Кіріспе

Манхэттендегі қалың қабатты қонақүйлер, Нью-Йорк. Америкалық радиатор ғимараты 40-шы көшеде орналасқан, ол Брайант паркінің оңтүстік шекарасын құрайды және Бесінші және Алтыншы авенюлердің арасында жатыр. Сол блоктан шығысқа қарай Инженерлер клубы ғимараты, "Брайант" және 452 Fifth Avenue; оңтүстікке қарай Инженерлік қоғамдар ғимараты және Хаскинс & Селлс ғимараты; ал батысқа қарай Брайант Парк студиясы көрінеді. Тағы да жақын жерлерге 40-шы көшенің солтүстігінен өтетін Нью-Йорк қалалық кітапханасының бас бөлімшесі, сондай-ақ оңтүстік-шығысқа қарай Лорд & Тейлор ғимараты жатады. 1930 жылға дейін 46–52 Батыс 40-шы көшеде және 39–43 Батыс 39-шы көшеде алты үй орналасқан, содан кейін бұл жерге қосымша салынды.

Сәулет

Америка радиатор ғимаратын Реймонд Худ пен Ж. Андре Фуйлу, Hood, Godley және Fouilhoux фирмасынан, готикалық қайта жандану және арт-деко стильдерінің қоспасымен жобалады. Ол 1924 жылы Америка радиатор компаниясының бас кеңсесі ретінде салынды. Рене Пол Шамбелан, Худтың және оның әріптесі Джон Мид Хауэллстің жиі серіктесі, әшекейлеу мен мүсіндерін жасады. Құрылысқа көптеген басқа мердігерлер шақырылды. ғимараттың дизайны жақын жердегі екі ғимараттан шабыт алды: Кэндлер ғимаратының негізі мен мұнарасы және Буш мұнарасының готикалық элементтері.

Нысан

Бастапқы құрылыстың биіктігі 103,02 метрді құрайды. Ол бес қабатты негіздің үстінде он сегіз қабатты мұнарадан тұрады. Батыстағы қосымша ғимараттың биіктігі бес қабатты ғана. «Архитектуралық форум» журналының мәліметінше, төменгі қабаттар «ғимараттың алып денесінің арт жағынан көрінетін экранды құрайды». Жазушы Эрик Нэш бұл ғимаратты «Арт-Деко стиліндегі аспан қыртысының тұңғыш шынайы бейнесі» деп сипаттады. 15-ші қабаттан жоғары қарай ойыстар бар; ғимараттың солтүстік жағындағылары мұнараны шахта тәрізді көрсету үшін қисайтылған. Шахта тәрізді дизайн мұнараның барлық жағынан табиғи жарық алуына мүмкіндік берді. Шахта тәрізді форма үнемі қолданылмады; артқы жағы қаланың артқы аулаға қоятын талаптарына сәйкес келеді, сондықтан негіз бен мұнараның оңтүстік фасады үздіксіз. Керісінше, шағын керілеулер мен ойыс бұрыштар мұнара мен барлық жақын орналасқан ғимараттар арасында кеңістік қалдыруды қамтамасыз етеді. Худ пен оның тапсырыс берушісі ғимараттың биіктігі жиырма қабаттан асуы керек пе және негіз үшін қосымша фасад қолданылуы керек пе деген мәселеде келіспеді.

Фасад

Америкалық радиатор ғимараты қара және алтын түстер схемасында жобаланған. Қара және алтын түстерді кім ұсынғаны белгісіз, бірақ архитектура жазушысы Уолтер Литтлфилд Крис бұл Худтың досы, архитектор Джозеф Урбан болған болуы мүмкін дейді. Худ қара және алтын палитраны қолданды, себебі ол дәстүрлі кеңсе ғимараттарының ақ кірпіш қасбеттері мен қара шыны терезелерінің бірқалыпты екенін сенді. Мұнара аяқталғаннан кейін Худ Нью-Йорк қаласында қосымша түрлі-түсті көкжиектер пайда болады деп күтті. Қара түс көмірді білдіру үшін негізгі түс ретінде қолданылса, ал алтынмен жабылған әшекейлер отты символдайды. "Алтын" іс жүзінде қола ұнтағынан тұрады, ол құйма тасқа жағылған, бұл техника Худ және Фуальхоның командасы бірнеше тәжірибелерден кейін ойлап тапқан. Басты кіреберіс – екі бастапқы көрме бөлмесінің терезелері арасындағы дөңгелек аркалы ашылу. The New York Herald, New York Tribune газеттерінің мәліметінше, бұл пішіндер ашу, маскүнемдік, көтеріліс, құштарлық, ашу және жеккөру секілді бейнелейді. Ғимараттағы гротесктер ойшаулықпен жасалған, олардың ішінде кілт айналдырғышы бар құбыр монтаждаушы да бар. Шатырды қоршап тұрған және каркасқа орнатылған резервуар мен түтік құрады.

