатысты болуы мүмкін. Тіпті қауіпсіз қашықтықтағы байланыс та компьютерлік кодпен немесе тіпті идеялардың өзімен жұғуға алып келуі мүмкін. Мүмкін, сақ өркениеттер Жерден ғана емес, басқа өркениеттерден де қорқып, барлықтан жасырынып жүр. Сірә, Ферми парадоксының өзі – немесе оның ғарыштық баламасы – кез келген өркениеттің басқа өркениеттермен байланыс жасамауының себебі, тіпті басқа кедергілер болмаса да. Кез келген өркениеттің тұрғысынан алғанда, олардың алғашқы байланыс жасаушылар болуы ықтимал емес. Сондықтан, осы логика бойынша, бұрынғы өркениеттер алғашқы байланыс кезінде өлімге әкелетін мәселелерге тап болған және одан аулақ болу керек. Демек, әрбір өркениет үнсіздік сақтайды, себебі басқалардың да осылай істеуіне нақты себеп болуы мүмкін. "Құдайдың балқыту пеші" кітабында адамзат жауыз орманның ішінде жылап жатқан нәрестеге теңеген: "Бір кезде орманның ішінде адасып қалған нәресте болды, жан-жүрегінен шығып, ешкімнің жауап бермейтініне таңырқады, қасқырларды шақырып алды". Кітаптағы бір кейіпкер былай түсіндіреді: "Біз бір ғасырдан астам уақыт бойы ағашқа қонған ақымақ құстардай шулап, басқа құстар неге жауап бермейтінін ойлап отырмыз. Галактикалық аспан қасқырларға толы. Тыныш болудың қажеттілігін білмейтін планеталар жемтілікке ілігеді". Лю Цысиньнің 2008 жылғы "Қараңғы орман" романында автор Ферми парадоксына әдеби түсіндірме ұсынады, онда көптеген шетелдік өркениеттер бар, бірақ олар үнсіз және параноидалық, өздерін танытуға дауысы жеткілікті жаңа өмір формаларын жояды. Себебі кез келген басқа да саналы өмір болашақтағы қауіп-қатер болуы мүмкін. Нәтижесінде Людің ойдан шығарылған әлемінде өздерін ашпайтын көптеген үнсіз өркениеттер бар, олар "құралданған аңшылармен" толы "қараңғы орман" сияқты, көлеңкедей ағаштар арасында қозғалады. Бұл идея "қараңғы орман гипотезасы" деп белгілі болды.

Жерді аңдай отырып, айналып өту

Зоопарк гипотезасы ғарыштағы ақылды тіршілік бар екенін және оның табиғи эволюциясы мен дамуына мүмкіндік беру үшін Жердегі тіршілікпен байланысқа түспейтінін айтады. Зоопарк гипотезасының бір түрі – зертханалық гипотеза, онда адамзат тәжірибелерге ұшыраған немесе ұшырап жатқан болуы мүмкін. Бұл жағдайда, Жердегі өмірге қатысты бірыңғай сыртқы саясатты ұстанатын "Галактикалық клубқа" емес, бірнеше "Галактикалық топтарға" бағытталған. Дегенмен, егер жасанды суперақыл-ойлар галактикалық өмірге үстемдік етсе және мұндай ақыл-ойлар біріктірілген гегемоникалық мінез-құлыққа бейім болса, онда бұл мотивтік ақаудың біркелкілігін қарама-қайшылықты әрекеттерге жол бермей шешуге мүмкіндік береді. Галактикадағы өркениеттер арасындағы аралық уақыттарды талдау, жалпы астробиологиялық болжамдарға сүйене отырып, алғашқы өркениеттің кейінгі келушілерден айқын басымдыққа ие болатынын көрсетеді. Осыған байланысты, ол зоопарк гипотезасын күшпен немесе галактикалық немесе әмбебап норма ретінде орнатып, оның нәтижесінде туындаған "парадоксқа" мәлімдеме жасаған болуы мүмкін, бұл мәлімдеме мәдени негіздейтін әсерге ие, ал негіздейтін мәдениеттің қатысуы тоқтаған немесе тоқтамаған болуы мүмкін. Күн жүйелері арасында саяхаттай алатын өркениет Жерді белсенді түрде аралап немесе бақылап, бірақ одан хабарсыз немесе танылмаған күйде қалуы мүмкін. Осы логиканы ұстана отырып, және Ферми парадоксына ұсынылған басқа шешімдердің сенімсіз болуы мүмкін деген аргументтерге сүйене отырып, Иан Кроуфорд пен Дирк Шульце Макух технологиялық өркениеттер Галактикада өте сирек кездеседі немесе бізден әдейі жасырынады деп мәлімдеді.

Жерді әдейі оқшаулау

Жануарлар бағы гипотезасына ұқсас идея бар, онда белгілі бір қашықтықтан кейін байқалатын әлем – бұл жасалған шындық. Планетарий гипотезасы, осы симуляцияны кейбір жаратылыстар басқа өмірдің болмауы үшін жасаған болуы мүмкін деген пікірді келтіреді.

Жер бетіндегілер қазірдің өзінде осында, бірақ олардың бар екені белгісіз.

Халықтың маңызды бір бөлігі кем дегенде кейбір НЛО (анықталмаған ұшатын объектілер) шетелдіктер басқаратын ғарыш кемелері деп санайды. Олардың көпшілігі танылмаған немесе күнделікті құбылыстардың қате түсіндірілуі болғанымен, кейбір жағдайлар тергеуден кейін де түсініксіз болып қалады. Ғылыми консенсус бойынша, олар түсіндірілмегенімен, нақты дәлелдер деңгейіне жетпейді. Сондай-ақ, SETI топтары оң нәтижелерді жарияламай отырғаны немесе үкіметтер сигналдарды тоқтатып немесе жариялауды шектегені де теориялық тұрғыдан мүмкін. Мұндай жауап, потенциалды дамыған шетелдік технологияны пайдаланудан туындаған қауіпсіздік немесе экономикалық мүдделерге байланысты болуы мүмкін. Шетелдік радиосигналды немесе технологияны анықтау – бар болған ең құпия ақпарат болуы мүмкін деген пікір бар. Мұндай мәлімдемелер бұқаралық ақпарат құралдарында жиі кездеседі, бірақ қатысқан ғалымдар керісінше айтады – сигнал расталмас бұрын-ақ баспасөз потенциалды жаңалыққа қызығушылық танытады. Шетелдіктер үкіметпен құпия байланыста деген идеяға қатысты Дэвид Брин былай деп жазады: "Бір идеяға деген қарсылық, оның ұзақ уақыт бойы ақылсыздықпен байланысты болғаны үшін, ақылсыздарға тым көп әсер етеді".