Кіріспе

Ұлыбританиядағы кәсіби ұйым

Ландшафт институты (LI) – ландшафт саласындағы Ұлыбританиядағы кәсіби ұйым. Оның құрамына ландшафт архитекторлары, қала жоспарлаушылары, ландшафт жоспарлаушылар, ландшафт ғалымдары және ландшафт менеджерлері кіреді. LI-де академиялық мүшелер үшін де категория бар. 1929-30 жылдары Ландшафт архитекторлары институты (ILA) ретінде құрылған, ал 1997 жылы Корольдік жарғымен марапатталды. Ұйымның ең ұзақ қызмет еткен президенті Джеффри Джелликоның айтуынша, “Қазіргі ғасырда ғана ұжымдық ландшафт әлеуметтік қажеттілік ретінде пайда болды. Біз тарихта бұрын-соңды көрілмеген деңгейде ландшафт өнерін дамытудамыз”.

LI ландшафт архитектурасын дамытуға және ландшафт саласындағы мүшелері міндетті түрде сақтауға тиіс мінез-құлық кодексі арқылы реттеуге ұмтылады. ЛИ өзінің 40 жылдық мерейтойында (1969 ж.) 900-ден астам мүшесі болды, ал 1978 ж. – 1500-ден астам мүшесі болды. 2019 жылы LI-нің жалпы мүше саны 5613 адамды құрады. Ландшафт институтының Корольдік жарғысы 1997 жылы бекітіліп, 2008 және 2016 жылдары жаңартылды. Оның мақсаты мен міндеттері 5-тармақтың (1) бөлімінде былай көрсетілген: “Институттың құрылу себебі және мақсаты – ландшафт архитектурасының өнерін және ғылымын (бұл термин әрі қарай анықталады) және оның түрлі қолданыстарын насихаттау арқылы халықтың мүддесі үшін табиғи және құрылған ортаны қорғау, сақтау және жақсарту, сондай-ақ осы мақсатта ландшафт архитектурасы туралы білімді таратуға, оны зерттеу және білім беруді қолдауға, әсіресе ландшафт архитектурасын кәсіп ретінде таныстыратын адамдардың білім беру, біліктілік, құзыреттілік және мінез-құлық стандарттарын орнату, қолдау және жетілдіру, сондай-ақ білім беру, оқыту және тәжірибе стандарттары мен критерийлерін анықтау”.

Ландшафт институты «Ландшафт» (бұрынғы «Ландшафт дизайны») журналын шығарады және Халықаралық ландшафт архитекторлары федерациясының мүшесі болып табылады.

Ұлыбританиядағы ландшафт мамандығының дамуы

Ландшафт сәулетінің дамуына оның мүшелері жетекшілік етті және 1940 жылдардан бері оның хатшылығы мен мемлекеттік заңнама қолдау көрсетті. Тиісті заңнамаға «Жаңа қалалар туралы» заң (1946) кірді, ол Жаңа қалалардың «ландшафтық жайластырылуына» ерекше назар аударуды қажет етті, осылайша мемлекеттік қызметте ландшафт сәулетшілері үшін алғашқы жалақылы жұмыс орындары пайда болды. Еуропалық экологиялық әсерді бағалау директивасы (85/337/EEC) (1985) экологиялық әсерді бағалауды дайындау саласында жаңа жұмыс орындарының ашылуына әкелді. 1950-1980 жылдар аралығында ландшафт сәулетшілерінің ең ірі жұмыс берушісі мемлекеттік сектор (әсіресе жергілікті әкімдіктер) болды, ал қалған аз бөлігі жеке тәжірибемен айналысты. XXI ғасырда, әсіресе 2009 жылдан кейінгі мемлекеттік шығындар реформасынан соң, ландшафт сәулетшілерінің көп бөлігі жеке секторда жұмыс істейді.

