Кіріспе

Ағылшын романисі (туған 1957)

Роберт Деннис Харрис (7 наурыз 1957 жылы туған) – британдық романист және бұрынғы журналист. Ол журналистика және ғылыми-публицистикалық жанрдағы еңбектерімен мансабын бастағанмен, оның даңқы тарихи романдарына негізделген. "Отан" атты бестселлер романынан бастап Харрис Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты оқиғаларға ден қойды, одан кейін ежелгі Римдегі оқиғалар туралы шығармалар жазды. Оның соңғы туындылары заманауи тарихқа арналған.

Ерте өмір және білім

Роберт Харрис балалық шағын Ноттингем қалалық кеңесіне қарасты шағын, жалдамалы үйде өткізді. Жазушы болу арманы ерте жасында, әкесі жұмыс істеген жергілікті баспаханаға барудан туды. Харрис Лестерширдегі Боттсфорд қаласындағы Белвоар орта мектебінде, содан кейін Мелтон Моубрейдегі Король Эдуард VII мектебінде оқыды, кейіннен оның құрметіне зал аталды. Ол сол жерде пьесалар жазып, мектеп журналын редакциялады. Ол Флеминг даңғылы, 17-үйде тұрды. Харрис Кембридж университетінің Сельвин колледжінде ағылшын әдебиетін оқыды, онда Кембридж одағының президенті және Кембридж университетінің ең көне студенттік газеті – «Варсити» редакторы болып сайланды.

Ерте мансап

Кеймбриджді қалдырғаннан кейін Харрис BBC-ге қосылып, Panorama және Newsnight сияқты жаңалықтар мен өзекті мәселелер бағдарламаларында жұмыс істеді. 1987 жылы, 30 жасында, ол "The Observer" газетінің саяси редакторы болды. Кейін ол "The Sunday Times" және "The Daily Telegraph" газеттерінде тұрақты түрде мақалалар жазды.

Шығармашылық шығармалар (19821990)

Харрис өзінің алғашқы кітабын, "Қойғызудың жоғары түрі" (1982) деген кітабын BBC журналисі Джереми Паксманмен бірге жазды: бұл химиялық және биологиялық қару туралы зерттеу болды. Содан кейін тағы да көп құжаттық кітаптар жарық көрді: Фолкленд соғысын қамтыған "Gotcha! Үкімет, БАҚ және Фолкленд аралдары дағдарысы" (1983); Нил Кинноктың қалыптасуы (1984), ол оппозиция жетекшісі болғаннан кейінгі Киннок туралы мақала; "Гитлердің күнделіктерін сату" (1986), Гитлердің күнделіктеріне қатысты дауылды тергеу; және "Жақсы және адал қызметкер" (1990), Маргарет Тэтчер премьер-министр болған кездегі баспасөз хатшысы Бернард Ингемді зерттеу.

Отан (1992)

Харристің бестселлер болған тұңғыш романы, балама тарихты зерттейтін «Fatherland» романы, нацистік Германия Екінші дүниежүзілік соғысты жеңіп шыққан әлемде өрбиді. Оның жарық көргені Харриске кәсіби жазушы болып толық уақыт жұмыс істеуге мүмкіндік берді. 1994 жылы HBO телеарнасы осы роман бойынша телефильм түсірді. Харрис кітаптан түскен табысқа Беркширдегі бұрынғы дін қызметкерінің үйін сатып алғанын, оны әзілде «Гитлер салған үй» деп атап, әлі күнге дейін сол жерде тұрып жатқанын мәлімдеді.

Энигма (1995)

Екінші романы "Энигма" екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кембридж университеті мен Блетчли паркінде неміс "Энигма" шифрын қабылдауды бейнеледі. 2001 жылы Том Стоппард жазған сценарий бойынша Дугрей Скотт пен Кейт Уинслет бас рөлдерде ойнаған фильмге айналдырылды.

Архангел (1998)

Архангел тағы бір халықаралық бестселлер болды. Онда қазіргі Ресейде Сталиннің күнделігі деп саналатын құпия дәптерді іздеп жүрген британдық тарихшының оқиғасы баяндалады. 2005 жылы бұл кітапша BBC арнасы үшін Дэниел Крейгтің басты рөлде ойнаған телефильмге бейімделді.

