Кіріспе

1951 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун маусымы Филиппинге бірнеше тропикалық циклонның соққан орташа маусым болды. Қаңтар айынан басқа, әр айда кем дегенде бір тропикалық жүйе пайда болды; қазан айы төрт тропикалық циклонның қалыптасуымен ең белсенді ай болды. Барлығы 31 тропикалық депрессия тіркелді, оның 25-і тропикалық дауылға айналды; олардың 16-сы тайфун болды. Маусым 19 ақпанда Филиппиннің шығысында қысқа мерзімдік аталмаған тропикалық дауылдың пайда болуымен басталды; 20 наурызда ашық Тынық мұхитында пайда болғаннан кейін «Джорджия» тайфуны маусымның алғашқы атаулы дауыл және тайфуны болды. Сәуірде «Айрис» тайфуны келесі айда супер тайфунға дейін күшейді; «Айрис» – батыс Тынық мұхитында 5-санатқа тең тайфунның алғаш рет тіркелген мысалы. Жылдың соңғы тайфуны және дауылдары – 17 желтоқсанда тарап кеткенге дейін теңізде болған «Бабс» тайфуны болды. Осы мақаланың ауқымы Тынық мұхитымен, экватордың солтүстігінде және Халықаралық күндізгі сызықтың батысында шектеледі. Күндізгі сызықтың шығысында және экватордың солтүстігінде қалыптасатын дауылдар – дауылдар деп аталады; 1951 жылғы Тынық мұхитындағы дауыл маусымына қараңыз. Сол кезде осы аймақтағы тропикалық дауылдар Гуамдағы Флоттық ауа-райы орталығымен аталып, тіркелді. Алайда, бес жылдан кейін құрылған Жапония метеорологиялық агенттігі (JMA) маусым ішінде Флоттық ауа-райы орталығы бақыламаған төрт қосымша тропикалық циклонды анықтады; бұл талданған жүйелерге есім берілген жоқ.

Джорджия тайфуны

Кусайдан оңтүстікке қарай тұрақты төмен қысым аймағы алғаш рет 14 наурызда байқалды. Циклондық айналымның пайда болуы әлі де даулы, бір гипотеза бойынша бастапқы даму Наурудың оңтүстігінде болған, ал екіншісі жүйенің Маршалл аралдарының шығысындағы шағын тропикалық толқыннан пайда болғанын көрсетеді. Дегенмен де, Австралияның солтүстік-шығысында орналасқан күшті жоғары қысым аймағымен байланысты оңтүстік-шығыс ағыны бұл бұзылыстың тропикалық циклогенезіне көмектесті және 18 наурызда 1200 UTC-де айналым тропикалық депрессияға айналды. Бастапқы кезеңдерінде бұл бұзылу солтүстік-шығыс бағытта жылжыған сайын тұрақты түрде күшейіп, келесі күні 1800 UTC-ге қарай тропикалық дауыл күшіне жетті. 20 наурызда 0600 UTC-де Грузия тайфун қарқындылығына жетті; алайда Гуам флотының ескерту орталығы тропикалық циклон туралы алғашқы тайфун хабарламасын келесі күні 0600 UTC-де ғана шығарды.

Дамушы тропикалық жүйе ретінде Грузияның алдындағы және одан туындаған тропикалық депрессия Кусайға жақын өтіп, үш күн ішінде рекордты жаңбыр мөлшерін және қатты жел соқты. 20 наурызда Грузия Кваджалейн аралдарының оңтүстігінен өтті. Осылайша, арал станциясы "күшті желдер" және он сегіз сағат ішінде жаңбырды байқады. Гуам флотының ауа райы орталығы екі аралға да ескерту жасағанмен, тайфун оларға жеткенше едәуір әлсіреп, әсері шектеулі болды. Дегенмен, Эниветоктағы метеостанцияда жаңбыр жауғаны хабарланды, бірақ алғашқы сынақ Грузияның тарап кеткеннен кейін, шілдеде өткізілді.