"Лейспэкшэк архитектурасы" терминінің тарихы

«Ландшафт сәулеті» – ежелгі өнердің қазіргі заманғы атауы. Ежелгі өнердің дамуын Джеффри Джеллико «Адамның ландшафты» және Норман Т. Ньютон «Жер бетіндегі дизайн» еңбектерінде талдаған. Джеллико Ласко үңгіріндегі суреттерді шамамен 30 000 ж.б.д. жасалған «Адамның саналы түрде ойлап тапқан алғашқы пейзаждары» деп сипаттаған. Ньютон «ландшафт сәулеті» терминін жерді, оның үстіндегі кеңістіктер мен нысандарды қауіпсіз, тиімді, денсаулыққа пайдалы, жағымды адамдардың пайдалануы үшін дұрыс орналастыру өнері деп анықтайды және «Ежелгі өнер 1863 жылы Нью-Йорктегі Орталық парк комиссарлары кеңесінің тағайындаған қызметкері алғаш рет «Ландшафт сәулетшісі» атағын ресми түрде қолданғанда жаңа мамандыққа айналды. Бұл атауды 1858 жылдан бастап Фредерик Лоу Олмстед пен Калверт Вокс бұрыннан-ақ бейресми түрде қолданып келген». Оның кәсіби атақ ретінде қолданылуы американдық болғанымен, «ландшафт сәулетшісі» терминінің түбі еуропалық. Шарль Вальдхайм XIX ғасырда Францияда және Ұлыбританияда осы терминнің пайда болуының екі мүмкін көзін анықтады. Франциядағы мүмкін шығу тегі Жан Мари Морельге қатысты. Ол «архитектор, инженер және бақша дизайнері» болған және ол «архитектор-пейзажист» терминін жасағанмен есептеледі. Бұл мүмкіндік XIX ғасырдың соңында Диспонцио зерттеген. Ұлыбританиядағы ықтимал шығу тегі 1982 жылы анықталды және 2012 жылы Нина Антонетти зерттеді. Ол «ландшафт архитектурасы» терминін Мейсонмен, ал оны кәсіби атақ ретінде Уильям Эндрюс Несфилдпен байланыстырды. Мейсонның кітабы 1828 жылы жарық көрді және ғимараттар мен олардың айналасындағы ортаның арақатынасын қарастырады. Джон Клаудиус Лудон «ландшафт архитекторы» деген жаңа терминді құптады және оны өзі басқаратын «Гарденерс» журналында, сондай-ақ екі энциклопедиясында: «Бау-бақша энциклопедиясы» (1835 жылғы басылымнан бастап) және «Коттедж, ферма, вилла архитектурасы энциклопедиясы» (1838) жариялады. Лудон оны 1840 жылы жарық көрген кітабының атауында да қолданды: The landscape gardening and landscape architecture of the late Humphry Repton, esq. Лудонның «ландшафт архитектурасы» терминіне берген жариялылығының арқасында он тоғызыншы ғасырдың ортасынан бастап кейбір британдық бақша дизайнерлері «ландшафт архитекторы» терминін қолдана бастады. Ең танымал мысалы – 1849 жылы Уильям Эндрюс Несфилдтің осы терминді қолдануы. Несфилд өзін ландшафт архитекторы деп атады және Ұлыбританияның ең танымал резиденциясы – Бэкингем сарайының бақшасының жоспарына қол қойды. Ұлыбританияда «ландшафт архитекторы» (бақша дизайнері) терминінің қолданылуы он тоғызыншы ғасырдың соңына қарай азайды. Олмстедтің ұзақ және табысты мансабы оның атақты болуына және қоғамдық жобалармен байланысты болуына әкелді: парктер, жасыл жолдар, ашық кеңістіктер жүйесі және қалалық дизайн. Оның ең танымал жобалары – Нью-Йорктегі Орталық парк және Бостондағы көгалдандырылған аймақтың «Зумрут» мойынтірегі. Осы мағынада «ландшафт архитектурасы» Ұлыбританияға қайта оралды және төменде сипатталғандай, Ландшафт институты тарапынан қабылданды.

