Кіріспе

Британдық экономист (1842–1924)

Микроэкономика мен әл-ауқат экономикасының әкесі
Неоклассикалық экономиканың негізін қалаушы
Экономика қағидаттары (1890)
Маршалл қайшысы
Ішкі және сыртқы экономика
Маршалл–Лернер шарты

| әсерлері=

Маршалл Бристольде болған кезде Өнеркәсіп экономикасын жетілдірді және оны Англияда экономикалық оқу бағдарламасы ретінде кеңінен жариялады; оның қарапайым түрі күрделі теориялық негіздерге сүйенді. Маршалл осы еңбегі үшін белгілі бір даңққа ие болды, ал Уильям Джевонстың 1882 жылы қайтыс болуымен ол өз заманының ғылыми мектебінің жетекші британдық экономисі атанды. Маршалл 1883–84 жылдары Оксфордтың Баллиол колледжінде қысқа ғана тоқтап, 1884 жылы Генри Фосеттің қайтыс болуына байланысты Кембриджге саяси экономика профессоры болып оралды. Кембриджте ол экономика бойынша жаңа трипос құруға тырысты, бұл мақсатына 1903 жылы ғана қол жеткізді. Осыған дейін экономика тарихи және моральдық ғылымдар трипосы аясында оқытылды, бұл Маршаллға қалағандай белсенді және мамандандырылған студенттерді ұсына алмады. Пигу мен Хаутримен бірге Маршалл ақшаның сандық теориясын немесе ақша теориясының табыс түрін жасады. 1917 жылы Маршалл ақшаның сандық теориясының кембридждік нұсқасын ұсынды, оны Пигу, Хаутри және Робертсон одан әрі жетілдірді. Бұл кейіннен кембридж теңдеуі деп аталды.

Экономика қағидалары (1890)

