Кіріспе

Волков Ярцев ВЯ 23 (Волков Ярцев ВЯ 23) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде советтік ұшақтарда қолданылған автоматты зеңбірек.

Даму

1940 жылы А.А. Волков пен С.А. Ярцев жаңа 23 мм оқ-дәріге арналған ТКБ-201 деп аталатын автокөліктік зеңбірек құрады. Ол Ілюшин Ил-2 шабуылдық ұшағының негізгі қаруы болуы тиіс болған. Бастапқы мақсат – неміс танктерінің бронясын тесіп өте алатын қару жасау еді. Іл-2 ұшағы қолжетімсіз болғандықтан, әуедегі алғашқы сынақ 1940 жылы Германиядан сатылып алынған Мессершмитт Bf 110 ауыр истребителі арқылы жүргізілді. 1941 жылы Іл-2 ұшағында сынақтан өткеннен кейін ТКБ-201 ВЯ-23 ретінде қабылданып, пайдалануға берілді. Барлығы 64 655 ВЯ-23 зеңбірегі жасалды.

Сипаттама

VYa 23 – газбен жұмыс істейтін, лентамен тамақталатын автокөліктік зеңбірек, атыс жылдамдығы минутына 600 оқ, сол кездегі калибр үшін бұл өте жоғары көрсеткіш. Зеңбірек 2,140 метрлік, салмағы 68 кг. Оның басты кемшіліктері – күшті кері соққы және ату мен оқ тиеу механизмдерінің өте күрт жұмыс істеуі, бұл оның қызмет ету мерзімін қысқартып, көбінесе аудада түзетуге келмейтін істен шығуларға себеп болды. АҚШ барлау қызметінің мәліметтеріне сәйкес, VYa 23 Berezin UB механизмінің үлкейтілген нұсқасын пайдаланған.

Қару-жарақ

VYa үшін арнайы 23×152 мм-лік жаңа қуатты патрон жасалды. Кейіннен сол калибр соғыстан кейінгі сүйретілетін ZU 23 және өздігінен жүретін ZSU 23-4 23 мм зениттік артиллериясында да қолданылды. Дегенмен, осы кейінгі зениттік артиллерияға арналған оқ-дәрілердің ұнтақ заряды мен капсюлі басқа, сондықтан олар бір-бірімен алмастырылмайды. Оқ-дәрілерді сыртқы түрінен оңай ажыратуға болады: VYa оқ-дәрілерінің қола гильзалары бар, ал соғыстан кейінгі зениттік артиллерия оқ-дәрілерінің болат гильзалары бар. Төмендегі кестеде сипаттамалары келтірілген:

Белгілеу Типі Оқжарақтың салмағы [г] Жарылатын заряд [г] Оқжарақтың бастапқы жылдамдығы [м/с] Сипаттамасы
BZ API 196 198 - 905 68 г қатты болаттан жасалған оқтұмсық және жел қалқанындағы тұтандырғыш. Екі түрлі қалпақ (алюминий және престелген болат) кездеседі. 400 м қашықтықта және тік бұрышта 25 мм броняны тесіп өтеді.
OZ HEI 198 15 (RDX/Al/wax) 905 Жарылғыш-тұтандырғыш оқ, K 20 немесе DV бас қысқышымен жабдықталған.
OZT HEI T 190 12 (RDX/Al/wax) 905 Жарылғыш-тұтандырғыш оқ, K 20 немесе DV бас қысқышымен және трассердің алатын орнына байланысты азайтылған жарылғыш зарядымен.
PUT TP T 198 - 905 OZT негізінде жасалған, бірақ инертті толтырғышпен және қалталы бас қысқышпен жаттығу оғы.

Өндіріс

Жалпы алғанда 64 655 ВЯ-23 өндірілді. Кеңес архивтері жыл сайынғы төмендегідей белгілі өндіріс санын көрсетеді: Үлкен калибрлі снарядтарға қарамастан, ВЯ-23 өз танкке қарсы міндетін орындауда көңіл көншітпеді. Жеңіл неміс танктері тек қана бүйірінен немесе артқы жағынан ғана жеңіле алатын, ал барлық танктердің алдыңғы бронясы бұзуға келмейтін. Орташа танктерді 400 метрден (1300 фут) кем қашықтықта, 40 градустан аса тік бұрышпен, мұнараның үстіне немесе қозғалтқыш бөліміне тигізсе жеңуге болар еді. Бірақ Il-2 ұшағында тіпті ең қолайлы жағдайларда да мұндай маневр жасау өте қиын, соған қоса кішкентай нысананы дәл нысанаға алу да қиындық тудыратын.