Кіріспе
1951 жылғы Азия ойындары, ресми түрде Бірінші Азия ойындары деп аталады, 1951 жылдың 4-11 наурызы аралығында Үндістанның Нью-Дели қаласында өткен көптеген спорт түрлерін қамтитын жарыс. Ойындар Бірінші Азия ойындары және 1951 жылғы Азия ойындары деп те аталады. 11 Азия ұлттық олимпиадалық комитетінен (ҰОК) 489 спортшы сегіз спорт түрінен 57 жарысқа қатысты. Бұл ойындар Қиыр Шығыс ойындарының және Батыс Азия ойындарының жалғасы болды. 1951 жылғы Азия ойындары бастапқыда 1950 жылы өткізілуі тиіс еді, бірақ дайындықтардың кешігуіне байланысты 1951 жылға дейін шегерілді. 1949 жылдың 13 ақпанында Делиде Азия ойындары федерациясы ресми түрде құрылды, және Дели Азия ойындарының алғашқы қабылдаушы қаласы болып бірауыздан жарияланды. Ойындарды күшті Ұйымдастыру комитеті басқарды (ұйымдастыру туралы толық ақпарат төменде келтірілген). Шақырылған елдерге сол кездегі барлық тәуелсіз Азия елдері кірді, бірақ саяси құрылыстарына байланысты КСРО және Вьетнам кірмеді. Барлық жарыстар Ұлттық стадионда өтті. Бірінші Азия ойындарының ресми логотипі – 16 сәулелі қызыл күн, күн дискісінің ортасында ақ шеңбер және әр қатысушы елді білдіретін он бір сақина, бәрі де ақ фонға бейнеленген, бұл бейбітшіліктің символы. Жапондық спортшылар тиісінше 24 алтын, 21 күміс және 15 қола медаль жеңіп алды, ал қабылдаушы ел Үндістан 15 алтын және барлығы 51 медаль (оның ішінде ең көп – 20 қола) жеңіп алып, медальдар кестесінде екінші орынға шықты. Үндістан тағы бір Азия ойындарын 31 жылдан кейін, 1982 жылы ұйымдастырды.
The 1951 Asian Games, officially known as the First Asian Games, was a multi sport event celebrated in New Delhi, India from 4 to 11 March 1951. The Games received names like First Asiad and 1951 Asiad. A total of 489 athletes representing 11 Asian National Olympic Committees (NOCs) participated in 57 events from eight sports and discipline. The Games was the successor of the Far Eastern Games and the revival of the Western Asiatic Games. The 1951 Asiad were originally scheduled to be held in 1950, but postponed until 1951 due to delays in preparations. On 13 February 1949, the Asian Games Federation was formally established in Delhi, with Delhi unanimously announced as the first host city of the Asian Games. The games were managed by a strong Organizing Committee (see Organization below). Countries invited included almost all the independent Asian countries of the time except Soviet Union and Vietnam, due to the political structure of those nations. National Stadium was the venue for all events. The official logo of the First Asiad depicted a bright sun in red with 16 rays and a white circle in the middle of the disc of the sun and eleven rings, representing each participating nation, on a white background, symbolising peace. Japanese athletes won the 24 gold, 21 silver, and 15 bronze medals, respectively; while the host nation India had 15 golds and 51 overall medals with most bronzes (20) and finished at second spot in a medal table. The next Asian Games organised by India were the 1982 Asian Games, some 31 years later.
