Кіріспе
ЛГБТ-маркетинг – ЛГБТ (лесбиянка, гей, бисексуал, трансгендер) тұтынушыларға арналған, мақсатты жарнамалармен немесе жалпы жарнамалармен, ЛГБТ ұйымдары мен шараларын демеу арқылы, немесе маркетингтік араласыманың кез келген басқа элементін бағытталған түрде пайдалану арқылы жүзеге асырылатын маркетингтік қызмет. ЛГБТ нарығы – көптеген елдердегі және салалардағы компаниялардан тауарлар мен қызметтерді сатып алатын тұтынушылар тобын құрайды.
LGBT marketing is the act of marketing to LGBT (lesbian, gay, bisexual, transgender) customers, either with dedicated ads or general ads, or through sponsorships of LGBT organizations and events, or the targeted use of any other element of the marketing mix. The LGBT market comprises a group of customers who buy goods and services from a broad range of companies across industry segments and in many countries.
Тарих
ЛГБТ қауымдастығының маркетинг әлеміне тигізген әсерінің алғашқы мысалдарының бірі 1973 жылы Coors Brewing Company компаниясына қатысты ЛГБТ қауымдастығының бойкоты болды. ЛГБТ қауымдастығы Coors компаниясының жұмысқа алу саясатына қарсылық көрсетті, себебі Coors жұмысқа алу кезінде полиграф тестісін қолданды және қызметкерлердің жыныстық бағдары туралы тікелей сұрақтар қойды. Coors бірнеше жыл бойкотқа мән бермеді, бірақ 1978 жылы кейбір ұсыныстар жасады, ал 1995 жылы гомосексуализм туралы сұрақтарды тоқтату және ЛГБТ қызметкерлеріне үйленбеген серіктестіктерге арналған жеңілдіктерді ұсыну сияқты бірнеше шаралар қолданды. Компания сондай-ақ Мэри Чейниді маркетинг өкілі ретінде жұмысқа алды және The Advocate журналында, сондай-ақ Денвер қаласындағы PrideFest сияқты шараларда жарнамалауды бастады.
Статистика
Гейлер мен лесбиянкалар қауымдастығына бағытталған маркетинг статистикалық қиындықтарға тап болады, себебі гейлер мен лесбиянкалар нарығының сенімді, пьерлік сараптамадан өткен бағалаулары аз жарияланған. Атап айтқанда, гей курорттарына келгендер мен гей немесе лесбиянкалар газеттеріне жазылғандар арасында жүргізілген кездейсоқ емес "қолайлы сауалнамалар" ЛГБТ сатып алу қабілетінің сенімсіз статистикалық есептемелеріне әкеп соқты. Нақты нарықта гейлер мен лесбиянкалардың нақты саны көбінесе, тіпті әрқашан белгісіз болады. Дегенмен, кейбір ұлттық үкіметтер халық санағының нәтижелерінен жыныстық бағдарының демографиялық мәліметтерін қамтитын деректерді жариялай бастады. 2000 жылғы АҚШ халық санағында бір жынысты серіктестіктерді есепке алуға мүмкіндік беретін екі сұрақ қойылды, және Халық санағы бюросы АҚШ-та 658 000-нан астам бір жынысты жұп үй шаруашылығын басқаратынын хабарлады. 2013 жылы Америкалық маркетинг қауымдастығы АҚШ ересек азаматтарының 3,5% өзін лесбиянка, гей, бисексуал деп, ал 0,3% трансгендер деп таныған. Сол кезде ЛГБТ тұтынушылар нарығының жалпы сатып алу қабілеті 835 миллиард доллардан асып түсетіні есептелді.