Помпеи (2003)

2003 жылы Харрис өзінің назарын ежелгі Римге, Помпеяға бұрды. Роман 79 жылы Везувий жанартауы атпастан бұрын Помпеи қаласының жанында жұмыс істейтін римдік су құбыры инженері туралы. Су құбырлары жұмысын нашарлата бастағанда, ол тергеу жүргізеді және жанартау жердің астын қозғайтынын, жарылысқа жақын екенін түсінеді. Сонымен қатар, ол жергілікті ықпалды кәсіпкердің жас қызына ғашық болады, ол бұрынғы инженермен заңсыз ақша соғып, қалалық суды жеке пайдалану үшін бұрып, сол келісімді сақтап қалу үшін барлық амалға барады.

Империя (2006)

2006 жылы Харрис «Помпеи» романынан кейін тағы бір римдік дәуірге қатысты шығарма жазды – «Imperium». Бұл, ұлы рим ораторы және заңгері Маркус Туллиус Цицеронның өміріне арналған трилогияның бірінші романы.

"Адамдық рух" (2007)

Харрис Тони Блэрдің ерте және ынталы қолдаушысы (жеке танысы) және Жаңа лейбористер партиясының демеушісі болды, бірақ Ирак соғысы оның құлшынысын басып тастады. "Біздің жақсы да, жаман да күндеріміз болды, бірақ Иракқа басып кіруге дейін біз ешқашан жақын қарым-қатынасты үзген емеспіз, мен үшін бұл түсініксіз болды", - деді Харрис. 2007 жылы Блэр отставкаға кеткен соң Харрис өзге жұмыстарын тастап, «The Ghost» романын жазуға кірісті. Романның атауы бір жағынан кәсіби «көлеңкелі жазушыға» сілтеме жасайды, оның ұзақ меморандумы романның негізін құрайды, екінші жағынан, әрекет басталғанда, қорқынышты және түсініксіз жағдайда суға батып кеткен оның тікелей ізашарына қатысты. Қайтыс болған адам жақында қызметтен алынған британ премьер-министрі Адам Лэнгтің өмірбаяндық әңгімесін жазып жүрген, Блэрдің жасырын бейнесін сомдайтын кейіпкер еді. Шери Блэрдің көркемдік бейнесі күйеуін зұлымдықпен манипуляциялайтын әйел ретінде бейнеленген. Харрис кітап жарыққа шыққанға дейін The Guardian газетіне: «Бұл кітап жарық көрген күні сотқа шақыру қағазы келуі мүмкін. Бірақ мен оны білгенімде күмәнданамын», - деді. АҚШ Ұлттық радиосына берген сұхбатында Харрис Лэнг және Блэр сияқты саясаткерлер, әсіресе ұзақ жылдар билікте болғандар, күнделікті өмірден оқшауланып, аз оқиды және көзқарастары шектеулі болады деп айтты. Сондықтан, естеліктерін жазу кезінде оларға «көлеңкелі жазушы» одан да көп қажет болады. Харрис романның атауында жасырылған үшінші, азырақ көзге түсетін мағына бар екенін және, ең бастысы, кітапты жазудың нақты себебін меңзеді. Оның айтуынша, Блэр Иракқа шабуыл жасау себептерін түсіндіргенде, президент Буш үшін «көлеңкелі жазушы» рөлін атқарған: ол бұл мәселені президенттен де жақсы жеткізді. The New York Observer басылымы «Блэрдің құпия ақпаратын беру жобасы» деген тақырыппен жариялаған сынды рецензиясында кітаптың «сенсациялық ашылуы» «өте таң қалдырады, тіпті шындыққа сәйкес келмейді, бірақ егер олай болса, Ұлыбританияның соңғы тарихының көп бөлігін түсіндіруге болар еді» деп жазды.

Люструм (2009)

Цицерон трилогиясының екінші романы "Люструм" 2009 жылдың қазан айында жарық көрді. АҚШ-та ол 2010 жылдың ақпанында "Conspirata" деген басқа атаумен шықты.