Ерекшеліктері

Бастапқыда ғимарат жобасы белгілі бір ауданына сәйкес жасалған. Қосымшада 2500 шам орнатылды, сондай-ақ, ішкі кеңістікте 73 орындық кинозал бар. Кинозал 13,72 метр тереңдікке тасқа қазылды. Аймақтың жоғары жер асты суы деңгейіне байланысты, кинозал қазылған кезде бірнеше сорғылар мен дренаж жүйелері орнатылуы қажет болды. Америкалық Радиатор ғимаратының басты кіреберісі вестибюльге, одан дәліз, сол (шығыс) жақтағы қабырғасында үш лифті бар лифттер залына және орталық баспалдаққа алып келеді. Худтың сөзіне қарағанда, бұл жоспарлау "әр дүкенге кеңістік беруді, әрі жалпы бірінші қабатты толыққанды сақтап қалуды" көздеген. Құрылысының ерекшелігіне байланысты, тек шығыс көрме залының үстінде мезаннин болды. Көрме залдарының әртүрлі деңгейлерін қолдау үшін иілгіш арқалықтар орнатылды, ал лифттер маңындағы металл конструкциялар жіңішке бір қабаттан жасалды. Сонымен қатар, төменгі қабаттарда екі бар, бірнеше дүкен және спортзал ашылды. Лифттердің тікелей артында түтін шығаратын құбыр орнатылды. 5-тен 17-қабатқа дейін, мұнараның алдыңғы бұрыштарында бағаналар жоқ, себебі бұл жерлерге ойыстар жасалған. Осының салдарынан, бұл бұрыштар кеңейтілген арқалықтармен бекітілген. Аталған ғимараттың алдыңғы және артқы қабырғалары кері шегінген бөліктерінде нығайтылған, ал шығыс және батыс қабырғаларын нығайту үшін қосымша пластиналар қолданылды.

Тарих

Реймонд Худ 1921 жылы Джон Мид Хауэллспен бірлесіп архитектуралық жобалау конкурсына қатысып, Трибьюн мұнарасы үшін сәтті ұсыныс жасаған кезде салыстырмалы түрде беймәлім сәулетші болған. Бір автордың айтуынша, Худ «іс жүзінде толық беймәлімдіктен шығып, бір түнде-ақ танымал сәулетшіге айналды». Ол кезде сәулетшілер биік құрылыстарға тиімсіз классикалық Beaux Arts стильдік элементтерін қолданды. Америкалық радиатор ғимараты – Худтың Трибьюн мұнарасынан кейін жобалаған екінші көкжиегі болды. Алғашқы бұлтқыш ғимаратты жобалау және салу жұмысы он үш айға созылды. Жобалау процесі 1923 жылдың сәуір айында басталды, ал болаттан жасалған негізгі құрылымы сол жылдың 22 тамызынан 21 қарашасына дейін салынды. Ғимаратта кеңселерді жалға алуға Эдисон жарық беру компанияларының қауымдастығының электр зертханалары, Кларадж желдеткіш компаниясы және Америка инженерлік компаниясы сияқты кеңселер де орналасты. Худ пен Фуальхоның сәулет фирмасы да Америкалық радиатор ғимаратында кеңсе алды. 1928 жылы American Radiator Company компаниясы өзінің мұнарасының артында орналасқан 12 қабатты ғимаратты 35–39 West 39th Street мекенжайы бойынша сатып алды. Бұл сатылым Америкалық радиатор ғимаратынан ашылатын көріністі сақтау мақсатында жасалды. Келесі жылы American Radiator Company Standard Sanitary Manufacturing Company компаниясымен бірігіп, American Radiator and Standard Sanitary Corporation, кейіннен American Standard компаниясын құрды. Осының салдарынан ғимараттың атауы «Американдық Стандарт ғимараты» деп өзгертілді. 1929 жылы American Standard компаниясы Худты өзінің мұнарасын батысқа қарай кеңейту жобасын жасау үшін шақырды. Худ бастапқы ғимараттан екі жарым есе биік, қара және алтын әшекейленген, биік қызыл түсті мұнара жоспарын жасады. Алайда, Ұлы депрессияның салдарынан туындаған қаржылық қиындықтарға байланысты бұл жоспарлар іске аспады.

