Кіріспе
Су астында 24 сағаттан астам уақыт бойы тереңдікте болатын сүңгуір – акванавт. Акванавт – бұл су астында тұратын, қоршаған орта қысымында тыныс алып, тыныс алу газының инертті компоненттерінің дене тіндерінде еріген концентрациясы тепе-теңдікке жеткенге дейін белгілі бір уақыт бойы су астында болатын адам. Әдетте, мұндай әрекет теңіз түбіндегі су асты мекенжайында кемінде 24 сағат бойы үзіліссіз жүргізіледі, су бетіне қайтпай. Бұл термин көбінесе ғалымдар мен академиктерге қатысты, бірақ SEALAB бағдарламасы кезінде әскери акванавттардың тобы болды. Осыған ұқсас жағдайлардағы коммерциялық сүңгуірлер қанығу сүңгуірлері деп аталады. Акванавт су асты кемесінен өзгеше, себебі су асты кемесі су қысымын ұстап тұратын, қозғалатын су асты көлігі болып табылады. Акванавт атауы латын тіліндегі aqua ("су") және грек тіліндегі nautes ("теңізші") сөздерінен шыққан, бұл "астронавт" сөзінің құрылысына ұқсас. Алғашқы акванавт Роберт Стенют болды, ол 1962 жылдың қыркүйегінде Францияның Ривьера жағалауындағы Вильфранш-сюр-Мер маңында 200 фут (61 метр) тереңдіктегі кішкентай бір адамдық цилиндрде 24 сағат өткізді. Әскери акванавттардың қатарында Роберт Шитс, жазушы Робин Кук және ғарышкерлер Скотт Карпентер мен Алан Шепард бар. Азаматтық акванавт Берри Л. Кэннон АҚШ Әскери-теңіз күштерінің SEALAB III жобасы кезінде көмірқышқыл газынан уланып қайтыс болды. Ғылыми акванавттарға Сильвия Эрл, Джонатан Хелфгот, Джозеф Б. МакИннис, Дик Рутковски, Фил Нюйттен және тағы 700-ге жуық адам жатады, оның ішінде NASA-ның NEEMO миссияларының экипаж мүшелері (олардың көпшілігі ғарышкерлер) Аквариус су асты зертханасындағы жұмыстарға қатысты.
An aquanaut is any person who remains underwater, breathing at the ambient pressure for long enough for the concentration of the inert components of the breathing gas dissolved in the body tissues to reach equilibrium, in a state known as saturation. Usually this is done in an underwater habitat on the seafloor for a period equal to or greater than 24 continuous hours without returning to the surface. The term is often restricted to scientists and academics, though there were a group of military aquanauts during the SEALAB program. Commercial divers in similar circumstances are referred to as saturation divers. An aquanaut is distinct from a submariner, in that a submariner is confined to a moving underwater vehicle such as a submarine that holds the water pressure out. Aquanaut derives from the Latin word aqua ("water") plus the Greek nautes ("sailor"), by analogy to the similar construction "astronaut". The first human aquanaut was Robert Sténuit, who spent 24 hours on board a tiny one man cylinder at 200 feet (61 m) in September 1962 off Villefranche sur Mer on the French Riviera. Military aquanauts include Robert Sheats, author Robin Cook, and astronauts Scott Carpenter and Alan Shepard. Civilian aquanaut Berry L. Cannon died of carbon dioxide poisoning during the U. S. Navy's SEALAB III project. Scientific aquanauts include Sylvia Earle, Jonathan Helfgott, Joseph B. MacInnis, Dick Rutkowski, Phil Nuytten, and about 700 others, including the crew members (many of them astronauts) of NASA's NEEMO missions at the Aquarius underwater laboratory.
Ресейдің әскери бағдарламасы
Ресей теңіз күштерінің бір бөлімі 300 метрден астам тереңдікке суға түсетін акванавттарды қолданатын бағдарлама әзірледі. Владивосток қаласында орналасқан, суасты кемелерін және басқа да терең теңіздегі құтқару операцияларына арналған, суға түсу кешенімен және 120 орындық терең суға түсу құрылғысымен жабдықталған мұхит кемесі жасалды.
Акванауттың кездейсоқтығы
Нигериялық кеме аспазы Харрисон Оджегба Окень, "Жаскон-4" буксирі суға батқаннан кейін 60 сағат бойы тірі қалды. 2013 жылғы 26 мамырда күшті мұхит толқындарынан айналып суға батқан кеме, Гвинея шығанағында (Атлант мұхитында), Нигерия жағалауындағы Chevron платформасында мұнай танкерін тұрақтандыру және тарту операцияларын жүргізіп жатқан. Батып кеткеннен кейін кеме теңіз түбінде, бас-аяғымен қаратып тоқтады. Он бір адам қаза тапты. Алайда, толық қараңғыда Окень инженердің кабинетіне жолын тапты, онда шамамен 1,8 метр биіктігіндегі ауа қалтасында оны тірі ұстауға жеткілікті оттегі болды. Ол матрас және басқа да суда қалқып жүретін заттардан платформа жасап, денесінің жоғарғы бөлігін судан жоғары ұстап, жылу жоғалтуды азайтуға тырысты. Окенің өзінің айтуынша, ол дұға етіп отырғанда, шаяндар оның аяқтары мен тізелерін шағып жатқан. Апаттан үш күн өткен соң, тергеушілер оқиға орнына келген кезде, Оңтүстік Африкалық суға түсушілер Николаас “Нико” ван Херден, Даррил Оостхуйзен және Андре Эразм оны тапты. Олар оқиға орнын тексеруге және он екі адамның денесін іздеуге жіберілген. Инженер кабинетіне кіргенде ван Херден Окенеге тиесілі адам қолын көрді және оны мүрде деп ойлады. Окенеге тиесілі қолды тартқанда, ван Херден оның қолы өзінің қолына жабысқан екенін сезінді. Суға түсуші дереу кішкентай кеңістікте Окенемен сөйлесіп, оны құтқару жоспарын жасады. Құтқарушылар Окенеге қажетті суға түсу құралдарын жеткізудің жалғыз жолы – оған суға түсу шлемі кигізіп, тыныс алуға мүмкіндік беру екенін анықтады. Судан шыққаннан кейін Окене герметикалық жабық суға түсу камерасына ауыстырылып, қауіпсіз түрде декомпрессия үшін бетке қайтарылды. Дегенмен, стрестік жағдай мен декомпрессия салдарынан Окене есінен танып қалды, бірақ оны қайта жандандырып, тікұшақпен дереу ауруханаға жеткізді. Сарапшылар Окене су астында болған орташа кеңістікке қарағанда, оның тағы екі-үш күнге жететіндей оттегісі бар екенін анықтады.