Қорқыныш индексі (2011)

"Қорық индексі" 2011 жылдың қыркүйек айында Хатчинсон баспасында жарық көрді. Ол 2010 жылғы жылдам құлдырауға (Flash Crash) назар аударады және Женевада тұратын американдық экспат хедж-фонд операторы VIXAL 4 деп аталатын жаңа компьютерлік алгоритмдер жүйесін іске қосады, ол адамдардан жылдам жұмыс істеуге арналған, бірақ адамдардың бақылауынан шыға бастайды. 2022 жылы Sky Atlantic оны Джош Хартнетт басты рөлде ойнаған 4 бөлімді шектеулі телесерия ретінде бейімдеді.

Қызыл әскер мен тыңшы (2013)

"Офицер мен тыңшы" – 1895 жылы Францияның Статистикалық бөлімін, құпия барлау бөлімін басқаруға тағайындалған француз офицері Жорж Пикардың тарихи оқиғасы. Ол біртіндеп Альфред Дрейфустың басқа біреу жасаған тыңшылық үшін әділетсіз түрмеге қамалғанын, ал сол адам әлі де бостандыққа шығып, немістерге тыңшылық жасап жүргенін түсінеді. Ол шындықты ашу үшін мансабы мен өмірін қауіпке тігеді. Харристің бұл романды жазуына оның досы Роман Полански шабыттандырды, ол 2019 жылы осы романды фильмге бейімдеді.

Диктатор (2015)

Диктатор – Харис Цицерон трилогиясының көптен күткен соңғы кітабы. Ол 2015 жылдың 8 қазанында Хатчинсон баспасынан шықты.

Конклав (2016)

Conclave, 2016 жылдың 22 қыркүйегінде жарық көрген, "Ватиканда 72 сағат ішінде" "жаңа папа сайлануына" әкеп соқтыратын роман. Ол Ральф Файнс пен Стэнли Туччи бас рөлдерде ойнаған, Эдвард Бергердің режиссерлік жұмысымен фильмге көшірілді және 2024 жылдың 1 қарашасында АҚШ-та Focus Features компаниясымен көрсетіледі.

Мюнхен (2017)

Мюнхен, 2017 жылдың 21 қыркүйегінде жарық көрген, 1938 жылғы Гитлер мен Ұлыбритания премьер-министрі Невилл Чемберлен арасындағы Мюнхен келісіміне қатысты келіссөздер кезінде өтетін триллер. Оқиға екі жас мемлекеттік қызметкердің – неміс Хартман мен ағылшын Легаттың – көзқарасынан баяндалады. Олар университетте дос болғаннан кейін алты жыл өткен соң, тағдырлы саммитте қайта кездеседі. 2022 жылы бұл туынды Джереми Айронс пен Джордж МакКей бас рөлдерде ойнаған «Мюнхен – Соғыстың шетінде» атты Netflix фильміне бейімделді.

Екінші ұйқы (2019)

2019 жылдың 5 қыркүйегінде жарық көрген «Екінші ұйқы» кітабы 1468 жылы Уэссекстегі Аддикотт Сент-Джордж шағын ағылшын ауылында өтеді (бірақ бұл «біздің» 1468 жылымыз емес; ол 2020 жылдардан 800 жыл кейінірек). Кітап бұрынғы дін қызметкерін жерлеу үшін жіберілген Кристофер Фэрфакс деген дін қызметкерінің басынан өткен оқиғаларды және ол ашқан құпияларды – дін қызметкері, ауыл және олардың өмір сүретін қоғамы туралы айтады.

V2 (2020)

V2, 2020 жылдың 17 қыркүйегінде жарық көрген, 1944 жылдың қараша айында өтетін триллер. Ол неміс V 2 зымыран ғалымы Руди Граф және британдық WAAF Кей Катон Уолштың өзара байланысты әңгімелерін баяндайды.

Ұмыту актісі (2022)

Act of Oblivion, 2022 жылдың 1 қыркүйегінде жарық көрді, оқиғасы 1660 жылы өтеді және Корольдік кеңесінің Ричард Нейлері корольдікке қарсы болған Эдвард Уэлли мен Уильям Гоффты іздеуге жіберілген шаруаға арналған. Бұл кітапта Нейлерден басқа тек тарихи тұлғалардың есімдері ғана қолданылған.

