Кіріспе

Гуанчжоу, Қытайда өткен көп түрлі спорттық іс-шара

2010 жылғы Азия ойындары, ресми түрде XVI Азия ойындары және Гуанчжоу-2010 деп те аталады, 2010 жылдың 12-27 қараша аралығында Қытайдың Гуандун провинциясы, Гуанчжоу қаласында өткен аймақтық көп түрлі спорттық жарыс болды (бірақ бірнеше жарыстар 2010 жылдың 7 қарашасынан ертерек басталды). Бұл Қытайдың Азия ойындарын қабылдаған екінші реті болды, алғашқысы 1990 жылы Пекинде өткен Азия ойындары еді. Гуанчжоудың үш көршілес қаласы – Донггуан, Фошань және Шанвэй ойындарды бірлесіп өткізді. Премьер-министр Вэнь Цзябао Хайсинша аралындағы Жеміш өзенінің жағасында ойындарды ашты. Жарыстарды өткізу үшін барлығы 53 нысан пайдаланылды. 2010 жылғы Азия ойындарының ресми логотипінің дизайны Гуанчжоудың бес ешкі туралы аңызға негізделген, бес ешкіні Азия ойындарының шырағы ретінде бейнелейді. 45 Ұлттық Олимпиада комитетінен (ҰОК) келген 9704 спортшы 42 спорт түрінен 476 жарысқа қатысты (28 олимпиадалық және 14 олимпиадалық емес спорт түрі). Бұл ойындар тарихындағы ең ірі шара болды. 2014 жылғы Азия ойындарында жарысқа қойылатын спорт түрлерінің саны азайғандықтан, бұл ойындар Азия ойындарында олимпиадалық емес алты спорт түрінің соңғы рет өткізілгені болды. Қытай медальдар саны бойынша көш бастады, Оңтүстік Корея екінші орынды, ал Жапония үшінші орынды иеленді. Қытай 199 алтын медальмен ойындардың жаңа рекордын орнатты. Қытай Азия ойындары тарихында бір ойында 400 медальдан асып түскен алғашқы ел болды. Үш әлемдік және 103 Азия рекорды жаңаланды. Макао және Бангладеш Азия ойындарында алғаш рет алтын медаль жеңіп алды. Сонымен қатар, бадминтоннан ерлер арасында алтын медаль жеңіп алған Лин Дан ең құнды ойыншы (MVP) деп танылды. Азия Олимпиадалық Кеңесінің президенті шейх Ахмед Аль Фахад Аль Ахмед Аль Сабах ойындарды "керемет" және "барлық уақыттағы ең жақсылардың бірі" деп атады.

Еріктілер

2010 жылғы Азия ойындарының еріктілерді іске тарту бағдарламасы 2009 жылдың 21 сәуірінде сағат 21:00-де 60 000 ойын кезінде жұмыс істейтін еріктіні тарту мақсатымен басталды. Еріктілерге жасыл түсті қысқа жеңді футболка, жасыл түсті ұзын жеңді футболка, спорттық күрте, шалбар, бас киім, су бөтелкесі, спорттық аяқ киім және белдікке ілінетін сөмке берілді.

Шам релесі

2009 жылдың қыркүйегінде 2010 жылғы Азия ойындары үшін екі факел дизайны іріктеліп алынды. Ұйымдастырушылар "Эксплойт" есімдісі емес, "The Tide" есімді дизайнды Ойындардың факелі ретінде таңдады. "The Tide" факелінің салмағы 98 г, ал ұзындығы 70 см болды. Ол биік және түзу пішіндес, сонымен қатар бейнесі динамикалық. Факел эстафетасының маршруты 2010 жылдың 4 наурызында жарияланды. Бюджеттік мәселелер мен 2008 жылғы жазғы Олимпиаданың факел эстафетасымен байланысты қиындықтарға байланысты, ұйымдастырушылар оны бұрынғылардан кіші масштабта өткізуге шешім қабылдады. Факел 2010 жылдың 9 қазанында Қытайдың Ұлы Қабырғасында жағылып, Бейжіңдегі Көк ғибадатханасы төңірегімен саяхаттады. Бастапқы жоспар бойынша, эстафета маршрутында 21 қала болды, және 2010 жылдың 12 қазанынан 12 қарашасына дейін 2010 факел ұстаушының оны алып жүруі күтілді. 2007 жылғы Азия қысқы ойындарының және 2012 жылғы Азия жағажай ойындарының қабылдаушы қалалары болған Цзилинь облысының Чанчунь және Шандоң провинциясының Хайянг қалалары да кейіннен 2010 жылдың 15 қазанында бір күндік маршрутқа қосылды, факел ұстағандардың жалпы саны 2068 адамға жетті.