ILA және LI тарихы

Ұлыбританияда ландшафт сәулетінің кәсіби ұйымының болу қажеттілігі туралы талқылау 1911 жылы «Англиядағы ландшафт сәулетінің орны мен болашағы» атты мақаладан басталды. Оны Томас Моусон жазды және Ландшафт сәулетшілері қоғамын құруды ұсынды. Питтенкрифф паркі үшін Данфермлин байқауында жұмыс істеген кезде Томас Моусон мен Патрик Геддес Фредерик Лоу Олмстед кеңсесінде қалыптасқан мағынада «ландшафт сәулетшісі» терминін қолданған алғашқы екі адам болды. Моусонның мақаласы жаңа ұйым құруға ықпал етті, бірақ оның қалай аталуы керек екені туралы келіспеушілік туды. Ол Қала құрылысы институты (TPI) деп аталды, қазір ол Корольдік қала құрылысы институты (RTPI) болып табылады. 1923 жылы Моусон оның президенті болды. Стенли В. Харт 1928 жылдың қазан айында өткен Халықаралық бағбандық дизайн көрмесінің британдық бөліміндегі бірлік жоқтығына алаңдады және 1929 жылы Челси гүл шоуындағы жиналысқа қызығушылық танытқандарды шақыру үшін «The Gardeners' Chronicle» газетінде жарнама берді. Бренда Колвиннің (қатысқан) айтуынша, бастапқы ниет «Британ бағбандық архитекторлар қауымдастығы» деп атау болған. Ол ЛИ тарихы туралы кітап жазуға тапсырыс берген Тони Алдусқа: «Институтты құрған адамдардың көпшілігі жеке бақшалармен ғана айналысты, есте сақтаңыз» деді. «Егер біз оны «Ландшафт бағбандары» деп атағанда, кәсіптің бүгінгі көлеміне жетуімізге көбірек уақыт кеткен болар еді, тіпті жетсек те». Ол Алдусқа сондай-ақ Томас Адамстың негіздейтін мүшелерді американдық үлгіні ұстануға көндіргенін және «Ландшафт сәулетшілері» атауын қолдануды ұсынғанын айтты. 1930 жылы оның атауын Ландшафт сәулетшілері институты (ILA) деп өзгерту туралы шешім қабылданды және жаңа институт іске қосылды. ILA-ның мақсаттары оның алғашқы Конституциясының 2-тармағында (Гилберт Генри Дженкинс жасаған) анықталды: «Институт ландшафт сәулет өнерінің барлық салаларын зерттеуді және дамытуды ілгерілету үшін құрылады, сондай-ақ мүшелер мен осы өнерге қызығушылық танытқандар арасындағы достық қарым-қатынас құралы ретінде қызмет етеді». 3-тармақта жетістікке жетудің он әдісі көрсетілген: лайықты штаб-пәтер құру; лекцияларды ұйымдастыру; фонар слайдтары жиынтығын дайындау; журнал жариялауды ілгерілету; мерзімді көрмелер ұйымдастыру; кітапхана құру; халықты ландшафт сәулет өнеріне оқыту; бір немесе бірнеше оқу орталықтарын құруды қамтамасыз ету; ландшафт сәулетінің жақсы үлгілеріне сапарлар ұйымдастыру; ландшафт сәулет өнерін ілгерілетуге көмектесетін басқа қоғамдармен конференциялар өткізу. Жаңа институттың журналы «Ландшафт және бақ» деп аталды және оны белгілі бақ дизайнері және жазушы Ричард Суделл редакциялады. ILA-ның алғашқы мүшелері көбінесе бақ дизайнерлері мен сәулетшілер болды. Бақ дизайнерлерінің кейбіреуі (Стэнли Харт сияқты) жаңа институттың мүшелері саудадан ақша табуға тыйым салынғанына байланысты шектеулер салдарынан кетіп қалды. Британдық сәулетшілердің Корольдік институтының практикасынан шабыттанған мүшелер «Мен бағбандықпен байланысты ештеңені сатумен айналыспаймын, сондай-ақ коммерциялық бағбандық кәсіпорнында қаржылық мүддеге ие емеспін» деп мәлімдеуі керек болды. 1937 жылы Томас Адамс президент болған кезде ILA-ның назары бағбандықтан тыс салаға қарай кеңейе бастады. Ол 1914 жылы Қала құрылысы институтының тұңғыш президенті болды және АҚШ пен Канададағы жоспарлау және ландшафт сәулеті саласында мол тәжірибе жинады. Джеффри Джеллико 1939 жылы ILA президенті болған кезде жұмыс жүктемесінің кеңеюі үдеді. 1942 жылы АҚШ-қа сапар шеккен ол Адамс сияқты Америка Ландшафт сәулетшілері қоғамының (ASLA) мүшелері атқаратын жұмыстардың ауқымына таң қалды. Ричард Суделл жұмыс жүктемесін кеңейтуді қолдады. 1948 жылы Джеллико Халықаралық ландшафт сәулетшілері федерациясының (IFLA) құрылтайшы президенті болды. Менің ойымша, қоғамдық жобаларды қосу дұрыс болды, бірақ бақ дизайнынан бас тарту дұрыс емес еді. Бұл ағылшын әдебиеті курсынан поэзияны алып тастағандай болды. Бірақ кеңею сәтті болды және ILA-ның ландшафт сәулетін ілгерілетудің нәтижелері Тони Алдустың 3-тарауында: мемлекеттік тапсырыс берушілер; 4-тарау: жаңа қалалар; 5-тарау: университет кампустары; 6-тарау: Уайтхолл; 7-тарау: жолдар; 8-тарау: энергетика, болат, теміржол, каналдар және әуежайлар; 9-тарау: орман және су қоймалары; 10-тарау: жергілікті билік органдары; 11-тарау: минералдық өндіріс; 12-тарау: корпоративтік тапсырыс берушілерде егжей-тегжейлі сипатталған. 1977 жылы Ландшафт сәулетшілері институты өз атауын Ландшафт институты деп өзгертті және ландшафт менеджерлерін және ландшафт ғалымдарын, сондай-ақ ең ірі мамандық болып табылатын ландшафт сәулетшілерін қоса өкілдік етті. Әртүрлі мамандардың бірлескен атауы «ландшафт мамандары» болып табылады.