Үміт тайфуны

Сәуірдің басында Маршалл аралдарының оңтүстігінде бірнеше циклондық құйын байқалды. Осы айналым орталықтарының бірі батысқа қарай жылжып, кейіннен 15 сәуірдің таңында Микронезия жанында тропикалық депрессияға айналды. Үнемі күшейе келе, бұл бұзылыс келесі күні сағат 18:00 UTC-ге дейін тропикалық дауылға дейін күш алды. Шамамен сол уақытта "Hope" (Үміт) біршама солтүстікке бұрыла бастады. Гуам флотының ескерту орталығы тропикалық дауылдың 17 сәуірде сағат 18:00 UTC-ге дейін тайфунға айналғанын, ал кейін одан да күшейіп, сағат 00:00 UTC-де ең жоғары қарқындылығына жеткенін бағалады. Батысқа қарай жылжыған шығыс толқыны 29 сәуірде сағат 00:00 UTC-ге дейін тропикалық депрессияға ұйымдасқан деп талданды. 12 сағаттан кейін "Iris" (Ирис) тропикалық дауылға дейін күшейгені болжалды. Шамамен сол уақытта, дауыл маңындағы кеме желдің жоғары қарқындылығын тіркеді, бұл Гуам флотының ауа-райы орталығын циклонға барлау рейстерін бастауға итерді, ал соңғысы 14 мамырда өзгеруін көрсетті. Жауын-шашынның ең көп мөлшері Самар провинциясының Гандара қаласында тіркелді, ал жақын маңдағы Катбалоган қаласында желдің ең жоғары жылдамдығы байқалды. Автожолдарға, көпірлерге және егістерге келтірілген зиян 19,2 миллион песо (9,5 миллион АҚШ доллары) деп бағаланды.

Джоан тайфуны

Апрель айының соңында және мамыр айының басында Науру аралының жанында тұрақты төмен қысым аймағы сақталды, нәтижесінде күшті жаңбырлар жауды; аралдағы бір метеостанция жүйеден 24 сағат ішінде жауын-шашын мөлшерін тіркеді. Осы аймақтағы тропикалық толқын мен төмен қысым аймағының өзара әрекеттесуі 2 мамырда ұйымдасқан бұзылыстың пайда болуына әкелді, ол бастапқыда солтүстік-батысқа қарай жылжыды, бірақ кейін батысқа бұрылды. JTWC мәліметтері бойынша, жүйе 3 мамырда тропикалық циклон деңгейіне жетті. Бастапқы кезеңдерде күшінің бірнеше рет өзгеруінен кейін, Джоан солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, 8 мамырда тайфунға айналды, сол күні желдің жылдамдығына дейін күшейді және ең төменгі қысым тіркелді. Сонымен қатар, тайфун тоқтап, шамамен бір күн бойы сағат тілі бойынша айналма жолмен қозғалды, содан кейін солтүстік-батысқа қарай жылжуын жалғастырды. Біртіндеп әлсіреуге ұшырады, ал 12 мамырдан кейін жүйе экстратропикалық циклонға айналды; үш күннен кейін жүйе тарап кетті. Кейт экстратропикалық циклонға айналып, келесі күні тарады. Кюсюде 13 адам қаза тапты. Күшті жаңбырлар Кагосима және Миядзаки префектураларында 2000 үйді су басып, 8000 акр егістік жерді суға батырды.

Луиза тайфуны

25 шілдеде Гуам аймағынан өтіп бара жатқан, кейіннен Луиза тайфунына айналатын батысқа қарай жылжыған тропикалық толқынға тығыз бақылау жасалды. Улитиде тіркелген күшті желдер мен қысымның төмендеуі, аймақта тропикалық дауылдың қалыптасып жатқанын күшті көрсетеді. Дегенмен, JTWC Луиза туралы бюллетеньдерді шығаруды келесі күні, барлау ұшақтары дауылдың күшті тайфун екенін растағанға дейін бастамады. Батыс-солтүстік-батысқа қарай жылжумен дауыл тұрақты түрде күшейді, 29 шілдеде Лузонның шығысында ең жоғары қарқынына жетті. Тайфун сол күні Филиппиннің Исабела провинциясын қамшылаған, ал 30 шілдеде желдің жылдамдығымен құрлыққа шықты. Тугегараода, 145 км/сағ (90 миль/сағ) жылдамдықпен соққан желден 300 үй қирады, сондай-ақ Виган қаласының жағалау аймағындағы үйлерге де ұқсас зардап келді. Тайфун Лузонға мол жаңбыр әкелді, Багиода 24 сағат ішінде жауған жаңбырдың мөлшері рекордтық деңгейге жетті. Алты адам қаза тауып, он адам жарақат алды. Зардаптың көлемі 5,5 миллион песо (шамамен 2,7 миллион АҚШ доллары) деп бағаланды.

