Кіріспе

Ашық қолжетімділік желісі (OAN) – телекоммуникациядағы көлденең қабатты желілік архитектураны және желіге физикалық қолжетімділікті қызметтерден бөлетін бизнес-модельді білдіреді. Ашық қолжетімділік желісінде (OAN) желінің иесі немесе операторы желіге қызметтер ұсынбауға тиіс; осы қызметтерді жеке бөлшек қызмет көрсетушілер ұсынуы керек. Ашық қолжетімділік желісінің екі түрі бар: екі және үш қабатты модельдер. "Ашық қолжетімділік" – мүдделер қақтығысын болдырмау үшін желілік инфрақұрылым провайдері өз қызметін белгілі бір құндылық қабаттарымен шектейтін, арнайы және нақты бизнес-модель. Желілік инфрақұрылым провайдері интернет-провайдерлерге (ISP) қосымша құн қосуға мүмкіндік беретін ашық нарық және платформа жасайды. Ашық қолжетімділік провайдері бейтарап және тәуелсіз болып қалады және өз желісіндегі ISP-ларға стандартты және түсінікті баға белгілейді. Ол ешқашан интернет-провайдерлермен бәсекелес болмайды.

Тарих

20 ғасырда аналогты телефон және кабельдік теледидар желілері сол кездегі технологияның шектеулеріне сәйкес жобаланды. Мыс сымдармен бұралған телефон желілері теледидар бағдарламаларын таратуға қабілетсіз болды, ал мыс сымдармен коаксиалды кабельдік теледидар желілері дауыстық байланыс қызметтерін ұсына алмады. 20 ғасырдың соңына қарай, Интернетте қолданылатын пакеттік коммутация және IP-негізделген және сымсыз технологиялардың дамуымен бірнеше бәсекелес провайдерлерден жүздеген қызметтерді жеткізе алатын жоғары өнімді бір желіні құру, салу және пайдалану мүмкіндігі пайда болды.

Екі үлгі

ОАЖ дәстүрлі телекоммуникациялық желілерден өзге бизнес-модельді пайдаланады. Екі немесе үш деңгейлі модель қолданылса да, ашық қолжетімді желінің мәні – әр деңгейдің «ұйымдық бөлінісі» болуында. Яғни, желінің иесі/операторы сол желіде бөлшек саудамен айналыса алмайды.

Екі қабатты модель

Екі қабатты OAN моделінде желінің иесі мен операторы, сондай-ақ желі арқылы қызметтерді жеткізетін бірнеше бөлшек қызмет провайдерлері бар.

Үш қабатты модель

Үш қабатты OAN моделінде физикалық қабат – талшықты немесе сымсыз инфрақұрылым – бір компанияға тиесілі, желінің жұмыс істеуі мен күтіп-жөндеуі және қызметтерді ұсыну екінші компания жүзеге асырады, ал үшінші қабатты бөлшек сауда қызметтері ұсынатын провайдерлер қамтамасыз етеді.

Қолданбалар

OAN тұжырымдамасы талшықты және WiFi желілеріне қатысты, әсіресе эксклюзивтілікке жол берілмейтін жағдайларда тиімді. Ортақ күтім шығындары оны ауылдық аймақтар үшін қолайлы етеді, себебі дәстүрлі интернет-провайдерлер (ISP) қызмет көрсетуден бас тартуы мүмкін. Ашық қолжетімді желілер халық тығыздығы төмен аймақтарда жаңа буын кеңжолақты желілерді енгізудің мүмкін болатын жолы ретінде қарастырылады, онда провайдерлер траншея қазу, құқықтарға рұқсат алу және қажетті желілік инфрақұрылыммен байланысты жоғары шығындарды өтеуге жеткілікті инвестициялық қайтаруды ала алмайды. Традициялық муниципалитет желілерінен өзгеше, онда муниципалитет желінің иесі болып табылады және бір ғана провайдер болады, ашық қолжетімділік моделі бірнеше провайдерлерге бір желіде көтерме бағамен бәсекелесуге мүмкіндік береді. Бұл провайдерлерге қысқа мерзімде табыс табуға, ал муниципалитет немесе кооператив ұзақ мерзімде шығындарын өтеуге мүмкіндік береді. Құрылыс және инфрақұрылым әдетте төмен қысқартылған облигациялар арқылы қаржыландырылады. Ашық қолжетімді желілер АҚШ-тың кейбір аймақтарында, бастапқыда "орталық буын" желілері ретінде, содан кейін "соңғы буын" желілері ретінде, Еуропа мен Азияда сәттілікке жетті. Алайда, АҚШ-тағы "соңғы шақырым" OAN желілері ауылдық және қала маңындағы қауымдастықтар экономикалық дамуды жеделдетуге тырысқандықтан, үлкен қызығушылық тудыруда. Ең танымал және дамыған OAN желілерінің бірі Швецияның Вестерос қаласында орналасқан. Västerås OAN ондаған провайдерлерді және жүзден астам қызметтерді ұсынады, олар пайдаланушыларға қолжетімді. Соңғы жылдары Швеция бойынша, әсіресе кішігірім муниципалитеттерде (мысалы, Säffle және Hudiksvall) көптеген OAN желілері тарады. АҚШ-та Вирджиния штатындағы муниципалитетке тиесілі The Wired Road сияқты ашық қолжетімді желілер жергілікті және аймақтық провайдерлерді жылдам тартты. Бұл "Желжол" қызмет көрсету аймағындағы бизнес пайдаланушылары үшін интернетке қол жеткізу және телефон қызметтерінің құны провайдерлер арасындағы бәсекелестіктің күшеюіне байланысты елуден жетпіске дейін төмендеуіне әкелді. Бұл OAN техникалық және қаржылық талаптарға сай келетін кез келген провайдерге ашық қолжетімді көлік қызметтерін ұсынады, соның ішінде қолданыстағы провайдерлерге кеңейтілген қызметтерді ұсынуға мүмкіндік береді, бірақ ол өзі де қызметтерді сатады, сондықтан жеке сектор провайдерлерімен бәсекелеспейді. Жаңа Зеландия, Австралия және Сингапур да үйлеріне дейін ашық желілерге ие. Жаңа Зеландияда үкіметтің Ultra Fast Broadband инфрақұрылымына 1,5 миллиард доллар инвестициясын басқару үшін Crown Fibre Holdings құрылды. Үкіметтің мақсаты – 10 жыл ішінде Жаңа Зеландия халқының 75 пайызына жылдам интернет желісін жеткізу. Австралияда ашық қолжетімділікті қамтамасыз ететін жетекші провайдер Opticomm болып табылады, ол 2000 жылдардың ортасынан бері алтыдан астам қауымдастыққа қызметтер көрсетуде. Австралияда сондай-ақ, жақында құрылған мемлекеттік корпорация NBN Co бар, ол елдегі үйлер мен бизнеске бір секундтық гигабит жылдамдығымен ашық қолжетімді талшықты желіні құруда, ал қалған халқына – ең кемі 12 мегабит секундтық жылдамдықпен сымсыз және спутниктік технологияларды ұсынады.