Эмблемасы

Ойындардың ресми эмблемасы 2006 жылғы 26 қарашада Сунь Ятсен ескерткіш залында таныстырылды. Бұл Гуанчжоудың "Бес ешкінің мүсіні" (c=五羊雕像) жүгіру жолымен үйлесімді стильделген бейнесі болды. Қытай дәстүрінде ешкі – нығмет әкеледі және адамдарға бақыт сыйлайды, ал қабылдаушы қала Гуанчжоу "Ешкілер қаласы" деп белгілі. Құрманы және сары түстердегі эмблема отты да еске түсіреді.

Маскоттар

Ойындардың талисманы бес ешкі қошқар болды. Олар 2008 жылғы 28 сәуірде Гуанчжоу Байюн халықаралық конгресс және көрме орталығында таныстырылды. Бес ешкі қошқар – төртеуі кішкентай, біреуі үлкен – А Сян (阿祥), А Хэ (阿和), А Жу (阿如), А И (阿意) және Ле Янян (乐羊羊) деп аталды. Қытай тіліндегі "ян" (羊) немесе "ешкі" символы – жақсылықтың белгісі. Бес қошқардың қытайша аттары бірге айтылғанда, игі тілектер білдіреді, сөзбе-сөз мағынасында "Бейбітшілік, келісім және зор бақыт, барлық тілегіңіз орындалсын" дегенді көрсетеді (c=祥和如意乐洋洋). Бұл Ойындар Азия халқына бейбітшілік, сәттілік және қуаныш сыйлайды деген үмітті білдіреді. А Сян – әдемі, сәнді, адал және батыл ешкі. А Сян Олимпиада эмблемасының көк түсті сақинасына ұқсайтын көк киім киеді, ол мәңгі ағып жатқан Жемшін өзенін және Гуанчжоу халқының мейірімділігін, кең пейілділігін және қонақжайлылығын көрсетеді. А Хэ – қарапайым, тартымды, сабырлы және шешімді ешкі деп сипатталады. А Хэ Олимпиада эмблемасының қара түсті сақинасына ұқсайтын қара киім киеді және Линнан мәдениетінің ұлы мұрасы мен ұзақ тарихын символдайды. А Жу – әдемі, сәнді, ақылды және құштар ешкі. А Жу Олимпиада эмблемасының қызыл түсті сақинасына ұқсайтын қызыл киім киеді және Гуанчжоудың қала гүлі – қызыл капок (Bombax ceiba) гүлiн бейнелейді, осылайша Гуанчжоуға "Гүлдер қаласы" деген лақап ат берілді. А И – епті, сүйкімді, көңілді және жанданулы ешкі. А И Олимпиада эмблемасының жасыл түсті сақинасына ұқсайтын жасыл киім киеді және қаланың әйгілі Байюн тауын символдайды. Ле Янян – биік, сұлу, күлімдеп жүретін және өзіне сенімді ешкі қошқарлар тобының жетекшісі. Ле Янян Олимпиада эмблемасының сары түсті сақинасына ұқсайтын сары киім киеді және күріш дәндерінің түсін көрсетеді, себебі Гуанчжоуды "Күріш дәндерінің қаласы" деп атайды.

Медальдар

Медальдердің дизайны 2010 жылдың 29 қыркүйегінде Гуанчжоу қаласының №2 балалар сарайында таныстырылды. Дизайнның тақырыбы – "Теңіз Жібек жолы". Медальдердің алдыңғы жағында Азия Олимпиадалық Кеңесінің эмблемасы және Гуанчжоудың капок гүлі бейнеленген, ал артқы жағында Теңіз Жібек жолының суреті мен ойындардың логотипі орналасқан. Теңіз Жібек жолының суреті теңізде саяхаттап келе жатқан қытай қайығын көрсетеді, бұл Гуанчжоудың Теңіз Жібек жолының бастапқы нүктесі, Оңтүстік Қытай, Гонконг және Макао аймақтарының ең ірі сауда орталығы және транзиттік пункті екенін көрсетеді.