Қалқыма (2024)

Оның келесі романы "Жағалау" 2024 жылдың 29 тамызында жарық көреді. Ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін жас британдық барлау офицерінің тағдырын баяндайды, оған премьер-министр Х.Х. Асквит Венеция Стэнлимен байланыста болған кезде жоғалып кеткен құпия құжаттарды тергеу жұмысы тапсырылады.

Роман Поланскимен жұмыс

2007 жылы Харрис өзінің «Помпея» романының сценарийін режиссер Роман Поланскиге жазды. Харрис көптеген сұхбаттарында романының сюжеті Поланскинің «Қытай кварталы» фильмінен шабыттанғанын мойындады, ал Полански оны «Помпеяға» тартқан осы ұқсастық екенін айтты. Summit Entertainment компаниясы түсіретін фильм 2007 жылы Канн кинофестивалінде Испанияда түсірілетін ең қымбат еуропалық фильм ретінде жарияланды. Бұқаралық ақпарат құралдарында Поланскидің басты рөлдерге Орландо Блум мен Скарлетт Йоханссонды шақыруды жоспарлағаны хабарланды. 2007 жылдың қыркүйегінде актерлердің ереуіліне байланысты фильм түсірілімдері тоқтатылды. Содан кейін Полански мен Харрис Харристің бестселлері «Жұмбақ» романына көшті. Олар бірлесіп сценарий жазды және Полански 2008 жылдың басында Николас Кейдж, Пирс Броснан, Тильда Свинтон және Ким Кэтраллдың қатысуымен фильм түсіруді жариялады. Бірақ фильм бір жылға кейінге шегерілді, ал Кейдж мен Свинтонның орнына Эван МакГрегор мен Оливия Уильямс келді. Ұлыбританияда «Жұмбақ жазушы» деп аталатын фильм 2009 жылдың басында Берлинде және Солтүстік теңіздегі Силт аралында түсірілді. Поланскиның осы қалаларға заңды түрде баруға мүмкіндігі болмағандықтан, бұл орындар Лондон мен Марта Виньярдқа ұқсас болды. Швейцарияда түрмеге қамалғаннан кейін де ол үй қамауында пост-өндірісті бақылады және фильмнің премьерасы 2010 жылдың ақпан айында Берлин кинофестивалінде өтті. Харрис өзінің «Офицер және шпион» романын жазуға Поланскидің Дрейфус ісіне ұзақ жылдар бойы қызығушылығынан шабыттанды. Ол сондай-ақ 2012 жылы Поланскинің режиссерлік жобасы болған оқиғаға негізделген сценарий жазды. Сценарий алғашқыда Дрейфустың айыпталуына себеп болған құпия іс қағазындағы әрпінен кейін «D» деп аталды. Көп жылдық өндірістік қиындықтардан кейін, ол 2018 жылы Жан Дюжардиннің қатысуымен түсірілді. Оны Ален Голдман продюсерлік етті және 2019 жылы Gaumont көрсетті. 2018 жылдың маусым айында Харрис Поланскиді қайта қолдап, оның қылмыстарына сын айтуды мәдениет пен сән мәселесі деп атады. «Мәдениет мүлдем өзгерді. Сондықтан сұрақ туындайды: «Олай болса, мен мәдениетке ілесемін бе?» Немесе «Ол содан бері ештеңе істемеді. Ол «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, Лос-Анджелесте оған тұрғындар аяқ астынан қол шапалақтады». Уақыттың рухы өзгерді. Сіз оған ілесесіз бе? Шынымды айтсам, менің ойымша, бұл қиын. Моральдық тұрғыдан, мен сән өзгергендіктен ұстанымымды өзгертуге себеп көрінбейді».

