Кіріспе

Британдық тарихшы, тележүргізуші және автор Саймон Джонатан Себаг Монтефиор (Simon Jonathan Sebag Montefiore; 27 маусым 1965 жылы туған) – британдық тарихшы, тележүргізуші және танымал тарихи кітаптар мен романдардың авторы, оның ішінде «Сталин: Қызыл патшаның соты» (2003), «Иерусалим: Биография» (2011), «Романовтар 1613–1918» (2016) және «Әлем: Адамзаттың отбасы тарихы» (2022).

Ерте өмір

Саймон Себаг Монтефиоре Лондонда дүниеге келген. Оның әкесі – психотерапевт Стивен Эрик Себаг Монтефиоре (1926–2014), банкир сэр Джозеф Себаг Монтефиоренің шөбересі және бай меценат сэр Мозе Монтефиоренің мұрагері. Саймонның анасы – Филис Апрель Джаффе (1927–2019), Джаффе отбасының Литва тармағынан шыққан. Оның ата-анасы 20 ғасырдың басында Ресей империясынан қашып кеткен. Олар Нью-Йоркке билет сатып алған, бірақ алданып, Ирландияның Корк қаласында қалдырылған. 1904 жылы Лимерик погромынан кейін оның әкесі Генри Джаффе елден шығып, Англияның Ньюкасл-апон-Тайн қаласына көшіп барды. Саймонның ағасы – Хью Себаг Монтефиоре. Монтефиоре Людгроув мектебінде және Харроу мектебінде білім алған, ол мектеп газеті «Харровиан» редакторы болған. 17 жасында Оңтүстік Африканың алтын кендерінде жұмыс істеді, 2023 жылы: «Бұл апартеидтің соңғы жылдары еді. Мен оның құлауын өз көзіммен көргім келді» деді. 1983 жылдың күзінде ол «Харровиан» газеті үшін Ұлыбританияның премьер-министрі Маргарет Тэтчермен сұхбаттасқан. Ол Гонвилл және Каиус колледжінде (Кембридж) тарих мамандығына грант жеңіп, онда философия докторы (PhD) дәрежесін алған.

Мансап

Монтефиоре банкир, сыртқы істер журналисі және Кеңес Одағы құлаған кездегі қақтығыстарды жамылған соғыс тілшісі болып жұмыс істеді. "Сталин: Қызыл патшаның соты" 2004 жылғы Британдық кітап сыйлығының "Жылдың тарихи кітабы" аталымын жеңіп алды. "Жас Сталин" LA Times кітап сыйлығының "Ең үздік өмірбаяны", Коста кітап сыйлығы, саяси әдебиет үшін Бруно Крейский сыйлығы, Le Grand Prix de la Biographie Politique сыйлығын жеңіп алды және Джеймс Тейт Блэк естелік сыйлығының тізіміне іріктеліп алынды. "Иерусалим: Биография" Сандей Таймс газетінің бестселлерлер тізімінде бірінші орын алды, сондай-ақ әлемдік бестселлер атанды және еврей кітап кеңесінің "Жыл кітабы" сыйлығын жеңіп алды. Бұл кітап Қытай Ұлттық кітапханасы тағайындаған беделді Қытай әдеби сыйлығы – 10-шы Венжин кітап сыйлығына да ие болды. Монтефиоре "Жылыстағы бір түн" және "Сашенка" романдарының авторы. "Жылыстағы бір түн" жылдың саяси романы сыйлығын жеңіп алды және Оруэлл сыйлығына ұсынылды. Ол Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі және Букингем университетінің гуманитарлық ғылымдар бойынша қонақ профессоры.

Жеке өмір

Монтефиоре әйелі, романист Санта Монтефиоре және екі баласымен бірге Лондонда тұрады. Монтефиоре 2021 жылдың қыркүйегінде Ұлттық портрет галереясының қамқоршысы болып тағайындалды. Ол сондай-ақ дінаралық қатынастарға тығыз байланысты. 2023 жылдың шілдесінде ол Кентербери архиепискобы Джастин Уэлбимен сахнада сұхбаттасты, бұл шараны Британдық яһудилер кеңесі Англияның ең көне синагогасы Бевис Маркс синагогасында өткізді. Ол Simon Sebag Montefiore атымен жарияланады, бірақ Себаг Монтефиоре деп аталуын қалайды.

Фильмдер мен теледрама сериалдары

Монтефиоренің бірнеше кітабы қазір фильмдер немесе теледрамалық сериалдар түрінде дамытылуда. 2017 жылдың ақпан айында Анджелина Джоли «Симон Себаг Монтефиоренің Ұлы Екатерина және Потемкин» кітабын Universal Studios студиясымен бірлесіп әзірлеп жатқанын мәлімдеді. Сондай-ақ 2017 жылдың басында Lionsgate Films киностудиясы Монтефиоренің «Иерусалим: Биография» кітабын сатып алғанын жариялады. Бұл кітап ғасырлар бойындағы соғыстар, сатқындықтар, сенім, фанатизм, қырғын, қуғын-сүргін және бірлесіп өмір сүру тарихын көрсететін, кейіпкерлерге баса назар аударатын, көп сериялы теледрамаға айналады. Монтефиоре оны «Тәждер ойыны» сериалымен салыстырды. Кино сценарийшісі және режиссер Нил Джордан кітапты теледидарға бейімдеу жобасына тартылды, сонымен қатар ол продюсерлік міндеттерді де атқарады. 2016 жылдың сәуірінде 21st Century Fox өзінің анимациялық бөлімшесі Blue Sky Studios, «Мұз дәуірі» сериясының авторлары, Монтефиоре мен Санта Монтефиоре жазған балалар кітаптарының сериясы «Royal Rabbits of London» сатып алып, анимациялық көркем фильмге айналдырғанын хабарлады. 2018 жылдың шілдесінде сценарийші Уилл Дэвис кітапты экранға бейімдеу үшін жобаға тартылғаны туралы мәлімдеме жасалды. Сондай-ақ 2018 жылдың шілдесінде Hat Trick Productions Монтефиоренің «Жылыстағы бір түн» романы бойынша теледидарлық бейімдеу жасау үшін опция алғаны хабарланды.