Маршалл өзінің экономикалық жұмысын, «Экономика қағидалары» еңбегін 1881 жылы бастады және келесі он жылдың көп бөлігін осы трактатты аяқтауға жұмсады. Оның жұмысты жоспарлауы біртіндеп экономикалық ойдың барлық аспектілерін қамтитын екі томдық жинаққа дейін кеңейді. 1890 жылы жарық көрген алғашқы томы дүниежүзілік құлақтандыруға ие болып, оны замандас экономистерінің ішіндегі жетекші тұлғалардың бірі ретінде бекітті. Екінші томда сыртқы сауда, ақша, сауда құбылмалылығы, салық салу және коллективизм мәселелері талданбақ болған, бірақ ол жарияланбады. «Экономика қағидалары» Маршаллдың әлемдік деңгейде танымалдыққа ие болуына ықпал етті. Ол сегіз басылымнан өтті, алғашқысы 750 беттен тұрса, соңғысы 870 бетке дейін ұзарды. Бұл еңбек ағылшын тілді елдерде экономиканы оқыту әдістемесін түбегейлі өзгертіп, қалыптастырды. Оның маңызды техникалық үлесі – серпімділік, тұтынушының артық пайдасы, өнімнің өсу және төмендеу қағидалары, қысқа және ұзақ мерзімді кезеңдер, және шекті пайдалылық мәселелерін шеберлікпен талдауы болды. Көптеген идеялар Маршаллға тән болса, ал кейбіреулері В.С. Джевонс және басқа ғалымдардың идеяларын жетілдірілген нұсқалары еді. Маршалл құндылықтың классикалық және заманауи теорияларын үйлестіруді мақсат еткен. Джон Стюарт Милл тауарлардың құны мен олардың өндіріс шығындары арасындағы байланысты зерттеген, құндылық өндірісте жұмсалған еңбекке байланысты деген тұжырымға келген. Джевонс және шекті пайдалылық теориясының жақтастары құндылықты пайдалылықты барынша арттыру идеясына негізделген теорияны жасады, құндылық сұранысқа байланысты екенін айтты. Маршаллдың жұмысы осы екі тәсілді де пайдаланды, бірақ ол шығындарға көбірек назар аударды. Ол қысқа мерзімде ұсынысты өзгерту мүмкін емес екенін және нарықтық құн негізінен сұранысқа байланысты екенін атап өтті. Орта мерзімде өндіріс ғимараттар мен жабдықтар сияқты қолданыстағы құралдарды кеңейту арқылы арттырылуы мүмкін, бірақ олар осы кезеңде жаңартуды қажет етпейтіндіктен, олардың шығындары (тұрақты, жалпы немесе қосымша шығындар деп аталады) өнімнің сату бағасына аз әсер етеді. Маршалл осы кезеңде сату бағасына ең көп әсер ететін негізгі немесе өзгермелі шығындар екенін көрсетті. Ұзақ мерзімде жабдықтар мен ғимараттар тозығып, ауыстырылуы керек, сондықтан өнімнің сату бағасы мұндай ауыстыру шығындарын өтеуге жеткілікті болуы тиіс. Шығындарды тұрақты және өзгермелі болып жіктеу және уақыт факторына берілген басымдық Маршаллдың экономикалық теорияға қосқан маңызды үлестерінің бірі болып табылады. Ол экономиканың динамикалық сипаты оны практикалық тұрғыдан тиімді ететініне сенгендіктен, жалпы тепе-теңдік модельдеріне қарағанда ішінара тепе-теңдік модельдерін жақтады. Маршаллдың оқыту және «Принциптер» кітабының сәттілігінің көп бөлігі оның диаграммаларды тиімді пайдалануынан туындады, оларды бүкіл әлемдегі басқа да оқытушылар үлгі етті. Альфред Маршалл сұраныс пен ұсыныс қисықтары, нарық тепе-теңдігі, сұраныс пен ұсыныс арасындағы мөлшер мен бағаның байланысы, шекті пайдалылық заңы, өнімнің төмендеу заңы және тұтынушылар мен өндірушілердің артық пайдасы сияқты сұраныс пен ұсынысқа қатысты бірқатар негізгі ұғымдарды көрсететін стандартты сұраныс пен ұсыныс графигін жасаған алғашқы экономист болды. Бұл модельді қазір экономистер әртүрлі экономикалық принциптерді көрсету үшін әртүрлі айнымалыларды қолдана отырып, әртүрлі формаларда қолданады. Маршаллдың моделі бұрын тек сөздермен түсіндірілген күрделі экономикалық негіздерді визуализациялауға мүмкіндік берді. Бұл модельдер экономиканы зерттеуде маңызды рөл атқарады, өйткені олар түсіндіріліп жатқан негіздер мен теорияларды анық және қысқаша көрсетуге мүмкіндік береді.