Тарих
1951 жылғы Азия ойындары 1913-1938 жылдар аралығында Жапония, Филиппин және Қытайдың түрлі қалаларында өткен, Қиыр Шығыс ойындары деп белгілі шағын көлемді көп түрлі спорттық жарыстардың жалғасы саналады. Бірінші Қиыр Шығыс ойындары 1913 жылы Филиппиннің Манила қаласында Филиппин әуесқой атлетика федерациясының (PAAF) күш-жігерінің нәтижесінде өтті. Ойындар келесі тоғыз рет сәтті ұйымдастырылды, бірақ 1937 жылдың қыркүйегінде Жапония Марко Поло көпірі оқиғасынан кейін Қытайға шабуыл жасап, Екінші Қытай-Жапон соғысын (кейін Екінші дүниежүзілік соғыстың бір бөлігі) бастады. Осыдан кейін 1938 жылы Осакада жоспарланған ойындар тоқтатылып, Қиыр Шығыс ойындары да тоқтатылды. 1930 жылдардың басында Батыс Азия елдерін де қамтитын көп түрлі спорттық жарыстарды ұйымдастыруға әрекеттер жасалды, нәтижесінде «Шығыс чемпионаты ойындары» пайда болды, ол кейін алғашқы өткізіліміне дейін Батыс Азия ойындары деп өзгертілді. Ойындардың географиялық аумағы Суэц каналының шығысы мен Сингапурдың батысында орналасқан барлық елдерді қамтыды. Бірінші Батыс Азия ойындары 1934 жылы Делидегі Ирвин амфитеатрында өтті, онда Ауғанстан, Британдық Үндістан, Палестина мандаты және Цейлон секілді төрт ел қатысты. Бұл ойындарды екі жазғы Олимпиада ойындарының арасында төрт жылда бір рет өткізу туралы шешім қабылданды. 1938 жылғы Батыс Азия ойындарын Палестина мандатындағы Тель-Авив қаласында өткізу жоспарланған. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан ойындар тоқтатылып, 1951 жылғы ойындарға дейін жаңғыртылған жоқ, ол Батыс Азия ойындарының қайта жандануы деп есептелді.
Қонақ қаланы таңдау
1949 жылдың 12-13 ақпанында Делидегі Патиала үйінде тоғыз Азия ұлттық олимпиадалық комитеттерінің өкілдері кездесті. Кездесудің аясы 1948 жылдың 8 тамызында Лондондағы екінші Олимпиада кезінде Үндістан Олимпиада комитетінің өкілі Гуру Датт Сонди шақырған басқа бір кездесуде белгіленді. Кездесуді Үндістан Олимпиадалық қауымдастығының президенті Ядавиндра Сингх жүргізді. Соңғы күні Азия ойындары федерациясы (АОФ) ресми түрде құрылып, конституция жобасы бекітілді. ЕХА Ядавиндра Сингх және Гуру Датт Сонди федерацияның бірінші президенті және хатшысы болып сайланды. Федерацияны құраған бес негізгі мүше – Ауғанстан, Бирма, Үндістан, Пәкістан және Филиппин. Ойындардың 1950 жылдың ақпанында Делиде басталуынан бастап, төрт жыл сайын Азия ойындары өткізілуі шешілді. Сонымен қатар, Ядавиндра Сингх, ойындарды ұйымдастыру комитетінің президенті ретінде, 1950 жылғы Азия ойындарына қатысуға шақыру хаттарын бірнеше басқа Азия елдеріне жіберді.
Орындар
1951 жылғы Азия ойындары Ирвин амфитеатрында, көп мақсатты спорт кешенінде өтті, бұл кешен 1934 жылғы Батыс Азия ойындарын қабылдаған болатын. Ойындардың ашылу салтанатына дейін стадион "Ұлттық стадион" деп қайта аталды және Ойындардың әртүрлі жарыстарына қажетті жабдықтармен жаңартылды. Су спорты мен су полосынан басқа барлық жарыстар негізгі стадион аумағында өтті, ал су спорты мен су полосы жарыстары кешен аумағындағы жақын орналасқан бассейнде ұйымдастырылды.