Теледидарлық көрсетілімдер мен радио хабарлары

Харрис 1990 жылы алғашқы серияның үшінші эпизодында және бір жылдан кейін екінші серияның төртінші эпизодында BBC сатирикалық панельдік ойынында қатысты. Бірінші рет ол саясаткер Рой Хаттерслидің соңғы сәтте алмастырған қонағы болды. 2007 жылдың 12 қазанында ол бағдарламаға үшінші рет келді, алғашқы қатысқан күнінен дәл 17 жыл өткен соң. Екінші және үшінші қатысулары арасындағы 16 жылға жуық үзіліс Харриске шоу тарихындағы екі қатысудың арасындағы ең ұзақ үзіліс рекордсын әкелді. Бұл рекорд 2016 жылдың 22 сәуірінде Эдди Иззард 11-ші серияның 5-ші эпизодында (1996 жылдың 17 мамырында) соңғы рет қатысқаннан кейін 20 жылға жуық уақыттан соң қайтадан қатысып, бұзылды. 2010 жылдың 2 желтоқсанында Харрис Desert Island Discs радио бағдарламасында балалық шағы және Тони Блэр мен Роман Поланскимен достығы туралы әңгімеледі. Харрис 2012 жылдың 10 ақпанында американдық PBS телеарнасының Charlie Rose шоуында пайда болды. Ол өзінің "Қорық индексі" романын Мэри Шеллинің "Франкенштейн" романы сияқты заманауи готикалық роман деп сипаттады. Сондай-ақ Харрис өзінің "Адам кейпі" романы Роман Поланскинің режиссерлігімен "Адам кейпі" фильміне түскенін айтты.

Баспасөзші

Харрис The Sunday Times газетінде тілші болған, бірақ 1997 жылы одан бас тартқан. 2001 жылы ол журналистикаға қайта оралды, The Daily Telegraph газетіне мақалалар жазды. 2003 жылы Британ баспасөзінің сыйлығында «Жылдың тілшісі» деп танылды.

Жеке өмір

Харрис Беркширдегі Хангерфордтың жанындағы Кинтберидегі бұрынғы дикон үйінде әйелі Гилл Хорнбимен бірге тұрады. Гилл Хорнби өзі де жазушы және бестселлер жазушы Ник Хорнбидің қарындасы. Олардың төрт баласы бар. Харрис Хорнбидің 2000 жылғы «Ангелмен сөйлесу» жинағына «PMQ» атты қысқа әңгімесін қосты. Бұрын Лейборист партиясына қаржылай көмек көрсеткен ол, партия жетекшісі Джереми Корбиннің Guardian газетінің журналисі Сеумас Милнді коммуникация директоры етіп тағайындағаннан кейін партияны қолдауын тоқтатты. Қазір ол Либерал-демократтарды қолдайды.

Қысқа әңгімелері

PMQ, "Ангелмен сөйлесу" жинағындағы әңгіме. Лондон: Пингвин, 2000 жылдың 2 қарашасы.

Шығармашылық емес

Өлімнің жоғары түрі: Газ және микробтық соғыс туралы құпия оқиға (Джереми Паксменмен бірге). Лондон: Chatto & Windus, 1982 жылдың наурыз айы.
Gotcha! Үкімет, БАҚ және Фолкленд аралдарының дағдарысы. Лондон: Faber and Faber, 1983 жылдың қаңтары.
Нейл Кинноктың қалыптасуы. Лондон: Faber and Faber, 17 қыркүйек 1984.
Гитлерді сату: Гитлердің күнделіктерінің тарихы. Лондон: Faber and Faber, 17 ақпан 1986.
Жақсы және адал қызметкер: Бернард Ингемнің рұқсатсыз өмірбаяны. Лондон: Faber and Faber, 1990 жылдың желтоқсаны.

Марапаттар мен ұсыныстар

Жыл Сыйлық Санаты Жұмыс Нәтижесі Ref. (Reference(s)) 2011César AwardsҮздік бейімделу "Аспан астындағы жазушы" 2020 "Шпион офицері және шпион" 2010Еуропалық кино сыйлығыҮздік сценарист "Аспан астындағы жазушы" 2019 "Шпион офицері және шпион" 2011Lumières AwardsҮздік сценарий "Аспан астындағы жазушы" 2020 "Шпион офицері және шпион" 2010Вальтер Скотт сыйлығыLustrum Ұзақ тізімге ілігу 2014 "Шпион офицері және шпион" 2023 "Есте сақтамау актісі" Ұзақ тізімге ілігу

Құрметтер

2022 жылдың 22 шілдесінде ол Лестер университетінен Әдебиет докторы (D. Litt) құрметті ғылыми дәрежесімен марапатталды.