Кіріспе

Америкалық экономист Альвин Харви Хансен (23 тамыз 1887 – 6 маусым 1975) – Миннесота университетінде оқытқан, кейін Гарвард университетінің экономика кафедрасының профессоры болған американдық экономист. Көбінесе «американдық Кейнс» деп аталатын ол экономикалық мәселелер бойынша көп оқылатын, танымал автор және экономикалық саясат жөніндегі үкіметтің ықпалды кеңесшісі болды. Хансен Экономикалық кеңесшілер кеңесінің құрылуына және әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін жасауға көмектесті. Ол бүгінде 1930 және 1940 жылдары АҚШ-та кейнсиандық экономиканы енгізгенімен есімдеріне сақталды. Кейнстің «Жалпы теориясында» қамтылған идеяларды басқаларға қарағанда тиімдірек түсіндіріп, дамытып, ел ішіне бейімдеп, танымал етті. Ол Джон Хикспен бірлесіп кейнсиандық макроэкономикалық теорияның математикалық моделі болып табылатын IS–LM моделін (немесе Хикс–Хансен моделін) жасауға көмектесті. 1967 жылы Президенттің Экономикалық кеңесшілер кеңесінің төрағасы Пол МакКраккен Хансенді құттықтап былай деді: «Сіздің осы ғасырдағы басқа экономистерден гөрі елдің экономикалық саясат туралы ойлауына терең әсер еткеніңіз – бұл факт».

Ерте өмір және білім

Хансен 1887 жылғы 23 тамызда Оңтүстік Дакота штатындағы Виборг қаласында фермер Нильс Хансен мен Мари Бергитта Нильсеннің ұлы болып дүниеге келді. 1910 жылы жақын орналасқан Янктон колледжін (1984 жылы жабылған) ағылшын тілі мамандығы бойынша бітірген ол, 1913 жылы Ричард Эли мен Джон Р. Коммонстың басшылығымен экономиканы оқу үшін Висконсин университетіне қабылданды. Олардан ол экономиканы өзекті әлеуметтік мәселелерді шешу үшін қалай қолдану керегін үйренді. 1916 жылы докторлық бағдарламаны аяқтағаннан кейін Хансен Мейбл Льюиске үйленді, олардың екі баласы болды.

Академиялық мансап

Ол Браун университетінде "Гүлдену мен дағдарыс циклдары" атты докторлық диссертациясын жазып жүріп сабақ берді. Диссертациясын 1918 жылы аяқтағаннан кейін (1921 жылы жарияланды), ол 1919 жылы Миннесота университетіне оралды, онда 1923 жылы толық профессорлық қызметке тез көтерілді. Кейіннен оның "Бизнес циклдері теориясы" (1927) және Фредерик Гарвермен бірге жазған "Экономика негіздері" (1928) кітабы оны экономика саласының кең қауымдастығының назарына түсірді. 1928–1929 жылдары Еуропаға саяхатқа қаржылай көмек көрсеткен Гуггенхайм грантының қолдауымен жазылған "Теңгерімсіз әлемде экономикалық тұрақтандыру" (1932) еңбегі Хансенді қоғамдық істер шеңберіне енгізді. 1932 жылы Америка статистикалық қауымдастығының мүшесі болып сайланды. Ол сонымен қатар Ұлттар Лигасының Экономикалық және қаржылық ұйымында жұмыс істеді. 1937 жылы Гарвард университетінің саяси экономика кафедрасының жаңа Луциус Н. Литтауэр профессоры қызметіне шақырылды. Гарвардта жазған алғашқы кітабы "Толық қалпына келтіру ме, әлде тоқырау ма?" (1938) деген сұрақ қойып, "ұзақ мерзімді тоқырау гипотезасы" деп аталатын теорияның негізін қалады. Кейіннен "Американың әлемдік экономикадағы рөлі" (1945) және "Экономикалық саясат және толық жұмыспен қамту" (1947) кітабы арқылы бұл идеяны кең жұртшылыққа жеткізді. Хансен 1940 жылы Федералдық резервтік жүйенің кеңесінде Марринер Экклстың арнайы экономикалық кеңесшісі болып тағайындалды және 1945 жылға дейін бұл қызметті атқарды. 1956 жылы белсенді оқытудан зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол "Американ экономикасы" (1957), "1960 жылдардың экономикалық мәселелері мен проблемалары" (1964) және "Доллар және халықаралық валюта жүйесі" (1965) кітаптарын жазды. 1975 жылдың 6 маусымында Александрияда 87 жасында дүние салды.