Мардж тайфуны

Мардж тайфуны 10 тамызда Гуамның оңтүстік-шығысында тропикалық дауыл ретінде пайда болды. Солтүстік-батысқа қарай жылжыған күшейе түскен жүйе келесі күні аралдың оңтүстігінен тайфун ретінде өтті. 13 тамызда дауыл солтүстік-батыс бағытқа қарай бұрыла бастады, қарқынды күшейе берді, екі күннен кейін ең жоғары қарқынына жетті, желдің максималды жылдамдығы шамамен және өте төмен қысым тіркелді. Келесі күндері қарқыны өзгере отырып, Мардж 18 тамызда Амами аралдарынан өтті, ал кейіннен тайфун Шығыс Қытай теңізіне енгенде әлсіреу күшейді. 21 тамызда дауыл Шанхайдың жағасынан өтіп, солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, Сары теңізге кірді. Мардж келесі күні 11 күн бойы үздіксіз тайфун болғаннан кейін тропикалық дауылға дейін әлсіреді. Циклон 23 тамызда Оңтүстік Кореяның Бореон қаласының жанында құрлыққа шықты және Корея түбегінен солтүстік-шығысқа қарай жылдамдап, алыс солтүстік-шығыс Манжурияда экстратропикалық циклонға айналды, ал 24 тамыздан кейін тарады. Мардж – осы күнге дейін байқалған ең үлкен тропикалық циклон, оның жел айналымының диаметріне дейін созылған; бұл рекорд 1979 жылы Тип тайфунынан басып өтті. Метеоролог Роберт Симпсон Мардждың ең жоғары қарқынына жақын жерде барлау миссиясымен ұшып, оның көзінің визуалды және үлгілік сипаттамаларын тіркеді. Бұл ұшу, екінші деңгейдегі, бірақ процедуралық шектеулерге байланысты, дауылды зерттеу мақсатымен жүргізілген әдеттегі барлау миссиясынан ерекшеленді. 1952 жылы ол өзінің зерттеулерін Америка метеорологиялық қоғамының бюллетенінде жариялады, оның жұмысы тропикалық циклон құрылымын түсінуде маңызды рөл атқарды. Корея соғысына қатысқан Біріккен Ұлттар Ұйымының теңіз кемелері мен АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қару-жарағы тайфун жақындағандықтан Корея түбегінің батыс жағалауынан эвакуацияланды. Окинавада 1945 жылы АҚШ әскері басып алғаннан бері аралдағы ең күшті тайфун деп есептелген қатты жел соқты. АҚШ әскери нысандарына көп зиян келмегенімен, Окинаваның басқа аймақтарындағы егінге үлкен зиян келді, ал қатты жаңбыр мен толқындар бірнеше жолдар мен тас жолдарды шайып кетті. Солтүстікке қарай, Кюсю аймағында жауын-шашын мөлшері күріш алқаптарын және мыңнан астам үйді су басуға алып келді, нәтижесінде 11 943 адам эвакуацияланды. Теңізде 12 балық аулау қайығы толқындарда құлап, Кюсю ауылы Йошикавадағы толқындардан 4 адам қаза тапты. Оңтүстік Жапонияда Мардж салдарынан 12 адам қаза тауып, 53-і жарақат алды. Оңтүстік Кореяда Пусан аймағы ерекше зардап шекті, жағалаудағы су тасқыны 550 адамды қираған ағаш үйлерінен көшіруге мәжбүр етті. Еосу мен Дэджон арасындағы темір жолдың жарты мильдік бөлігі де сумен шайылып кетті.

Нора тайфуны

Нора солтүстік Лусонның сирек қоныстанған аймағында "кейбір зақымдар" келтірді және байланыс желілерінің жұмысын тоқтатты. Хайнан провинциясында 800 үй және 53 балық аулау қайығы қирады. Хайкоу қаласында екі адам қаза болып, он бес адам жарақаттанды.

Пэт тайфуны

Яп халықаралық әуежайы Пэттен келген жаңбырдың мөлшерін тіркеді.

