Кіріспе

Кеннет Джозеф Ароу (23 тамыз 1921 - 21 ақпан 2017) – американдық экономист, математик, жазушы және саяси теоретик. Джон Хикспен бірге ол 1972 жылы Экономика ғылымдары саласындағы Нобельдік сыйлықты жеңіп алды. Экономикада Ароу Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі неоклассикалық экономикалық теорияның маңызды тұлғасы болды. Оның бұрынғы аспиранттарының көптегені өздері де Нобельдік сыйлықты жеңіп алды. Оның ең маңызды еңбектері – әлеуметтік таңдау теориясына, әсіресе "Ароудың мүмкін емес теоремасы" және жалпы тепе-теңдік талдауы саласындағы үлесі. Ол сонымен қатар экономиканың көптеген басқа да салаларында, оның ішінде эндогендік өсу теориясы және ақпарат экономикасы салаларында негізгі жұмыстар жасады.

Білім және ерте мансап

Ароу 1921 жылы 23 тамызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келген. Ароулар румындық еврейлер болған. Оның отбасы біліміне зор қолдау көрсетті. Ол Таунсенд Харрис орта мектебін бітіріп, 1940 жылы Нью-Йорк қалалық колледжінде математика бакалавры дәрежесін алды, онда ол Сигма Фи Эпсилон ұйымының мүшесі болды. Содан кейін ол Колумбия университетінде аспирантураға түсіп, 1941 жылғы маусымда математика магистрі дәрежесін алды. 1960 жылдары Роберт Солоупен бірге Экономикалық кеңесшілер кеңесінің штабында мемлекеттік қызметте болды. 1968 жылы Стэнфорд университетінен Гарвард университетінің экономика профессоры лауазымына көшті. Дәл сол кезде ол экономика бойынша Нобель сыйлығын алды. Оның бұрынғы төрт шәкірті Нобель сыйлығының лауреаттары атанды, атап айтқанда Джон Харсаньи, Эрик Маскин, Роджер Майерсон және Майкл Спенс. Ароудың еңбектерінің жинағы Дьюк университетінің Рубенштейн кітапханасында сақтаулы.

Әлеуметтік экономиканың негізгі теоремалары

1951 жылы Кеннет Эрроу әл-ауқат экономикасының бірінші және екінші негізгі теоремаларын, сондай-ақ олардың дәлелдемелерін, пайдалылықтың, тұтынудың немесе технологияның туындылығын талап етпей, шеткі шешімдерді де қамти отырып ұсынды.

Эндогендік өсу теориясы

Ароу экономикалық өсудің маңызды қозғаушы күші – техникалық прогрестің қайнасын түсіндіруге ұмтылатын эндогенді өсім теориясының алға басушыларының бірі болды. Бұл теория кеңінен танылғанға дейін техникалық прогресс экзогенді түрде, яғни экономикалық белсенділіктен тыс және стандартты экономикалық модельдерге сыртқы күш ретінде қарастырылатын. Оның экономикалық себептері түсіндірілмеген еді. Эндогенді өсім теориясы фирмалардың инновация жасауына стандартты экономикалық түсіндірмелер берді, соның нәтижесінде экономистер инновация мен техникалық прогресті экономикалық субъектілердің іс-әрекеттерімен анықталатын, яғни экономикалық белсенділікке ендогенді және осылайша модельдің ішінде қарастыра бастады. Эндогенді өсім теориясы Пол Ромердің 1986 жылғы мақаласымен басталды, ол 1962 жылғы Ароудың «істеу арқылы үйрену» моделінен қарыз алды, бұл модель жиынтық өнімнің азаюын жою механизмін ұсынды. Ароутың жұмысынан кейін осы теория бойынша зерттеулер кеңейді.

Ақпараттық экономика

Басқа да ізашарлық зерттеулерде Ароу нарықтағы асимметриялық ақпарат тудыратын проблемаларды зерттеді. Көптеген мәмілелерде бір тарап (әдетте сатушы) екінші тарапқа қарағанда сатылатын тауар туралы көбірек ақпаратқа ие болады. Асимметриялық ақпарат, көбірек ақпаратқа ие тарапты, ақпараты аз тарапты алдауға итермелейді; нәтижесінде, кепілдіктер және үшінші тараптың куәландыруы сияқты бірқатар нарықтық құрылымдар қалыптасты, олар асимметриялық ақпарат бар нарықтардың жұмыс істеуіне жағдай жасайды. Ароу бұл мәселені медициналық қызметке қатысты талдады (1963 жылы "Американдық экономикалық шолу" журналында жарияланған "Мәлімсіздік және медициналық қызмет көрсетудің әл-ауқатын қамтамасыз ету экономикасы" атты мақаласында); кейінгі зерттеушілер көптеген басқа нарықтарды, әсіресе қолданылған активтерді, онлайн аукциондарды және сақтандыру нарықтарын зерттеді.

Марапаттар мен құрметтер

1957 жылы Ароу Джон Бейтс Кларк медалімен марапатталды және 1959 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1968 жылы ол АҚШ Ұлттық ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының мүшелігіне сайланды. 1972 жылы Джон Хикспен бірге экономика саласындағы Нобельдік естелік сыйлығын (Nobel Memorial Prize in Economics) бөлісіп жеңіп алды, ал 1986 жылы фон Нейман теориясы сыйлығының иегері атанды. Ол Чикаго университетінен (1967), Вена университетінен (1971) және Нью-Йорк қалалық университетінен (1972) құрметті доктор дәрежесін алды. 2006 жылы Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі (ForMemRS) болып сайланды. 2002 жылы Операциялық зерттеулер және басқару ғылымдары институтының стипендиясын алды.

Жеке өмір және өлім

Арроу экономист Анита Саммерстің ағасы, экономист және бұрынғы Қаржы министрі, сондай-ақ Гарвард университетінің президенті Ларри Саммерстің ағасы, сонымен қатар марқұм экономистер Роберт Саммерс пен Пол Самюэлсонның күйеуі болды. Оның әйелі, психотерапевт, 2015 жылы қайтыс болды; олардың екі ұлы болды: Дэвид Майкл (1962 ж.т.), актер, және Эндрю Сет (1965 ж.т.), актер-әнші.