Мүшелік

LI мүшелеріне ландшафт дизайнерлері, ландшафтты басқарушылар, ландшафт жоспарлаушылар, ландшафт ғалымдары және қалалық дизайнерлер кіреді. «Аффилиат» мүшелік санаты – ең төменгі талаптарға сай ашық санат. Дегенмен, кәсіби мүше болу үшін үміткерлер алдымен LI аккредиттеген университет курсын аяқтауы керек немесе ерекше жағдай ретінде Ассоциация мүшесі ретінде қабылдануы тиіс. Содан кейін олар «Чартерлік жолға» (P2C) қатысады, бұл тәлімгерлік және бақылаумен жүзеге асырылатын оқу бағдарламасы, ол екі тәжірибелі маманның қатысуымен өтетін емтиханмен аяқталады. Үміткер келісілген деңгейдегі біліктілікке жеткеннен кейін бұл емтихан өтеді. Бұл процесс бұрын Ландшафт институтының өз жобалау емтиханының «IV бөлімі» деп белгіленген. I-III бөлімдер 1980-жылдардың ортасында аккредиттелген білім беру курстары жүйесімен алмастырылды. «Ландшафт архитектор» атағы Ұлыбританияда қорғалмаған атақ болып табылады («архитектор» атағынан өзгеше, мемлекеттік тіркелме жоқ). Алайда, бұл реттелген кәсіп және Ұлыбритания үкіметі Ландшафт институтын реттеуші орган ретінде мойындайды. Сондықтан, егер сіз жарғылық мүше болмасаңыз, «Ландшафт институтының жарғылық мүшесі» атағын және «CMLI» белгілемесін пайдалану – алаяқтық болып есептеледі.

Іс-шаралар

LI қызметіне мүшелік дерекқорын ұстау, мүшелермен байланыс, жаңалықтар хаттары, журнал, КМД, кәсіби емтихандарды өткізу, Әдеп кодексін сақтау, саясат пен техникалық өнімдерді жүзеге асыру және қорғау шаралары кіреді. LI жарияланымдары: Ландшафт және Визуалды Әсерді Бағалау бойынша нұсқаулық, 3-ші басылым (IEMA-мен бірлесіп), Дамуды Визуализациялау және Ландшафт үшін BIM. 2008 жылы LI, CABE қолдауымен, Ұлыбританияда Ландшафт сәулетшілерінің санын арттыру мақсатында науқан бастады. «Мен Ландшафт сәулетшісі болғым келеді» деген атпен жүргізілген жоба, LI аккредиттеген курстарға түсетін аспиранттар мен студенттер санын арттыруға бағытталған. 2018 жылдың шілдесінде «Мен Ландшафт сәулетшісі болғым келеді» бастамасы #ChooseLandscape атты жаңа мансаптық науқанмен ауыстырылды, оның мақсаты – ландшафт мамандығы туралы хабардарлықты арттыру, ландшафт біліміне қол жеткізуді жақсарту және кеңейту, сондай-ақ жастарды ландшафтты мансап ретінде таңдауға шақыру. Бұл науқанға ландшафтпен байланысты басқа да мамандықтар, мысалы, ландшафтты басқару, ландшафтты жоспарлау, ландшафт ғылымы және қала құрылысы да кірді. LI, "Neighbourhoods Green" серіктестігінің басқару тобының мүшесі болды, бұл серіктестік әлеуметтік тұрғын үй иелерімен және тұрғын үй қауымдастықтарымен бірлесіп, әлеуметтік тұрғын үйлердегі ашық және жасыл кеңістіктердің маңыздылығын арттыру және олардың жобалау мен басқару сапасын жақсарту жөнінде жұмыс істеді. Сондай-ақ, ол The Parks Alliance және Building with Nature кеңесінің құрамында, Institute of Place Management (IPM) және Landscapes for Life (Ұлттық ерекше табиғи сұлулық аймақтары қауымдастығы NAAOB) институттарымен өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.

Кітапхана және мұрағат

Ландшафт сәулетшілері институты (Ландшафт институтының бұрынғы атауы) ұлттық ландшафт жинағын құру мақсатында жобалау және басқару саласына қатысты кітапханалық кітаптар мен мұрағаттардан жинақ құрды. Кітапхана 1967 жылы ресми түрде ашылды. Мұрағат жинақтары 1990 жылдары ландшафт сәулетшілерінің қайтыс болуымен басталды, олардың жинақтары мұра ретінде қалдырылды, сыйға берілді немесе институт тарапынан белсенді түрде жинақталды. 2013 жылы Ландшафт институтының мұрағаты мен кітапханасы Рединг университетінің ағылшын ауылдық өмірі мұражайына (MERL) тапсырылды және Институт мүшелеріне, зерттеушілерге және жалпы жұртшылыққа қолжетімді. Ол Ландшафт институтынан қаржылық қолдау алады.