Теңіз саяхатында бағытты анықтауға арналған ежелгі құрал – traverse board туралы біліңіз. Жазба білмейтін теңізшілер де қолданған, жылдамдық пен бағытты тіркеуге көмектескен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Траверс тақтасы – бұрынғыда навигациялау кезінде, сағат ішіндегі жылдамдық пен бағытты оңай тіркеу үшін қолданылатын құрал. Оқып-жазуды білмейтін экипаж мүшелері де траверс тақтасын пайдалана алатын. Математик Уильям Борн 1571 жылы былай деген: "Соңғы 20 жылда кемелердің тәжірибелі капитандары карталары мен схемаларын, сондай-ақ Полюстің биіктігін өлшеумен айналысатындарды қысымға алып, мазақтап келгенін көрдім; олар қағазға мән бермейді, себебі олар тақтада одан да жақсы есеп жүргізе алады".
The traverse board is a tool formerly used in dead reckoning navigation to easily record the speeds and directions sailed during a watch. Even crew members who could not read or write could use the traverse board. As the mathematician William Bourne remarked in 1571, “I have known within these 20 years that them that were ancient masters of shippes hathe derided and mocked them that have occupied their cards and plattes and also the observation of the Altitude of the Pole saying; that they care not for their sheepskinne for he could keepe a better account upon a board.”
Борнның "ескі теңізшісі" траверс тақтасы туралы айтып отыр, ол астындағы тесіктерге бекітілген штырғылар мен арқандармен байланыстырылған компас дөңгелегі салынған ағаш тақта. Бұл рульшіге желдің әр бағыты бойынша жүзіп өткен уақытты шамамен бақылауға мүмкіндік берді.
Bourne’s ‘old salt’ is talking about a traverse board, a wooden board with a compass rose drawn on it linked by pegs and cords to a series of peg holes beneath it. It allowed a helmsman to keep a rough check of the time sailed on each rhumb of the wind.
Сипаттама
Көлденең тақта – бұрандалы тесіктері бар ағаш тақта. Ол жоғарғы және төменгі екі бөлікке бөлінеді. Жоғарғы бөлігі – жүзіп өткен бағытты тіркеу үшін, ал төменгі бөлігі – жылдамдықты тіркеу үшін арналған. Жоғарғы бөлігінде кеме компасының бетіндегідей 32 компастық нүктесі бар компастық роза бейнеленген. Компас розасына сегіз концентрлі шеңбер салынған. Әр шеңбердің компастың әр нүктесінде бір-бір тесік бар. Компас розасының ортасына сегіз ілгек, жіптермен бекітілген. Төменгі бөлігінде төрт қатар тесіктер бар. Әр баған – түйінмен өлшенетін белгілі бір жылдамдықты көрсетеді. Оң жақтағы үш баған бөлшек түйіндерді көрсетеді: , , және . Тақтаның осы бөлігіне сегіз ілгек бекітілген. Кезекшілік кезінде әр жарты сағат сайын экипаж мүшесі кеме компасында көрсетілген бағытқа сәйкес, тақтаның жоғарғы бөлігіне ілгек орнатып, бағытты тіркеуге тиіс. Ең ішкі шеңбердегі тесіктер алғашқы жарты сағатқа пайдаланылады, ал әрбір келесі өлшем келесі шеңберде жүргізіледі, содан кейін барлық сегіз шеңбер де пайдаланылады. Кезекшілік кезінде әр сағат сайын экипаж мүшесі тақтаның төменгі бөлігіне ілгек орнатып, сол сағаттағы жылдамдықты тіркеуге тиіс. Жылдамдық түйін журналы арқылы өлшенген. Егер кезекшіліктің бірінші сағатында жылдамдық 10 1/2 түйін болса, экипаж мүшесі бірінші қатардағы 10 тесікті санап, бір ілгек орнатып, содан кейін "" белгісі бар бағанға тағы бір ілгек орнатады. Кезекшіліктің екінші сағатында экипаж мүшесі екінші қатардағы ілмектерді пайдаланады, және осылайша барлық 4 қатар пайдаланылғанша жалғасады. Кезекшілік аяқталғаннан кейін навигатор кезекшілік кезінде жүзіп өткен жылдамдық және бағыт туралы ақпаратты кеме журналына жазады, тақтадағы ілмектерді алып тастайды және осы ақпаратты кеменің бағытын анықтау үшін пайдаланады. Осы уақытта жаңа кезекшінің рулі жаңа бағыттар мен жылдамдықтарды тіркеуді бастайды.
The traverse board is a wooden board with peg holes and attached pegs. It is divided into two parts, upper and lower. The top part is for recording direction sailed. It has a representation of the compass rose with its 32 compass points, just as on the face of the ship's compass. Eight concentric rings are inscribed on the compass rose. Each ring has one peg hole at each point of the compass. Eight pegs are attached to the centre of the compass rose with strings. The bottom part is for recording speed. It has four rows of holes. Each column represents a certain speed, measured in knots. Three more columns to the right give fractional knots: , , and Eight pegs are attached to this part of the board. Each half hour during the watch, a crew member inserted a peg in the top part of the board to represent the heading sailed during that half hour, as shown on the ship's compass. The innermost ring of peg holes is used for the first half hour, and each succeeding measurement was made in the next ring out, until all eight rings were used. Each hour during the watch, a crew member inserted a peg in the bottom portion of the board to represent the speed sailed during the hour. The speed would have been measured using a knot log. If the speed for the first hour of the watch was 10 1/2 knots, the crew member would count over 10 holes in the first row and place one peg, then place another peg in the column marked "". In the second hour of the watch, the crew member would use the second row of pegs, and so on until all 4 rows were used. At the end of the watch, the navigator collected the information about the speeds and directions sailed during the watch into the logbook, cleared the pegs from the board, and used the information to figure the vessel's dead reckoning track. Meanwhile, the helm of the new watch would begin recording the new sailing headings and speeds on the traverse board.