Кеңейту және XX ғасырдың ортасы

1936 жылдың ақпан айында American Standard Бауэри жинақ банкіне 46–52 Батыс 40-шы көшедегі және 39–43 Батыс 39-шы көшедегі жапсарлас алты үй үшін 500 000 доллар төледі. Бұл құрылыстардың орнына алты қабаттан аспайтын көрме залы салыну жоспарланған. Америка радиаторы ғимаратының жаңа көрме залдары 1937 жылдың маусымында ашылды. Көрме залдарында өткізілген алғашқы іс-шара – Sixth Avenue Elevated-тің бұзу жоспарынан кейін Sixth Avenue-ді қайта құру жобасы туралы бағдарлама болды. Жобаның 21 жұмысшысы сапалы еңбек еткені үшін марапатталды. Кеңейтілген көрме залдары бастапқыда 1937 жылы көрсетілген «2000 жылғы идеал қала», 1938 жылы үй шаруалық техникаларының көрмесі және 1941 жылы Sixth Avenue-дің солтүстік бөлігінің макеті сияқты көрмелерге пайдаланылды. 1950 жылы American Standard өзінің мұнарасының артындағы 35–39 Батыс 39-шы көшедегі құрылысты сатты. Кеңейтілген мұнарада North Star Woolen Mill Company сияқты кеңселер мен Mosler Safe Company орналасты, соңғысы 1967 жылы American Standard компаниясы оны сатып алғаннан кейін осы құрылысқа көшіп келді. Нью-Йорк қаласының ескерткіштерді сақтау комиссиясы (LPC) 1974 жылдың қыркүйегінде Америка радиаторы ғимаратын, Брайант паркін және Нью-Йорк қалалық кітапханасының ішкі бөлігін қалалық ескерткіштер ретінде тану үшін қоғамдық тыңдаулар өткізді. Мақұлданған жағдайда, бұл қаланың алғашқы заманауи, көрнекті және ішкі ескерткіштері болар еді. American Standard бұл шешімге қарсылық көрсетіп, «ғимараттың ешқандай тарихи маңызы жоқ» деді және оның тек «коммерциялық пайдалану үшін» салынғанын мәлімдеді. Ол кезде қалалық ескерткіштер ретінде танылған екі ғана көкжай бар еді – Flatiron Building және Манхэттен қалалық ғимараты. LPC төрағасы Беверли Мосс Спат сол кезде «қала қиын жағдайда» екенін және комиссияның өкілеттігіне күдік тудыратын сот процестері жүріп жатқанын айтты. Ал келесі жылдың басында бұл шешім Нью-Йорк қаласының бағалау кеңесімен бекітілді. Америкалық стандарт ғимараты 1980 жылдың 7 мамырында Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.

Қайта құру

1980 жылдары American Standard Нью-Йорк қаласындағы бас кеңсесінде жұмыс істейтін қызметкерлер санын азайтты, бес жылдың ішінде жұмыс күшін 500-ден 200-ге дейін кемітті. Компанияның құрылымын қысқартуына байланысты, American Standard мұнара мен қосымша ғимаратты жапондық Clio Court компаниясына (кейде Clio Biz деп те аталады) сатты. Clio бастапқыда ғимаратты 160 бөлмелі сәнді қонақ үйге айналдыруды жоспарлады, сондай-ақ қосымша ғимаратқа кем дегенде 15 қабат салуды қарастырды, бірақ бастапқыда құрылыс сметасы болмады. 1994 жылы Кристофер Грей The New York Times газетінде бұл ғимарат туралы жазғанда, ол төрт жылдан бері бос тұрған еді. Мода дизайнері Томми Хилфигер өзінің компаниясының бас кеңсесі ретінде American Standard ғимаратын жалға алуға ынта білдіргені хабарланды, бірақ келісімге қол жеткізілмеді.

