Кіріспе
Оңтүстік Дакота штатындағы үнді резервациясы, АҚШ. Шайен өзені үнді резервациясы 1870-ші жылдардағы бірқатар соғыстарда лакота тайпасының әлсіреуінен кейін, 1889 жылы Ұлы Сиу резервациясын бөлу арқылы АҚШ құрған. Резервация Оңтүстік Дакота штатындағы Дьюи және Зибах округтерінің көбін қамтиды. Бұған қоса, Стенли, Хакон және Мид округтерінде резервациядан тыс жерлерге тиесілі көптеген шағын жер участақтары орналасқан. Жалпы жер ауданы 4 266,987 шаршы миль (11 051,447 км²), бұл оны АҚШ-тағы жер ауданы бойынша төртінші үлкен үнді резервациясы етеді. Оның ең ірі қауымы – корпорацияланбаған Солтүстік Игл-Батт, ал жанындағы Игл-Батт – ең ірі корпорацияланған қала.
The Cheyenne River Indian Reservation was created by the United States in 1889 by breaking up the Great Sioux Reservation, following the attrition of the Lakota in a series of wars in the 1870s. The reservation covers almost all of Dewey and Ziebach counties in South Dakota. In addition, many small parcels of off reservation trust land are located in Stanley, Haakon, and Meade counties. The total land area is 4,266.987 sq mi (11,051.447 km2), making it the fourth largest Indian reservation in land area in the United States. Its largest community is unincorporated North Eagle Butte, while adjacent Eagle Butte is its largest incorporated city.
Жердің жағдайы
Шайен өзенінің бастапқы резервациясы 5000 шаршы мильден астам жерді құрады. Кейіннен резервацияның ауданы кішіреп, бүгінде 4,266.987 шаршы миль (11,051.447 км²) құрайды. Бастапқы солтүстік шекарасы Гранд өзені болған. Алайда, 20 ғасырдың басында Гранд өзенінің оңтүстігіндегі жерлер Стендинг Рок резервациясына өткізілді. 1909 жылы бұл жерлер беймезгілдердің қоныстануына ашылды. Жер заңдары күшіне енген кезде Шайен өзені резервациясының солтүстік бөлігінен айырылдық. Дегенмен, Шайен өзені резервациясының оңтүстік бөлігі әлі де сақталған. Оның ауданы 1,514,652 акр немесе 2,366 шаршы мильді құрайды. 1906 және 1907 жылдары резервацияға ақ өзен юттарының шағын тобы қоныстандырылды, оларға барлығы 92,160 акр болатын төрт аудан бөлінді. Бұл жер бұрынғы Шайен өзені резервациясының солтүстік бөлігінде орналасқан. Олардың қауымдастықтары – Iron Lightning және Thunder Butte. Миссури өзенінің саласы – Four Bear Creek, Шайен өзені резервациясының ішінде жатыр.
Тарих
1868 жылғы Форт-Ларами шарты Ұлы Сиу резервациясын құрды, ол алты штаттың бөлігін, соның ішінде екі Дакотаны қамтитын біртұтас резервация болды. 1870 және 1880 жылдардағы келесі шарттар осы резервацияны бірнеше кішкентай резервацияларға бөлді. Шайен өзені үнді резервациясы 1889 жылы құрылды. Басшы Отырған Бұқа Гранд өзенінің бойында, Шайен өзені резервациясының солтүстігінде, яғни Стендинг Рок резервациясында тұрды. 1890 жылы АҚШ Отырған Бұқа басшысынан қатты алаңдады, оның резервациядан жаппай кетуге бастама жасауы мүмкін деп қорқады. 1890 жылдың желтоқсан айында бірнеше жүз Лакота Стендинг Рок резервациясындағы Гранд өзенінің жағасында жиналып, резервациядан қашуға дайындалды. 1890 жылдың 16 желтоқсанында 39 үнді полиция қызметкері мен төрт ерікті Отырған Бұқаның Гранд өзені маңындағы үйіне оны қамау үшін жіберілді. Бастапқыда Отырған Бұқа қамауға келісті, бірақ үйінен шығарылып, өзіне қолдау көрсету үшін шамамен 50 әскері жиналғанын көргенде ашуланды. Отырған Бұқаның үйінің жанындағы белгілі бір сәтте шайқас басталды, нәтижесінде осы легендарлы басшы қаза тапты. Шайқаста барлығы 18 адам қаза тапты. Қаза тапқандардың арасында Отырған Бұқа мен оның ұлы болды. Отырған Бұқаның жартылай інісі, Дақты Елік, 350 адамды Стендинг Рок резервациясынан оңтүстікке қарай Шайен өзені резервациясына көшірді. Олар 1890 жылдың 28 желтоқсанында Пайн Ридж резервациясында, Пайн Ридж елді мекенінен шамамен 30 миль шығысқа қарай ұсталды. Келесі күні оларға 500-ден астам АҚШ әскері шабуыл жасады, бұл оқиға "Жаралы Тізе" қырғыны деп танылды. Шабуылда шамамен 250-ден 300-ге дейін үндістер қаза тапты, олардың көпшілігі әйелдер мен балалар еді, және осы қырғын көші-қонды тоқтатты. Аман қалғандар Пайн Ридж резервациясына қоныстанды немесе Шайен өзені резервациясына қайтып оралды. Содан бері Шайен өзені резервациясының солтүстік шекарасы өзгерді. Бұл енді Гранд өзені емес. 1908 жылы АҚШ Конгресінің 60-шы сессиясы резервациядағы бөлінбеген жерлерді сатуға рұқсат берді, ал 1909 жылы Уильям Говард Тафт президенттік жарлық шығарды, ол Шайен өзені резервациясын ақтардың қоныстануына ашты. Дегенмен, қазіргі уақытта Гранд өзенінің бойында орналасқан елді мекендердің көпшілігі Алгонкин тайпаларына тиесілі. 1948 жылдан бастап АҚШ үкіметі электр энергиясын өндіру және су тасқынын бақылау мақсатымен Миссури өзенін бөгеттеді. Бөгет құрылысы резервация жерінің 8%-ын су астына кетірді.