Жарнамалық санаттар
Негізгі жарнамалық санаттарға саяхат, қаржылық қызметтер, алкогольдік сусындар, автокөлік, ойын-сауық, шаш пен тері күтімі, сәнді заттар, фармацевтика және сән жатады. Мысалы, American Airlines компаниясы ЛГБТ қауымына бағытталған арнайы демалыс веб-сайтын іске қосты. ЛГБТ-маркетинг АҚШ-та он бес жылдан астам уақыттан бері қолданылып келеді, бірақ Австралия мен Еуропаның, соның ішінде Бельгия мен Нидерландының басқа аймақтарында бұл маркетингтік құбылыс салыстырмалы түрде жаңа. Бұрын осы топтың бар екенін мойындамаған көптеген брендтер қазір ЛГБТ тұтынушыларын белгілеп, оларға бағытталған шаралар қолдануда. 2006 жылдың тамызында Time журналы Еуропадағы танымал брендтердің ЛГБТ тұтынушыларын тартуға деген қызығушылығының артып келе жатқаны туралы бизнес мақаласын жариялады. 2013 жылы Адам құқықтары жөніндегі ұйым 2013 жылғы Корпоративтік теңдік индексін жариялады, ол АҚШ-тағы ЛГБТ қызметкерлеріне қатысты корпоративтік саясат пен тәжірибелерді бағалауға арналған ұлттық құрал болып табылады. Бұл компанияның гомосексуалдыққа деген қатынасын анықтау үшін де қолданылады. Маркетологтар үшін бұл маңызды білім, себебі ЛГБТ-маркетингі өз науқандарының әлеуметтік желілерге арналған бөлігіне ерекше назар аударуы керек екенін көрсетеді.
Әлеуметтік маркетинг
ЛГБТ қауымдастығына бағытталған маркетингтің көп бөлігі әлеуметтік маркетингке баса назар аударады. Алан Р. Андреасен әлеуметтік маркетингті былай анықтайды: "Коммерциялық маркетинг технологияларын қолданып, мақсатты аудиторияның өз еркімен қабылдайтын мінез-құлқына әсер ету арқылы олардың жеке және қоғамдық әл-ауқатын жақсарту" (Андреасен, 1994). Әлеуметтік маркетингтің басты мақсаты – қоғамда белгілі бір мәселе туралы хабардарлықты арттыру және осы мәселеге байланысты пікірлерді, көзқарастарды немесе іс-әрекеттерді өзгерту үшін жұмыс істеу. ЛГБТ қауымдастығы сияқты тығыз байланысты қауымда әлеуметтік маркетинг – қауымның мүддесіне жарайтын хабарларды тиімді жеткізудің маңызды жолы.
"The adaption of commercial marketing technologies to influence the voluntary behaviour of target audiences to improve their personal welfare and that of the society of which they are a part" (Andreasen, 1994). Social marketing's main aim is to raise awareness about a topic or issue within a community and work to change the overall opinion, attitude, or actions associated with that issue. Social marketing in a community that is as intimate and intertwined as the LGBT community is an effective and important way to get messages across that benefit the community as a whole.
ЛГБТ-ке қатысты сәтті маркетингтік кампаниялардың әлеуметтік пайдасы
ЛГБТ-маркетингтік кампанияның сәтті нәтижелері ЛГБТ қауымдастығына оңтайлы әсер ете алады, осы арқылы қауымдастықты қауіпсіз және құшақ жайлы етеді, ал бұл – әлеуметтік маркетингтің басты мақсаты. Осы нәтижелердің мысалдары:
Кондомыңызды жақсы көріңіз Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияның ЖҚС-қа қарсы күресу қоры (NZAF) 2014 жылы «Презервативіңді жақсы көр» (LYC) науқанын іске қосты, мақсаты – гей және бисексуал ерлер арасындағы жыныстық қатынаста презерватив пен майды міндетті түрде қолдану арқылы қауіпсіз жыныстық қатынас тұжырымдамасын тарату. Науқанның жалпы мақсаты – гей және бисексуал ерлер арасында Жаңа Зеландиядағы ЖҚС жұқтыруды азайту, себебі осы топтар ең көп тәуекелге ұшырайтын топтар ретінде анықталды (Клейтон Браун, 2015). LYC науқаны дәстүрлі медиа – мысалы, жарнама тақталары мен баспа (яғни газеттер мен журналдар) – сондай-ақ Жаңа Зеландиядағы гей/бисексуал ерлер сияқты мақсатты аудиториямен байланыс орнату үшін белсенді әлеуметтік желілер мен партизандық маркетингті қамтиды. Науқан NZAF атқарушы директоры Шон Робинсон ерлер арасындағы жыныстық қатынаста презерватив қолданудың төмендеп бара жатқанын байқағаннан кейін іске қосылды, бұл үрдіс Жаңа Зеландияда да, халықаралық деңгейде де байқалды (Saxton et al., 2015). Науқанның табыстылығын NZ ЛГБТ қауымдастығының бір бөлігі ретінде LYC әлеуметтік желілерінің танымалдылығы арқылы өлшеуге болады, сондай-ақ NZAF веб-сайтында жарияланған статистикада «Жаңа Зеландиядағы ерлер арасындағы жыныстық қатынаста жүзеге асылатын ЖҚС жұқтыру көрсеткіші LYC науқаны басталғаннан бері 12%-ға төмендеді» делінген. (NZAF, n. d.)