Негізгі мұнара

Негізгі мұнара мен оның қосымшасының меншік құқығы жылжымайтын мүлік әзірлеушісі Филип Пилевский 1998 жылы негізгі мұнараны 15 миллион долларға сатып алған кезде бөлінді. Бұл қонақ үй Нью-Йорктегі дәстүрлі қонақ үй аудандарынан тыс жерлерде ашылған бірнеше қонақ үйдің бірі болды. Daiwa Real Estate бастапқыда қонақ үйді қайта құруды қаржыландыруға міндеттенді, бірақ 1998 жылдың соңында Пилевскийдің басқа жобаларында қаржылық қиындықтар туындаған соң, уәдесінен бас тартты. Дэвид Чипперфилд қайта құру архитекторы ретінде шақырылды. Брайант Парк қонақ үйі 2001 жылдың басында ашылды және алғашқы екі айда көбінесе толыққанды толды. Ол Мадонна мен Рианна сияқты музыканттардың арасында, сондай-ақ сән және кино индустриясының өкілдерінің арасында танымал болды, өйткені Нью-Йорк әсемдік апталығы Брайант Паркте өткізілді. Дегенмен, 2011 жылдың мамырына қарай Брайант Парк қонақ үйі 89 миллион долларлық ипотекалық қарызын төлеуде кешікті. 2017 жылы жертөледе марокколық стильдегі Célon Bar & Lounge ашылды, ол қонақ үйдің Cellar Bar орнын басты. Брайант Парк қонақ үйі 2020 жылдың басында Нью-Йорктегі COVID-19 пандемиясының салдарынан уақытша жабылды. 2020 жылдың ортасына қарай Пилевский, сондай-ақ қонақ үйдің серіктес иелері Реймонд Гинди мен Джозеф Чехабар Philips International компаниясын бас ғимараттағы барлық жайды кеңсе ретінде жарнамалауға тартты. Олар кеңістікті бөліктерге бөліп жалға беруді жоспарлады. Қонақ үй 2020 жылдың қыркүйегінде шектеулі қызмет көрсетумен қайта ашылды және 2021 жылдың наурызына қарай 20 пайызға толды. Гиббс мектебі 2009 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін барлық филиалдарын жапты. Соңынан Нью-Йорк қалалық университеті (CUNY) Америкалық радиатор қосымшасына жаңа қоғамдық колледж орналастыру үшін жалға алу келісіміне қол қоюға ниеттенгенін мәлімдеді. Кейін Гутман қоғамдық колледжі деп аталған мектеп 2012 жылы есігін ашты.

Қабылдау

Ғимарат аяқталғаннан кейін архитектор Харви Уайли Корбет "жаңа ғимарат туралы пікірлер қатысты бөлінген" деп мәлімдеді, бір сыншы түстік схеманы дау тудыратын себеп ретінде келтірді. Хью Феррис бұл жобаның "елдегі басқа да құрылыстарға қарағанда архитектуралық құндылықтар тақырыбында қарапайым адамдар арасында көбірек пікірталас тудырғанын" жазды. The Villager басылымының аты белгісіз сыншысы Америкалық радиатор ғимаратын олар бірқалыпты деп есептейтін көкжиекке "нұқсан келтірді" деді. Мадақтаулар кейінгі жылдары да жалғасты. 1987 жылы архитекторлар Филип Джонсон мен Джон Берги Америкалық стандарт ғимаратын қаланың ең ерекше шатырларының бірі деп атады. Дизайн жарықтандыруды қолдануымен де ерекшеленді. Өнер және сәулет тарихшысы Дитрих Нойманның сөзіне қарағанда, бұл жоба "американдық сәулетте түс пен жарықтың жаңа дәуірін бастауға көмектесті". Басқа сыншылар жаңа түстік схеманы жақсы қабылдамады. 1925 жылы Architecture журналында жарияланған мақалада фасад дизайны "жақында алғаш рет көрген Орта Батыс аймағының кейбір достарымызды қорқытып, ренжітті" делінген. Журналист Герберт Кроли Америкалық радиатор ғимаратының "өздігінен аса сәтті болмағанын" айтты, бірақ оның декоративтік схемасы Нью-Йорктегі болашақ түрлі-түсті ғимараттарға шабыт беру үшін пайдалы болады деп сенді.

Сыйлықтар мен БАҚ

1924 жылдың желтоқсан айында Бесінші даңғыл қауымдастығы Америка радиатор ғимаратын сол жылы Бесінші даңғыл маңында салынған екінші ең жақсы жаңа ғимарат деп атады. Нью-Йорк қауымдастығы 1962 жылы ғимараттың архитектуралық маңыздылығын еске алу үшін бастапқы ғимараттың кіреберісіне тақта орнатты. Кристофер Грейдің сөзіне қарағанда, Америка радиатор ғимараты "өте күшті болғандықтан, басқа өнер туындыларына шабыттандырды", сондай-ақ Сэмюэл Готтшоның түнгі суреттеріне де әсер етті.