Пікірлер

Монтефиоренің 2016 жылы жарық көрген «Романовтар 1613–1918» атты тарихи емес кітабы швед тарихшысы Дик Харрисон тарапынан бірнеше тарихи қателіктерге толы деген айыптамаға ұшырады. Сонымен қатар, кітап көптеген жағымды пікірлерге ие болды. Ольга Грушин «Нью-Йорк Таймс» газетінде бұл кітапты «Тартымды» деп атады. Стивен Коткин «Уолл-стрит Журналында» кітапты жоғары бағалап, «Ресей туралы Монтефиореден жақсы жазатын автор жоқ, оның зердесі мен бейнелеуі осы кітапта өте керемет, ал соңғы үштен бірі – ғасыр соңының естен шығарғысыз жағдайынан революциялық құлпыруға дейінгі кезеңі таң қалдырады» деді. Тарихшы Антони Бивор кітаптың «Ең үлкен ауқымдағы эпикалық тарихты» ұсынғанын атап өтті. «The Observer» газетінде Джон Кампфнер Монтефиоренің кітабын «Қызықты, зерттеу жұмысы аса мұқият, ал стильі тартымды» деп сипаттады.

Әлем: адамзат тарихының отбасылық тарихы

2022 жылы Монтефиоре әлем тарихын жазды: «Дүние: Адамзат отбасы тарихы». Кітап жағымды пікірлер алды. «Экономист» журналы былай деп жазды: «Кітаптың көлеміне қарамастан ойыңызды тоқтатудың қажеті жоқ: бұл керемет оқырманды қызықтыратын туынды. Автор өзінің династиялық билеушілер, алаяқтар мен психопаттар бейнесін шеберлікпен суреттеп, олардың өмірін жандандырады, жыныстық қатынастар мен зорлық-зомбылыққа толы эпизодтарды көрсетеді. Бұл кітап бірден қызықтырып, сонымен бірге білім береді».

«The New Yorker» басылымы кітапты «Династиялық биліктің монументалды сараптамасы: оны қалай иеленуге болады, қалай сақтап тұруға болады және қалай ысырап етуге болады» деп атады. Монтефиоре «Англия мен Еуропаға артық көңіл бөлмей, шынайы әлемдік тарих жазу» туралы берген уәдесін толық орындады. Ол жанды тілмен және көркем суреттермен адамдардың, сауданың және мәдениеттің кеңейіп келе жатқан әлемдік байланыстарын көрсетеді.

«The Times» газеті үшін Жерар ДеГroot кітапты былай деп қорытындылады: «Нейдертальдықтардан Трампқа дейінгі әлем тарихы. Бұл қызықты оқиға, жауыздық, жыныстық қатынас, қатыгездік және хаосқа толы калейдоскоп. Монтефиоре отбасыға назар аудару арқылы әлемдік тарихтарда көбінесе жетіспейтін жақындық пен жекеленіп тұруды қамтамасыз етеді. Кітаптың өзіндік есімдігі мен жаны бар. Бұл сонымен қатар өте күлкілі, керемет көңіл көтеретін кітап».

Көркем әдебиеттер сын-қағаздары

Монтефиоренің тұңғыш романы "Корольдік шеру" 1991 жылы жарық көрді. "The Spectator" газеті бұл кітапты "ұятты" және "өте әдемі емес" деп бағалаған. Монтефиоре Ресейде өтетін ойдан шығарылған триллерлерден тұратын "Мәскеу трилогиясын" жазды. Олар жағымды пікірлер алды. "Сашенка" (2008) романы "The Washington Post" газетінде "Тартымды. Сашенка – Голливудтік фильмнің кең ауқымымен тарихи детектив. Монтефиоре – орыс тарихы туралы энциклопедиялық білімін Санкт-Петербургтың мұзындай жылтылдаған тілмен жандандыратын шебер әңгімеші" деп сипатталды. "The Wall Street Journal" газеті "Бұл тамаша роман. Сашенканы естен шығару мүмкін емес. Шабыттандырады. Монтефиоре – теңдесі жоқ әңгімеші, оның прозасы тебірентетін және нақты" деп мақтады. "One Night in Winter" (2013) романы "The Guardian" газетінде "Сталиндік Ресейдегі жеке өмір мен поэзиялық армандар туралы қызықты триллер. Көңілді оқылым. Билік немесе махаббат туралы болсын, қараңғы, әдемі оқиға" деп сипатталды. Трилогиядағы соңғы роман, "Түскі аспандағы қызыл" (2017), "The Times" газетімен "мифтік және қанды" деп аталды, ал "Booklist" журналы "тарихи дәлдік, кейіпкерлеріне деген шынайы сезім және Сталиндік Ресейдің трагедиялық операсын ашатын оқиғаны ұсына отырып, бірнеше деңгейде керемет" деп бағалады.