Теориялық үлестері

Маршалл замандастарының ең ықпалды экономистерінің бірі саналады, ол келесі елу жылға қарай бағытты экономикалық ойды қалыптастырды және неоклассикалық экономика мектебінің негізін қалаушылардың бірі болды. Оның экономикасы Адам Смит, Томас Роберт Мальтус және Джон Стюарт Милл еңбектерінің кеңейтілуі және жетілдірілуі ретінде жарияланғанымен, ол экономиканы нарықтық экономикаға классикалық назардан ауыстырып, оны адам мінез-құлқының зерттелуі ретінде танымал етті. Леон Вальрас, Вильфредо Парето және Жюль Дюпуи сияқты басқа экономистердің жұмысына қосқан үлесін ол азайтты және Стэнли Жевсонның ықпалын тек тартыншақпен мойындады. Маршалл пайдалылық талдауын қолданғандардың бірі болды, бірақ оны құндылық теориясы ретінде емес. Ол оны сұраныс қисықтары мен алмастыру принципін түсіндіру үшін теорияның бір бөлігі ретінде пайдаланды. Маршаллдың «қиылыс» талдауы – сұраныс пен ұсынысты, яғни пайдалылық пен өндіріс құнын, екі пышақтың арасындағыдай біріктірген – құндылық теориясын талдау ортасынан тиімді алып тастап, оны баға теориясымен алмастырды. «Құндылық» термині қолданыла берсе де, көптеген адамдар үшін ол «баға» сөзінің синонимі болды. Бағалар енді бағаның соңғы және абсолютті негізіне қарай тартылмайтын болды; бағалар – сұраныс пен ұсыныс арақатынасының өмірлік жағдайы. Маршаллдың экономикалық ойды жүйелеуге тигізген ықпалын жоққа шығаруға болмайды. Ол бағаны анықтау құралы ретінде сұраныс пен ұсыныс функцияларын кеңінен пайдаланды (бұрын Курно дербес ашқан); қазіргі заманғы экономистер баға өзгерісі мен қисық өзгерісі арасындағы байланысты Маршаллға қарызды. Маршалл «шегінді революцияның» маңызды бөлігі болды; тұтынушылардың шекті пайдалылығы бағаға тең болғанға дейін тұтынуды реттеуге тырысатыны туралы идея оның тағы бір үлесі болды. Сұраныстың бағалық серпімділігі Маршаллдың осы идеяларын кеңейту ретінде ұсынылды. Маршалл өндірушілердің үстеме табысы мен тұтынушылардың үстеме табысына бөлінген экономикалық игіліктің өсуіне үлес қосты, және шын мәнінде, екеуі кейде «Маршаллдық үстеме табыс» деп сипатталады. Ол осы үстеме табыс идеясын салықтар мен баға өзгерісінің нарықтық игілікке тигізетін әсерін қатаң түрде талдау үшін пайдаланды. Маршалл квази-ренталарды да анықтады. Маршаллдың Англияның «өнеркәсіптік аудандарындағы» әлеуметтік және мәдени қатынастарға жасаған қысқаша сілтемелері, ХХ ғасырдың соңындағы экономикалық география және кластерлеу және оқу ұйымдары бойынша институционалдық экономикадағы жұмыстың бастапқы нүктесі ретінде пайдаланылды. 1992 жылы экономика саласындағы Нобель сыйлығының иегері Гэри Беккер (1930–2014) Милтон Фридман мен Альфред Маршаллдың оның жұмысына ең үлкен әсер еткен екі адам болғанын айтты. Маршаллдың тағы бір үлесі – ішкі және сыртқы масштабтық экономика ұғымдарын ажырату болды. Яғни, өндіріс факторларының құны төмендегенде, ол нарықтағы барлық фирмалар үшін оң сыртқы әсер болып табылады, бұл кез келген фирманың бақылауынан тыс.

Маршалл индустриялық ауданы

Бұл ұғым 19 ғасырдың соңында Ұлыбританияда кең таралған ұйымдастыру үлгісіне негізделген, онда белгілі бір өнімдерді өндіруге шоғырланған фирмалар географиялық тұрғыдан жақын орналасқан. Маршаллдың «Экономика қағидалары» еңбегінің 4-кітабының 10-тарауындағы пікірлері экономистер мен экономикалық география мамандары осы құбылысты талқылау үшін пайдаланған. Маршаллдық индустриялық округтің екі негізгі сипаттамасы – вертикальдық және горизонтальдық маманданудың жоғары деңгейі және айырбас үшін нарықтық механизмге үлкен сенеу. Фирмалар көбінесе шағын болады және өндіріс тізбегіндегі бір функцияға ғана назар аударады. Индустриялық округтерде орналасқан фирмалар неоклассикалық мағынадағы бәсекеге қабілетті, және көп жағдайда өнімдердің айырмашылығы шамалы болады. Маршаллдық индустриялық округтердің басты артықшылықтары фирмалардың қарапайым жақын орналасуынан туындайды, бұл білікті жұмыс күшін оңай жұмысқа алуға және коммерциялық және техникалық ақпаратты бейресми арналар арқылы жылдам алмасуға мүмкіндік береді. Олар бәсекелестік капитализмінің ең тиімді түрін көрсетеді, транзакциялық шығындар практикалық минимумға дейін төмендетіледі, бірақ олар тек масштабты экономика шектеулі болған жағдайда ғана мүмкін болады.