Кейнсиандық

Хансен Джон Мейнард Кейнстің ұсыныстарына "Жұмыспен қамтудың, пайыздар мен ақшаның жалпы теориясы" атты еңбегіне жазған шолуында күмәнмен қарады, бірақ 1938 жылдың желтоқсанында Америка экономикалық қауымдастығының президенттік мәжілісінде экономикалық төмендеу кезеңінде үкіметтің араласу қажеттілігі туралы Кейнстің теорияларын қабылдады. 1937 жылы Гарвардқа келгеннен кейін көп ұзамай Хансеннің фискалдық саясат бойынша әйгілі аспирантуралық семинары Пол Самуэльсон және Джеймс Тобин (екеуі де кейіннен экономика бойынша Нобель сыйлығын жеңіп алған) сияқты аспиранттарды Кейнстік экономиканы одан әрі дамытуға және танымал етуге шабыстады. Хансеннің 1941 жылғы "Фискалдық саясат және бизнес айналымдары" кітабы – АҚШ-тағы Ұлы депрессияның себептерін талдау бойынша Кейнстің тұжырымдамасын толық қолдаған алғашқы маңызды еңбек болды. Хансен осы талдауды Кейнстік дефициттік шығындарды қолдау үшін пайдаланды. Хансеннің экономикаға ең танымал үлесі – Джон Хикспен бірлесіп жасаған IS–LM моделі, сонымен қатар "Хикс–Хансен синтезі" деп белгілі. Бұл модель инвестициялық-жинақ (IS) қисығы мен ақша айналымының сұйықтығы (LM) қисығын ұлттық табысты өзгерту үшін фискалдық және монетарлық саясатты қалай қолдануға болатынын көрсететін графикалық түрде бейнелеуге мүмкіндік береді. Хансеннің 1938 жылғы "Толық қалпына келтіру немесе тоқырау" кітабы Кейнстік идеяларға негізделген және үкіметтік сұранысқа араласу болмаса, ұзақ мерзімді жұмыспен қамтудың тоқырауы болатынын дәлелдеді. Пол Самуэльсон Хансеннің ең белгілі шәкірті болды. Самуэльсон Хансеннің "Толық қалпына келтіру немесе тоқырау?" (1938) еңбегін 1939 жылғы өзінің атақты көбейтуші-жеделдетуші моделіне шабыт берген негізгі фактор деп есептеді. Лисон (1997) Хансен мен Самнер Слихтер кейнстік экономиканың жетекші жақтастары болып саналғанымен, олардың баға тұрақтылығына берілген уәделерінен біртіндеп бас тартуы Кейнстің өзінің ұстанымдарына қайшы келетін кейнсиандыққа дамуына әсер еткенін көрсетті.

Тұрақсыздық

1930 жылдардың аяғында Хансен "ұзақ мерзімдік тоқырау" орнағанын, сондықтан американ экономикасы бұрынғыдай қарқынмен өспейтінін айтты, себебі өсудің барлық факторлары, соның ішінде технологиялық жаңарулар мен халық санының өсімі тоқтап қалған. Оның пікірінше, жалғыз шешім – федералдық үкімет тарапынан үнемі, ірі көлемде бюджет тапшылығын жасау еді. Бұл тезис қатты дау тудырды, өйткені Джордж Терборг сияқты сыншылар Хансенді "қараңғы көзқарастас" және "жеңіліске ұшыраған" деп сынады. Хансен бұл тұрақсыздықтың Кейнстің толық жұмыссыздық тепе-теңдігінің тағы бір атауы екенін мәлімдеді. Алайда, 1940 жылдан бастап экономикалық өсімнің жалғасуы Хансеннің болжамдарын жоққа шығарды және оның тоқырау моделі ұмытылды.

Экономикалық циклдер

Экономикалық теорияға Альвин Хансеннің ең маңызды үлестерінің бірі – экономикалық циклдар. "Бизнес циклдер және ұлттық табыс" атты кітабында ол циклды жұмыспен қамту, өндіріс және бағалардың құбылуы ретінде анықтайды. Цикл екі фазаға бөлінеді: төмен нүктеден ең жоғары нүктеге дейінгі кеңею және ең жоғары нүктеден төмен нүктеге дейінгі тартылу. Хансеннің пікірінше, тұрақты және тұрақсыз экономикалық циклдар болады. Тұрақсыздық сыртқы шоктардың салдарынан болатын өзгерістерден туындайды. Хансен экономикалық циклдарды талдау кезінде техникалық прогресс, ақша нарығы және күтулер ескерілуі керек деп санайды.