Қазіргі жағдай
CRIR – федералды мойындалған Шайен өзені Сиу тайпасының (CRST) немесе Шайен өзені Лакота ұлтының мекені. Оның құрамына Лакотаның дәстүрлі жеті руының төртеуінен өкілдер кіреді, олар Тетон Сиу деп те аталады: Миннекужу, Екі қазан (Оохенунпа), Санс Арк (Итазипко) және Қара аяқ (Сихасапа). CRIR солтүстігінде Standing Rock үнді резервациясы, батысында Мид және Перкинс округтері, оңтүстігінде Шайен өзені және шығысында Миссури өзені (Оахе көлінде) орналасқан. Резервация шегіндегі жердің көп бөлігі жеке меншікте. CRST штаб-пәтері мен BIA агенттігі Оңтүстік Дакота штатының Игл-Бутте қаласында орналасқан. Резервацияға US 212 тас жолы арқылы жетуге болады. 2010 жылғы халық санауы бойынша, онда 8 090 адам тұрады. 2010 жылдың 22 қаңтарынан бастап, қырау мен мұз жауын резервацияны шарпып, 3000-ға жуық электр сымдарын жұлып, мыңдаған тұрғынды электр қуаты, жылу және сусыз қалдырды. Апатқа ден қою жұмыстары баяу болды. Штат үкіметі төтенше жағдай жариялағанмен, бастапқыда бұл жағдай бұқаралық ақпарат құралдарында немесе заң шығарушылардың назарына ілікпеді. 2010 жылдың 12 ақпанына қарай тұрғындардың көпшілігіне электр қуаты қайта қосылды, бірақ жалпы жағдай әлі де қиын еді. 2010 жылдың 14 ақпанында телекомментатор Кит Олберман өзінің "Кейт Олберманмен кері санау" бағдарламасында осы жағдайды көрсетті. 48 сағат ішінде резервацияға 250 000 доллардан астам қаржы жиналды. 2010 жылдың 24 ақпанына дейін жиналған қаржы 400 000 доллардан асты. Апаттың салдарынан ешкім қаза болған жоқ. Диализдік ем қабылдайтын бірнеше қарт адам жақын жердегі қалаларға эвакуацияланды. 2010 жылдың 26 ақпанынан бастап тайпа өкілдері резервацияның бұзылған су жүйесі туралы хабардарлықты арттыруға көшті.
Білім
Шейенн Игл Бутт мектебі, Үндістан білім беру бюросы (BIE) мен Игл Бутт мектеп ауданы 20–1 бірлесіп басқаратын мектеп, резервацияда орналасқан.
Көрікті жерлер
Тимбер көл және аймақтық мұражайда Шеен өзені Сиу тайпасы мен Стендинг Рок Сиу тайпасына тиесілі заттар қойылған. Сонымен қатар, Оңтүстік Дакотаға тән теңіз қазбаларының жинағы да көрсетілімде. Келушілер жергілікті қолөнер бұйымдарын сатып ала алады. Х. В. Джонстон Лакота мәдени орталығы. Мұражайда Шеен өзені Сиу тайпасынан қалған мұралық суреттер, фотосуреттер, мұққабалар мен картиналардан тұратын артефакттар жинағы бар. Келушілер жергілікті қолөнер бұйымдарын сатып ала алады. Американың табиғи көрікті жолы – Небраска шекарасынан Солтүстік Дакота шекарасына дейін 450 мильге созылған жол. Ол 5 резервация және тайпалық жерлер арқылы өтеді. Мустангтар мен есектерді қорғау жөніндегі халықаралық қоғам (ISPMB) – Американың жабайы жылқылары мен есектерді сақтау мақсатындағы коммерциялық емес ұйым. Бұл орынға келгендер жылқы табындарын аралап көруге мүмкіндік алады.