Өз мәртебеңіздің деңгейін біліңіз Нью-Йорк
LifeBeat коммерциялық емес ұйымы – бұл ХИВ/СПИД-тің шындықтары мен қауіптері туралы Американың жас ЛГБТ+ қауымдастығы мен олардың одақтастарын оқыту үшін музыка индустриясымен жұмыс істейтін қайырымдылық ұйымы (LifeBeat, c2013). 2014 жылы LifeBeat «Сіздің статусыңызды біліңіз» (KYSS) науқанын іске қосты. Оның мақсаты – мақсатты аудиторияға (13–25 жас аралығындағы ЛГБТ+ қауымдастығы) өте тартымды артистер қатысатын ауқымды музыкалық шара өткізу болды, онда билет алудың жалғыз шарты – қарапайым ВИЧ-тестілеуден өту. Екі мақсат қойылды: кем дегенде 167 жасты тестілеу орындарына тарту және бұрын тестілеуден өтпеген Нью-Йорк жастарын қамту. (Effie Worldwide, 2015) Әлеуметтік желілерде артистердің кең танылуы және жарнамалық щиттер мен газеттердегі дәстүрлі жарнаманы пайдалану арқасында науқан жылдам тарады. Бұл сәттің маңызды факторы – бүгінгі жастардың әлеуметтік желілердің ықпалымен «ФОМО» деп аталатын «қатысудан қорқу» құбылысын сезінуі болды, нәтижесінде мақсатты аудиторияның көбі осы шараға қатысу үшін ғана тестілеуден өтуге асықты (Przybylski et al., 2013). Бұл науқанның сәттілігі жастардың онлайн әлеуметтік желілерде белсенді болуымен және оқиға туралы ауызша таратуымен байланысты болды. 167 жасты тестілеу мақсаты үш есеге жуық орындалды, ал тестілеуден өткен жастардың 60% бұрын ешқашан тестілеуден өтпегенін, ал 98% қайтадан тестілеуден өтетінін айтты. (Effie Worldwide, 2015) ЛГБТ+ қауымдастығы Coors компаниясының жұмысқа алу саясатына қарсы наразылық білдірді – олардың көп жағдайында полиграф тесттері талап етілетін, оның барысында үміткерлердің сексуалдық бағдары туралы сұрақтар қойылды. Coors бірнеше жыл бойкотқа назар аудармады, бірақ 1978 жылы кейбір жеңілдіктер жасады, ал 1995 жылы гомосексуализмге қатысты сұрақтарды тоқтату және ЛГБТ+ қызметкерлеріне ішкі серіктестік жеңілдіктерін кеңейту сияқты бірнеше шаралар қабылдады. Компания сонымен қатар Мэри Чейниді маркетингтік өкіл ретінде тағайындады және The Advocate журналында, сондай-ақ Денвер қаласының PrideFest сияқты шараларда жарнамалай бастады. Әртүрлі елдердегі ЛГБТ+ маркетингтік агенттіктер ЛГБТ+ тұтынушыларын тартуды көздейтін компанияларға арналған мамандандырылған қызметтер ұсынады. Темекі және алкоголь өндірісі ЛГБТ+ қауымдастығына тікелей өнімдерін таратқан. 1990 жылы СПИД-ке қарсы күрескен ACT UP ұйымы Филип Моррис компаниясына бойкот жариялады. Осыдан кейін басқа темекі компаниялары да СПИД-ке қарсы күрескен ұйымдарға қаржылай көмек көрсетуді бастады. 2013 жылғы зерттеуде ЛГБТ+ қатысушылары темекіге байланысты контентке ЛГБТ+ емес қатысушыларға қарағанда әлдеқайда көп ұшырағанын хабарлады. ЛГБТ+ қауымдастығының мақсатты маркетингке реакциясын бағалау мақсатымен жүргізілген зерттеуде қатысушылардың, әсіресе POC емес адамдардың, оны құнды өкілдік ретінде қарастырғаны анықталды. ЛГБТ+ қауымдастығы ЛГБТ+ емес адамдарға қарағанда заттарға тәуелділікке бейімдеушілік деңгейі жоғары. 2013 жылғы мәліметтерге сәйкес, ЛГБТ+ жастары ЛГБТ+ емес әріптестеріне қарағанда алкогольге тәуелділік деңгейі жоғары, бұл үрдіс 1998, 2003 және 2008 жылдардағы деректерде де байқалған. 2016 жылғы зерттеуде ЛГБТ+ респонденттердің 49,5% қазіргі кезде темекі шегетінін, ал 70,2% темекі шегу денсаулыққа қауіпті екенін мойындағанын көрсетті. 2009–2010 жылдардағы Ұлттық ересектердегі темекіге қатысты сауалнама деректері бойынша, гей және бисексуал темекі шегушілер темекі тартпайтын адамдарға қарағанда темекі тартуды тоқтатуға көмектесетін желілер туралы аз біледі. ЛГБТ+ қауымдастығының заттарға тәуелділігін азайтуға бағытталған маркетингтік кампаниялар жүргізілді. ЛГБТ+ қауымдастығына бағытталған темекіге қарсы «Break Up» науқанының нәтижелері әр түрлі болды: оны іске асырғаннан кейін жүргізілген зерттеулер көмек телефондарына қоңыраулардың көбейгенін көрсетті, бірақ темекі тартуды тоқтату әрекеттері күрт өспеді. 2016 жылы FDA ЛГБТ+ жастарында темекі шегуді алдын алу және азайту мақсатымен «This Free Life» науқанын қаржыландырды.