Рут тайфуны

13 қазанда Жапонияның оңтүстігіне қатысты дауыл туралы ескертулер жарияланды. Токиодағы ұшақтар жерге қондырылды, Кореяға курьерлік қызмет тоқтатылды. "Рут" тайфуны 13-15 қазан аралығында Жапонияға соқтығысып, 572 адамның қаза болуына және тағы 2644 адамның жаралануына себеп болды; 371 адамның хабар-ошарсыз жоғалғаны хабарланды. Ямагучи префектурасы тайфунның ең қатты соққысын алды. Жағалау аймақтары суға батты және байланыс үзіліске ұшырады. Сасебо, Нагасакиде күшті жел және биік толқындар кемелерді батырып, порттағы басқа кемелерге зақым келтірді; олардың арасында Корея соғысына жөнелтілген әскери кемелер де болды. Жапониядағы американдық әскери базаларға 1 миллион АҚШ долларынан астам залал келді. Жапониядағы жалпы мүліктік залал 25 миллион АҚШ долларына бағаланды, бұл шамамен 123 773 адамға әсер етті; мүлік, егістік және орманға келтірілген жалпы залал 55 миллион АҚШ долларына жетті.

"Сара" тайфуны

"Сара" тайфуны ашық теңізде қалды.

Тельма тайфуны

27 қазанда Тельма тропикалық дауыл ретінде пайда болды және 145 миль/сағ (233 км/сағ) жел жылдамдығымен 4-санатты дауылға дейін күшейді. Кейін Тельма 2 қарашада тарап кеткенге дейін ешқандай құрлыққа тимеді. Ол құрлыққа әсер етпеді. Бұл маусымның ең күшті дауылдарының бірі болғанымен, зиян минималды болды және қаза болғандар туралы хабарлама түспеді.

"Вера" тропикалық даулы

Вера тропикалық дауыл статусында қалып, ешқандай құрлыққа әсер етпеді, осылайша минималды дауыл болып саналды.

Ванда тайфуны

21 қарашада «Ванда» тайфуны Висая аралдары мен Оңтүстік Лусон арқылы өтті. Дауыл салдарынан 82 адам қаза тауып, 213 242 адам үйсіз қалды.

Эми тайфуны

3 желтоқсанда Кваджалейн атоллының жанында алғаш байқалған төмен қысым аймағы тропикалық циклонға айналды. Батысқа қарай жылжыған дауыл тез күшейіп, келесі күні тайфунға дейін жетті. Бірақ тайфунның асимметриясы келесі бірнеше күнде қарқындылығының өзгеруіне себеп болды. Содан кейін Эми 8 желтоқсанда максималды тұрақты желмен және минималды барометриялық қысыммен ең жоғары қарқынға жетті. Келесі екі күнде Эми Филиппиннің орталық бөлігіндегі бірнеше аралдардан өтіп, 11 желтоқсанда Оңтүстік Қытай теңізіне минималды тайфун деңгейінде шықты. Ұзақ өтпей, тропикалық циклон тығыз антициклондық айналым жасап, бірнеше рет күші өзгеретін болды, соңында 17 желтоқсанда әлсіреп тарап кетті. Себу қаласы Эмиден ең көп зардап шекті – қаланың көптеген ғимараттары қирады, 29 адам қаза тапты. Қаладағы Эмиге байланысты қатты жел мен жаңбыр да бүгінге дейін бұзылмаған рекордтарды орнатты. Ондағы зиян 560 миллион песоға бағаланды. Эми алғаш соққан Лейте аралының шығыс жағалауында үйлердің 90 пайызы қирады, ал кокос плантацияларының кең аумағы жойылды. Филиппиннің батыс жағында орналасқан Панайда 41 қалада кем дегенде мың үй қирады. Жалпы, Эми 30 миллион долларлық зиян келтірді және кем дегенде 556 адамның өліміне себеп болды, бірақ соңғы өлім саны 991-ге жететін болса, бұл тайфун Филиппин тарихындағы ең қасіретті тайфундардың біріне айналды. Бұдан басқа 50 мың адам дауылдан кейін үйсіз қалды.

Бабс тайфуны

Тайфун Бабс теңізде қалып, ешқандай зиян келтірмеді.