Оқиғалар
Ойындарда алты спорт түрі ұсынылды: жеңіл атлетика, су спорты – оның ішінде суға секіру, жүзу және су полосы, баскетбол, велоспорт – жол және трек велоспорты, футбол және ауыр атлетика. Спорт түрлері 57 жарысқа бөлінді. Азия ойындары федерациясының көптеген мүше елдері боксты медаль үшін күресетін спорт түріне қосуды сұрады, бірақ түрлі себептерге байланысты бокс ойындардың соңғы тізіміне енбеді. Жеңіл атлетикадан басқа, әйелдер ешқандай жарысқа қатыспады. Ойындар барысында "1951 жылғы Азия мырзасы" атаны үшін де бәйге ұйымдастырылды, ол медальдық емес жарыс болды. Қатысушылар дене бітімі, сыртқы келбеті және жеке басы бойынша бағаланды. Үндістандық Паримал Рой ирандық Махмуд Намжуды оқпанда жеңіп, бұл атанды жеңіп алды, ал Махмуд Намжу ауыр атлетикадан жеңіл салмақ дәрежесінде алтын медальді иеленді.
Суға түсу
Суға секіруден екі медальдық жарыс – 3 метрлік сынық және 10 метрлік платформа өткізілді. Үндістан мен Иран ғана медаль жеңіп алды. Үндістандық суға секіруші К. П. Тхаккар екі алтын медальді жеңіп алды, жалпы Үндістан 4 медаль жеңіп алды. Иран бір күміс және бір қола медаль ғана жеңіп алды.
Жүзу
Жүзуден бес ел өз жүзушілерін 8 жарысқа қатысуға жіберді, оның 5-і еркін жүзу стилінде (100 м, 400 м, 800 м, 1500 м және 4 × 100 м эстафета), ал қалғандары арқамен жүзу (100 м), көкірекпен жүзу (200 м) және комплекс (3 × 100 м) стилінде бір-бірден болды. Бұл ойындардан кейін 800 м еркін жүзу және 3 × 100 м комплекс эстафетасы Азия ойындарының жүзу бағдарламасынан алынып тасталды. Сингапур алтын медальдардың жартысын және 2 күміс медальді жеңіп алды, ал Филиппин барлық медальдардың жартысын, оның ішінде 3 алтын медальді иеленді. Үндістан 100 м еркін жүзуде Сачин Нагтың бір алтын медалін қоса алғанда, барлығы 6 медальмен аяқтады, бұл Азия ойындарында Үндістанның тұңғыш алтын медалі болды; екі ел бір де бір медаль жеңіп алмады.
Су полосы
Су полосынан Үндістан және Сингапур командалары ғана қатысты. Турнирдегі жалғыз ойын жеңімпазды анықтады, онда Үндістан құрамасы Сингапур командасын 6:4 есебімен жеңіп шықты.
Жеңіл атлетика
Жеңіл атлетика – барлық он бір қатысушы ел өз спортшыларын жіберген жалғыз спорт түрі болды. Ойындарда ерлер арасында 24 медальдық жарыс, әйелдер арасында 9 медальдық жарыс өтті. Жапондық әйелдер өз жарыстарындағы барлық 9 алтын медальді жеңіп алды, ал күміс медальдардың төртеуін Үндістан мен Сингапурдан, әрқайсысы екіден жеңіп алды. Ерлер арасында да Жапония 11 алтын медальмен ең көп жеңіске жетті, бірақ Үндістан спортшылары 10 алтын медальмен Жапониядан бір медаль ғана артта қалды. Жапондық спортшы Тоёко Ёшино доп лақтыру, дискос лақтыру және найза лақтырудан барлық алтын медальдарды жеңіп алды. Үндістандық Лави Пинто бірнеше алтын медаль жеңіп алған жалғыз спортшы болды, ол ерлер арасында 100 м және 200 м қашықтыққа жүгіруде бірінші орынға шықты.
Велоспорт
Велоспортта төрт ел – Бирма, Үндістан, Иран және Жапония өз велоспортшыларын қатыстырды. Екі түрде жарыс өтті: жол жарысы және трек жарысы. Трек велоспортына 1000 м спринт, 1000 м уақытқа қарсы күрес және 4000 м командалық қуғын-сүргін жатты. Жол велоспортында 180 км жеке жол жарысы өткізілді. Жапония бұл жарыстың басымдығын көрсетті, олар барлығы 11 медальдің 4-ін алтын медаль ретінде, соның ішінде 8 медальді жеңіп алды. Үндістандық велоспортшылар қалған 3 медальді ұтып алды, ал Бирма мен Иран бірде-бір медальға қол жеткізе алмады.