Due to the mass followings of the artists on social media and the incorporation of traditional advertising through the use of billboards in popular areas and ads in newspapers that were popular with their target audience, the campaign went viral. A large factor of this success is that today's youth experience a new phenomenon that has been labeled 'FOMO', or fear of missing out, as a result of social media which meant more and more of the target audience were getting tested just to attend this event (Przybylski et al., 2013). This campaign's success was unprecedented due to the heavy online social media presence of the youth, spreading this event through word of mouth. The objective of 167 youth tested was almost tripled, and 60% of those youth tested said they had never been tested before, with 98% of those saying they would get tested again. (Effie Worldwide, 2015 The LGBT community joined to protest Coors' hiring practices – polygraph tests were often required, during which the prospective employee was asked about their sexual orientation. Coors ignored the boycott for several years, but made some concessions in 1978, and in 1995 began several countermeasures, including dropping the questions regarding homosexuality and extending domestic partnership benefits to its LGBT employees. The company also hired Mary Cheney as a marketing representative and began advertising in The Advocate and at events such as Denver's PrideFest. Specialist LGBT marketing agencies in various countries provide specialized LGBT market services to companies seeking to target LGBT customers. The tobacco and alcohol industries have marketed products directly to the LGBT+ community. In 1990, ACT UP, an AIDS organization, boycotted Phillip Morris. Following this, other tobacco companies began funding AIDS organizations. In a 2013 study, LGBT+ participants reported statistically significant higher levels of exposure to tobacco related content than non LGBT+ participants. In a study gauging LGBT+ response to targeted marketing, researchers noted that participants, particularly non POC, interpreted it as valuable representation. The LGBT+ community has historically suffered from higher levels of substance abuse than non LGBT+ individuals. As of 2013, LGBT+ youth struggle with higher levels of alcohol usage than their non LGBT+ peers, a pattern previously seen in 1998, 2003, and 2008 data. In a 2016 study, 49.5% of LGBT+ respondents reported current cigarette smoking, while 70.2% recognized smoking endangered one's health. In 2009 2010 data from the National Adult Tobacco Survey, gay and bisexual smokers were less likely to be aware of cessation helplines than straight smokers. Marketing campaigns focusing on lowering levels of LGBT+ substance abuse have been attempted. Break Up, an LGBT+ focused anti smoking campaign, was met with mixed results; while a study following its implementation indicated helpline usage had increased, cessation attempts had not. In 2016, the FDA funded the This Free Life campaign to help prevent and reduce smoking among LGBT+ young adults.