Кейінгі мансап

Маршалл 1889 жылы кооперативтер конгресінің бірінші күнінің төрағасы болды. Келесі екі онжылдық бойы ол «Принциптер» кітабының екінші томын аяқтауға тырысты, бірақ оның егжей-тегжейге берілген назары мен толықтыққа ұмтылысы оған жұмыстың ауқымын толық меңгеруге мүмкіндік бермеді. Бұл жұмыс ешқашан аяқталған жоқ, және ол бастаған көптеген басқа, маңыздылығы төмен жұмыстар – мысалы, 1890 жылдардағы қаржы министрі үшін сауда саясаты туралы меморандум – да сол себептерге байланысты толыққан жоқ. Оның денсаулығы 1880 жылдардан бастап бірте-бірте нашарлап, 1908 жылы ол университеттің қызметінен зейнетке шықты. Ол «Принциптер» жұмысын жалғастыра аламын деп үміттене білді, бірақ денсаулығы нашарлай берді және жоба әрбір жаңа зерттеумен кеңейе берді. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол халықаралық экономиканы зерттеуді қайта қарауға мәжбүр болды, ал 1919 жылы 77 жасында «Индустрия және сауда» атты еңбегін жариялады. Бұл жұмыс көбінесе теориялық «Принциптерден» гөрі эмпириялық зерттеуге негізделгендіктен, теориялық экономистер тарапынан көп мақтауға ие бола алмады. 1923 жылы ол «Ақша, несие және сауда» кітабын жариялады, ол жарты ғасырлық бұрын жарияланған және жарияланбаған экономикалық идеялардың кең жиынтығы болды.

Соңғы жылдары, өлімі және мұрасы

1890 жылдан 1924 жылға дейін ол экономика ғылымының беделді атасы болды, ал оның өлімінен кейінгі жарты ғасыр бойы көптеген экономистер үшін құрметті әжесі саналды. Өмір бойы ол бұрынғы сала басшыларынан айырмашылығын көрсетіп, пікір қақтығыстарынан сақтанды, бірақ оның бейтараптылығы әріптестерінің үлкен құрметіне және тіпті ілтипатына ие болды, ал Кембридждегі Баллиол Крофттағы үйіне әрқашан көрнекті қонақтар толды. Кембридждегі оның студенттері, соның ішінде Джон Мейнард Кейнс және Артур Сесил Пигу экономика саласында жетекші тұлғаларға айналды. Оның ең маңызды мұрасы – болашақ экономистер үшін беделді, академиялық және ғылыми негізделген мамандық құру болды, ол 20-ғасырдың соңына дейін осы саланың бағытын анықтады. Маршалл 81 жасында Кембридждегі үйінде дүниеден өтті және Ассенсион шіркеуінің зиратына жерленді. Кембридж университетінің Экономика факультетінің кітапханасы (Маршалл экономика кітапханасы), Кембридждегі Экономика қоғамы (Маршалл қоғамы), сондай-ақ Бристоль университетінің Экономика бөлімі оның құрметіне аталды. Оның мұрағаты Маршалл экономика кітапханасында алдын ала келісім бойынша қарауға қолжетімді. Оның үйі, Баллиол Крофт, 1991 жылы Люси Кавендиш колледжі сатып алған кезде оның құрметіне Маршалл үйі деп аталды. Альфред Маршаллдың әйелі Мэри Пейли болды, ол Кембридждегі алғашқы студенттердің бірі және Ньюнам колледжінің лекторы болған экономист. Ол 1944 жылы қайтыс болғанға дейін Баллиол Крофта тұрып, оның күлі бақшаға шашылды. Олардың балалары болмады.