Девизі

2010 жылғы Азия ойындарының ресми ұраны "Қызықты ойындар, үйлесімді Азия" болды. Ол Олимпиадалық идеалдар мен құндылықтарға негізделген Азия ойындарының мақсатын көрсетеді. Ойындар қатысушы спортшылар үшін жарысқа толы орта жасауды, сонымен қатар нәсіл, ұлт, дін және тілге қарамастан Азия халқының бірлігін, бейбітшілігін және достығын дамытуды мақсат етті.

Жылжыту

Ойындарға екі жыл қалғанда "Азия жолы" туры Тяньхэ спорт орталығында іске қосылды, бұл тур аймақ бойынша ойындарды насихаттауға арналған. Ойындарға бір жыл қалғанда 2009 жылдың 12 қарашасында Гуанчжоу гимназиясында салтанатты шара өтті.

Тауарлар сату

Ұйымдастырушылар 2008 жылдың қаңтарында алғашқы партиясын ұсынып, лицензиялық Азия ойындары тауарын сатуды бастады. 2009 жылдың 7 мамырында «Оңтүстік Метрополис» газеті Гуанчжоу Азия ойындарын ұйымдастыру комитетімен (GAGOC) келісімшарт жасасып, лицензиялық тауарлардың эксклюзивті онлайн-сатушысы атанды.

Музыка

2010 жылы 30 қыркүйекте ресми ән шығарылды, ол "Reunion" (c=重逢) деп аталды. Әннің авторы – У Лицюнь, ал сөзін Сюй Ронгкай жазды. Ағылшын тіліндегі нұсқасын американдық физик, қытай-американ Чэнь Ниң Янь және оның әйелі Вэн Фан аударды. Әнді Сун Нан мен қайтыс болған Яо Бейна орындады. Сун Нан оны Мао Аминмен бірге музыкалық бейнебаян үшін қайта орындады. Ән 1600-нан астам жұмысты алған Азия ойындарының әндеріне арналған іріктеу науқанының нәтижесінде таңдалды. Олардың 36-сы Ойындарға арналған таңдалған әндер ретінде жарияланды.

Орындар

Ойындарда барлығы 53 жарыс алаңы және 17 жаттығу алаңы пайдаланылды, олардың төртеуі Гуанчжоу қаласының шегінен тыс жерде орналасқан. Жарыстар 42 бұрыннан бар алаңда өтті. Ойындар үшін 11 жарыс алаңы және 1 жаттығу алаңы салынып, қалғандары жөнделді. Басқа да алаңдарға Азия ойындарының қалашығы кірді, ол Спортшылар, Лауазымды тұлғалар және БАҚ ғимараттары бар Ойындар ауылынан, Бас медиа орталығынан және Халықаралық хабар тарату орталығынан тұрды. Ұйымдастырушылар жалпы инвестицияның 15 миллиард юаньнан асып кеткенін мәлімдеді. 2009 жылдың 19 сәуірінде ұйымдастырушылар Жеміргі өзеніндегі Хайсинша аралын ашылу және жабылу салтанатын өткізу орны ретінде таңдағанын хабарлады. Бұл Ойындар тарихында салтанатты шаралардың Ойындардың негізгі алаңдарынан тыс жерде өткізілген алғашқы реті болды. Азия ойындары қалашығындағы ауылдар 329,024 шаршы метрлік жерге салынды, онда 49 ғимаратта 3598 пәтер орналасқан.

Көлік

Ойындарға дайындық аясында Гуанчжоудың қоғамдық көлік инфрақұрылымы едәуір кеңейтілді. Гуанчжоу Байюн халықаралық әуежайы Crisplant (бұрынғы FKI Logistex) компаниясымен шарт жасалып, жолаушылар ағынын қабылдау үшін жаңартылды. 2009 жылдың 26 желтоқсанында екі қала арасындағы сапар уақытын қысқарту мақсатында жаңа Ухань-Гуанчжоу жоғары жылдамдықты темір жолы ашылды. Қозғалыс кептелісі мен ауаның ластануын азайту үшін үкімет көлік құралдарын 40%-ға азайтуға бұйрық берді және Ойындар мен Паралимпиада кезінде пайдалануға 1000 автобус бөлді. Үкімет сондай-ақ Ойындар айында қоғамдық көлікте тегін жол ұсынды, бірақ азаматтардың күшті сұранысына байланысты Ойындарға бір апта қалғанда бұл ұсыныс тоқтатылды. Оның орнына, тұрақты түрде тіркелген әрбір отбасыға жұмысқа бару үшін 150 юань ақшалай көмек берілді.

