Кіріспе

Австралиялық химик сэр Дэвид Орме Массон KBE FRS FRSE (13 қаңтар 1858 – 10 тамыз 1937) – Англияда туған, Австралияға эмиграциялап, Мельбурн университетінің химия профессоры болған ғалым. Ол жарылғыш зат нитроглицеринге қатысты жұмыстарымен белгілі.

Ерте өмір

Массон Хэмпстедте (Лондонның жанында) дүниеге келді, ол ағылшын суфражисткасы Эмили Розалин Орм мен оның күйеуі, Лондон университетінің колледжінде ағылшын әдебиеті профессоры Дэвид Мазер Массонның жалғыз ұлы және екінші баласы болды. Массон 1881 жылы үш жылдық зерттеу стипендиясымен Эдинбург университетіне оралды және 1884 жылы DSc дәрежесін алды. Массон Студенттік өкілдер кеңесінің құрылуына қатысты. Осы кезеңдегі зерттеулері нитроглицериннің (глицерил тринитратының) дайындалуы мен қасиеттерін зерттеуді қамтыды. 1886 жылдың 5 тамызында Массон Джон Струтерстің қызы Мэри Струтерске Абердинде үйленді.

Австралиядағы мансап

1886 жылдың қазан айында Массон өзінің жаңа әйелімен бірге Австралияға келді және Мельбурн университетінің химия профессоры лауазымын иеленді. Оның тұсаукесерлік лекциясы 1887 жылдың 23 наурызында "Химиялық ғылымның көлемі мен мақсаты" деген тақырыпта оқылды. Химия мамандығына студенттердің саны аз болғанымен, тіпті оларға да зертхана жабдықтары жеткіліксіз болды, сондықтан оның алғашқы міндеттерінің бірі жаңа зертхана мен лекциялық залға жоспар дайындау болды. Студенттер саны тұрақты түрде өсті және штат кішкентай болғандықтан, Массон көп жыл бойы оқытумен шұғылданды, бірақ соған қарамастан ғылыми зерттеулерге де уақыт тапты. 1912 жылы Массон профессорлық кеңестің төрағасы болды, ол қазіргі таңда жалақы төленетін вице-канцлер атқаратын жұмысты, сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты ғылыми жұмыстарды жүзеге асырды. 1915 жылы Австралияның премьер-министрі У.М. Хьюз оны Ұлттық ғылым және өнеркәсіп институтының жобасын жасау үшін комитет төрағасы болып тағайындады, бірақ қиындықтар туындады және институт 1920 жылға дейін құрылмады. 1926 жылы ол Ғылыми және өнеркәсіптік зерттеулер кеңесіне айналды, және Массон өмірінің соңына дейін оның құрамында болды. Массон 1911-1914 жылдары Дуглас Моусонның Антарктикаға жасаған экспедициясын ұйымдастыруға қатысты, сондай-ақ Австралазиялық ғылымды дамыту қауымдастығына (Australasian Association for the Advancement of Science) қызығушылық танытты, оның 1911-1913 жылдары президенті болды. 1914 жылы Австралияда өткен Британ қауымдастығының ұйымдастыру комитетінің төрағасы қызметін атқарды. 1913 жылы Массонға Лондон университетінің колледжінде профессорлық қызмет ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. 1903 жылы Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. 1918 жылы CBE орденімен, ал 1922 жылы KBE орденімен марапатталды. Ол Мельбурн университетінің химиялық қоғамын және Виктория химия өнеркәсіп қоғамын құрды. Австралия химия институтының алғашқы президенті (1917-1920) болды. Эджворт Дэвидпен бірге Австралия Ұлттық зерттеулер кеңесін құрды және 1922-1926 жылдары оның президенті болды.

Өмірінің соңғы жылдары

1923 жылдың соңында Массон Мельбурндағы кафедрасынан зейнеткерлікке шығып, профессор-эмиритус атанды. Зейнетке шыққаннан кейін де ол химия ғылымының дамуына қызығушылық танытты және бірнеше кеңес пен комиссияларға қатысты. Массон 1937 жылдың 10 тамызында Мельбурнның Оңтүстік Яра қаласында рактан қайтыс болды. Одан соң әйелі, қызы мен ұлы қалды. Леди Массон Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде құнды еңбек етті және 1918 жылы CBE орденімен марапатталды. Ұлы, Джеймс Ирвин Орме Массон, 1887 жылы Мельбурнда дүниеге келді, 1938 жылы Шеффилд университетінің вице-канцлері болды және 1939 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Массон 1925 жылы «Химияның үш ғасыры» атты кітабын жариялады. Қызы Флора Марджори (кейіннен миссис В. Э. Бассетт) 1940 жылы «Губернатордың әйелі» деген кітабын шығарды, ал тағы бір қызы Элси Розалин (1935 жылы қайтыс болды), белгілі антрополог Бронислав Малиновскиге үйленді және ол да жазушы болды; ол 1915 жылы «Жауланған аймақ» атты кітабын жариялады. Оның студенттерінің арасында оның орнын басып қалған Дэвид Риветт және Риветтен кейін келген Эрнст Хартунг болды. Сондай-ақ, Бертрам Диллон Стил мен Герберт Гепп те оның шәкірттері болды.