Футбол
Футболдан Азияның алты командасы – Ауғанстан, Бірма, Үндістан, Индонезия, Иран және Жапония қатысты. Алтын медальді финалда Иранды 1:0 есебімен жеңген Үндістан құрамасы жеңіп алды. Жапония Афғанстанды 2:0 есебімен жеңіп, қола жүлдеге ие болды. Жарым финалда Иран мен Жапония арасында екі матч өтті, олардың біреуі финалға өтуге ниетті болды. 7 наурызда өткен алғашқы матчта есеп ашылмады, тіпті матч қосымша уақытқа дейін созылды. Келесі күні екі команда қайталама жарты финалдық матч өткізді, онда Иран Жапонияны 3:2 есебімен жеңді.
Ауыр атлетика
Ауыр атлетикада жеті ел жеті салмақ санатында бақ сынасты: 56 кг – бантам салмағы, 60 кг – қауырсын салмағы, 67,5 кг – жеңіл салмағы, 75 кг – орта салмағы, 82,5 кг – жартылай ауыр салмағы, 90 кг – орта ауыр салмағы және +90 кг – ауыр салмағы. Ирандық ауыр атлетикашылар барлық салмақ санатында үстемдік құрып, барлығы 10 медальді қамтыған, оның ішінде барлық алтын медальдар оларға бұйырды. Сингапур екі күміс медаль жеңіп алды, ал Үндістан мен Филиппин бір күміс және бір қола медаль иеленді.
Медальдық кесте
Сегіз қатысушы ҰОК спортшылары кем дегенде бір медаль жеңіп алды, олардың бесеуі кем дегенде бір алтын медаль жеңіп алды. Жапония спортшылары ең көп алтын медаль (24) және жалпы медальдар (60) жинады. Жарыс өткізуші ел – Индия 15 алтын және 51 медальмен екінші орынды иеленді, сондай-ақ ең көп қола медальдарды (20) жеңіп алды. 2010 жылға дейін бұл Индияның Азия ойындары медальдар кестесіндегі ең жоғары жетістігі болды. Иран 8 алтын және 16 жалпы медальмен үшінші орынға ие болды. Ауғанстан, Непал және Таиланд ҰОК-лары ешқандай медаль жеңіп алмады. Сингапурлық жүзуші Нео Чуи Кок Азия ойындары тарихында алғашқы алтын медальді жеңіп алып, осы жетістікке ие болды. Ол барлығы төрт алтын медальді жеңіп алды, барлығы еркін жүзу стиліндегі жарыстарда (400 м, 800 м, 1500 м және 4 × 100 м эстафетасы); осы Ойындарда ең көп медаль алған спортшы атанды. Бұл кестедегі рейтинг Халықаралық Олимпиада комитетінің жарияланған медаль кестелеріндегі қағидаларына сәйкес келеді. Көбінесе кесте елдің спортшылары жеңген алтын медальдар саны бойынша реттеледі (бұл жағдайда ел – Ұлттық Олимпиада комитетімен ұсынылған ұйым). Содан кейін күміс медальдар саны, одан соң қола медальдар саны ескеріледі. Егер елдер тең түссе, оларға бірдей рейтинг беріледі және Халықаралық Олимпиада комитетінің ел кодтары бойынша әліппелік тәртіппен тізімделеді. Барлығы 169 медаль (57 алтын, 57 күміс және 55 қола) табыс етілді. Қола медальдардың жалпы саны алтын және күміс медальдардың жалпы санынан кем, себебі су полосы және трек велоспортының командалық қуғын-сүргін жарысында қола медальдар тапсырылмады.