Мемлекеттік саясат

Хансен Ұлы депрессия кезінде американдық экономика аса ауыр бизнес циклден өтіп жатқан жоқ, бірақ ұзақ мерзімді прогрессивті динамиканың тозуынан өтіп жатқанын дәлелдеді. Хансеннің ойынша, жұмыссыздықты тұрақтандыру үшін циклге қарсы мемлекеттік шығыстар ғана емес, сонымен қатар ауылды электрлендіру, шалап-шаңқа басқан аудандарды жаңарту және табиғи ресурстарды дамыту мен сақтау сияқты ірі жобалар қажет болды. Бұл шаралардың бәрі жеке секторға жаңа инвестициялық мүмкіндіктер ашуға, соның арқасында жүйеге жалпы экономикалық серпінділікті қайтаруға бағытталған. Хансен көптеген студенттерді оқытып, оларға ықпал етті, олардың көпшілігі кейін үкіметтік қызметтерге тағайындалды. Ол экономикалық мәселелермен айналысатын көптеген үкіметтік комитеттерде де жұмыс істеді. 1967 жылы Американдық экономикалық қауымдастық оған Уолкер медалін табыс етті. Хансен Конгресс алдында жиі куәлік берді. Ол инфляцияны бақылау үшін жұмыссыздықты пайдалануға қарсы болды. Оның пікірінше, инфляцияны салық ставкалары мен ақша ұсынымын уақтылы өзгерту арқылы, сондай-ақ жалақы мен бағаны тиімді реттеу арқылы басқаруға болады. Сонымен қатар, ол дамыған, индустриалды экономикаларға тән тұрақсыздықтан сақтану үшін фискалдық және басқа да ынталандыру шараларын ұсынды. Дегенмен, Хансеннің сыншылары да болды. Мысалы, журналист Джон Т. Флинн Хансеннің саясатының мәніндегі фашизмнің белгілері Италия диктаторы Бенито Муссолинидің экономикалық саясатына үлкен ұқсастық танытатынын айтты. Рузвельт пен Трумэн президенттігінің кезеңінде Хансен үкіметтік комиссияларда, Федералдық резервтік жүйеде, АҚШ Қаржы министрлігінде және Ұлттық қауіпсіздік ресурстары кеңесінде кеңесші ретінде қызмет етті. 1935 жылы ол АҚШ-тың әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін құруға көмектесті, ал 1946 жылы толық жұмыспен қамту туралы заң жобасын жасауға қатысты, ол Экономикалық кеңесшілер кеңесін құрды. 1939-1945 жылдары Чикаго экономисі Джейкоб Винермен бірге Сыртқы қатынастар кеңесінің Соғыс және бейбітшілік зерттеулері жобасының экономикалық және қаржылық тобының хатшысы болып жұмыс істеді. Хансеннің (Лютер Гуликпен бірге) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кейнстік саясатты қолдауы, соғыстан кейінгі толық жұмыспен қамтуды ілгерілетуге бағытталған шаралар, Кейнсті халықаралық экономиканың жоспарларын әзірлеуге көмектесуге ықпал етті.

Негізгі дереккөздер

Хансен, Алвин Х. (1939). "Экономикалық прогресс және халық өсімінің төмендеуі", "Американдық экономикалық шолу" (29) наурыз. JSTOR-да.
Хансен, Алвин Х. (1941). Фискалдық саясат және бизнес циклдары.
Хансен, Алвин Х. (1949). Ақша теориясы және фискалдық саясат. Нью-Йорк: Макгроу Хилл.
Хансен, Алвин Х. (1953). Кейнске арналған нұсқаулық, соның ішінде кіріспе. Нью-Йорк: Макгроу Хилл.
Хансен, Алвин Х. (1964). Бизнес циклдары және ұлттық кіріс. Лондон: АлленУнин.

Екіншілік көздер

Барбер, Уильям Дж. "Алвин Х. Хансеннің 1920-1930 жылдардағы мансабы: интеллектуалды трансформацияны зерттеу". Саяси экономика тарихы 1987, 19(2): 191–205. Лисон, Роберт. "Нөлдік инфляция мақсатының жоғалуы". Саяси экономика тарихы 1997, 29(3): 445–496. Толық мәтін: Ebsco-да. Хансен және Самнер Слихтер туралы. Дональд Маркуэлл, Джон Мейнард Кейнс және халықаралық қатынастар: Соғыс және бейбітшілікке экономикалық жолдар, Оксфорд университетінің баспасы (2006). Миллер, Джон Э. "Оңтүстік Дакота фермасынан Гарвард семинарына дейін: Элвин Х. Хансен, Американың кейнсиандық пайғамбары". Тарихшы (2002), 64(3–4): 603–622. Розенф, Теодор. Ұзақ мерзімді экономика: Жаңа келісім теоретиктері және олардың мұралары, 1933–1993 (1997). Селигман, Бен Б., Заманауи экономикадағы бағыттар, 1962. Америка ұлттық өмірбаяны. Нью-Йорк: Оксфорд UP, 1999. Басылды.

Журналдардың арнайы саны

Quarterly Journal of Economics, 90-том, 1-сан (1976), 1–37 беттер, JSTOR желісінде және/немесе көптеген жоғары оқу орындарының кітапханаларында қолжетімді. "Халық санының өсуінің төмендеуі және экономикалық прогресс туралы Альвин Хансен" – "Халық саны мен дамуды шолу" журналы, 30-том, 2004 жыл.