Ашылу рәсімі

Ашылу рәсімі 2010 жылдың 12 қарашасында өтті. Азия ойындары тарихында алғаш рет салтанатты шара дәстүрлі стадионда емес, Хайсинша аралында өткізілді. Орталықтағы басты элементтер ретінде Жемір өзені және Кантон мұнарасы пайдаланылды. Рәсімді 2008 жылғы Пекин жазғы Олимпиадасының бас режиссері Чэнь Вэйя басқарды, шараға 6000-ға жуық артист қатысты. Қытай премьер-министрі Вэнь Цзябао, Пәкістан президенті Асиф Али Зардари, Таиланд премьер-министрі Абисит Веджаджива, Гонконгтың бас хатшысы Генри Тан, Азия Олимпиадалық Кеңесінің (ОСА) президенті Ахмед Аль Фахад Аль Ахмед Аль Сабах және Халықаралық Олимпиада комитетінің президенті Жак Рогге де қатысты. Салтанатты шара үш сағатқа созылды, оның құны, жабылу рәсімімен бірге, шамамен 380 миллион юаньды құрады. Спортшылар Жемір өзенімен қайықтарда шеру етті. Рәсімде су тақырыбындағы көркемдік бағдарламалар мен Гуанчжоу мәдениеті көрсетілді. Соңғы факел ұстаушы, жүзуші Хе Чонг, қазанды дәстүрлі қытай фейерверктерінің жалынымен тұтандырды, ал оның оты мұнараның басына, қазан орналасқан жерге көтерілді. Рәсімге оң пікірлер көп болды; Рогге бұл шараны «тамаша» деп бағалап, қаланың «Олимпиада өткізуге қабілетті екенін» көрсеткенін айтты. ОСА бас директоры Хусейн Аль Мусаллам да рәсімді ерекше деп атап, «Бейжің жазғы Олимпиадасының ашылу рәсімінен де жақсы» екенін мәлімдеді.

Жабылу рәсімі

2010 жылдың 27 қарашасында жергілікті уақыт бойынша сағат 20:06-да 35 000 көрерменнің алдында жабылу рәсімі басталды. Рәсімде ойындар Гуанчжоу қаласынан Инчхон қаласына табыс етілді. Гуанчжоу қаласының әкімі Ван Циньлиан Инчхон қаласының әкімі Сон Ён Гилге Олимпиадалық Кеңес жалауын тапсырды. Одан кейін Инчхон қаласынан "Ариранг тойы" атты сегіз минуттық көрсетім басталды, оны дәстүрлі корей киіміндегі соқпа дауыл шебері Чой Сори және таэквондо шеберлері ұйымдастырды. Сонымен қатар, танымал корей әншісі, ән жазушысы, бишісі, продюсері және актері Rain концерттік нөмір орындады.

Медальдық кесте

Қытай медальдар тізімінде сегізінші рет қатарынан көш бастады, бір ойында жеңілген ең көп алтын медаль (199 алтын медаль) бойынша жаңа рекорд орнатты. Бұл 1990 жылғы Азия ойындарында жеңген 183 алтын медальдан асып түсті. Ал Бангладеш у-шу және крикеттен әрқайсынан алғашқы Азия ойындарының алтын медальдарын жеңіп алды. 35 Ұлттық Олимпиада комитеті (Олимпиада туы астында сынға түскен Кувейттен басқа) кем дегенде бір медаль жеңіп алды. 27 ҰОК кем дегенде бір алтын медаль жеңіп алды, соның салдарынан тоғыз ҰОК ойындарда ешқандай медаль жеңбеді. Осы ойындардағы үздік он ҰОК төменде тізімделген. Қонақ ел – Қытай бөлек көрсетілген.

Хабар тарату

Гуанчжоу Азия ойындары теледидар тарату компаниясы (GAB) (c=广州亚运会转播有限公司), 2008 жылдың 31 желтоқсанында құрылған теледидар тарату консорциумы, ойындардың ресми хабар таратушысы болды. Азия ойындары қалашығында Халықаралық хабар тарату орталығы салынды.

Спорт

Криккет Ойындарда дебют жасаған бес спорт түрінің бірі болды. Үндістан тарихи жетістіктеріне қарамастан, өз крикет командасын Ойындарға жібермеуді шешті. Үндістан Крикетті Бақылау Кеңесінің мәлімдемесіне сәйкес, бұл шешім басқа халықаралық міндеттемелермен байланысты болды. Дегенмен, оның басты қарсыластары – Пәкістан және Шри-Ланка қатысуларын растады. Он түйреуішті боулингте Азия Боулинг Федерациясы матчтарды көрерменсіз өткізуге шешім қабылдады, бұл көптеген делегаттардың наразылығын тудырды. 17 қарашада Тайваньның (қытайлық) Янг Шу Чунь таэквондо жарысының бірінші раундында қарсыласынан 9:0 есебімен алда тұрғанда, соңғы 12 секундта күтпеген жерден дисквалификацияланды. Ол шұлықтарының өкшесіне заңсыз сенсорлар орнатқан деп айыпталды. Оқиға тез арада халықаралық жанжалға айналды, Тайвань (қытайлық), Қытай және Оңтүстік Кореяның шенеуніктері, саясаткерлері және жанкүйерлері манипуляция және алаяқтық айыптауларын айтуға кірісті. Ойындар барысында шамамен 1400 допинг тестілеу жүргізілді. Екі спортшының тестілерінде допинг анықталды: дзюдошы Шокир Муминов 2010 жылдың 19 қарашасында және грек-рим күресшісі Жахонгир Муминов 2010 жылдың 24 қарашасында, екеуі де Өзбекстан азаматтары, метилгексанаминге оң нәтиже берді. 2011 жылдың 24 қаңтарында ОСА тағы екі допингтік оқиғаны жариялады: қатарлық Ахмед Диб экзогенді тестостерон метаболитіне, ал палестиналық Аважна Абдалнасер 19-норандростеронға оң нәтиже берді.

Тілдер

2010 жылдың шілдесінде Гуанчжоу тұрғындары Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының (ҚХСКК) қалалық комитеті ұсынған, телеарналардың жаңалық бағдарламаларында Гуанчжоудың басты тілі – кантон тілінен гөрі мандарин тілін көп пайдалану туралы ұсынысқа қарсылық танытты. Бұл пікірсайыстар нәтижесінде бірқатар халық наразылықтары өтті. 2010 жылдың қазан айының соңында Тибеттік жастар конгресі (ТЖК) Тибет аймақтарындағы үкіметтің тіл саясатына наразылық білдіру мақсатында, Ойындарды өз алаңдаушылықтарын жеткізу үшін пайдаланды.

Қоршаған орта

Пекиндегі 2008 жылғы Олимпиада ойындары сияқты Гуанчжоу да қаланың ауа сапасын жақсартуға тырысты. Билік бұл мәселені шешу үшін 600 миллион юаньға уәде берді және 2009 жылдың соңына дейін 32 шамасындағы химия зауытына өндірісті тоқтатуды бұйырды. 2010 жылдың 13 шілдесінде жарияланған есепте, ауа сапасы 2009 жылы 95,07%-ды құрады, бұл 2004 жылдан бері 12,01%-ға артты; бұл жақсару билік органдарына 24 миллиард юаньға түсті. Ластануды азайту мақсатында ұйымдастырушылар көлік қозғалысын 40%-ға дейін азайтып, 11 қалада барбекю орындарына тыйым салды. 2005-2008 жылдар аралығында 150-ге жуық Гуоланг ауылының тұрғындары қызанақ, бұршақ және капуста өсіріп, Азия ойындарының инфрақұрылысы үшін үйлері бұзылғаннан кейін әділ өтемақы алу үшін үкіметпен күресті. Панью үкіметі 2010 жылдың 18 қазанында шағымданушылардың арызын тыңдау үшін күнді белгіледі. Ойындар ашылуына дейін Конгхуада 429 жағдайға норовирус жұқтыруы тіркелді. Үкімет өкілдері 12 қарашаға дейін зардап шеккендердің барлығының жазылып кеткенін мәлімдеді.