Кіріспе

АҚШ құқығындағы ұжымдық тыйым салу бұйрығы

Азаматтық бандиттік тыйым салу немесе CGI – Америка Құрама Штаттарының соттары шығаратын, белгілі бір қалалардағы топ мүшелеріне нақты белгіленген әрекеттерге қатысуға тыйым салатын тыйым салу бұйрығының бір түрі. Ол топтың қызметі қоғамдық тәртіпсіздік құрайды және қоғам мүшелерінің бейбіт өмір сүруіне және қоғамдық тәртіпті сақтауына кедергі келтіруі мүмкін деген заңдық теорияға негізделген. Тыйым салу бұйрығы алдымен топқа қарсы алынады, содан кейін полиция және аудандық прокурор оны кімге қарсы қолдануға болатынын шешеді. Құқық қорғау органдары топтық тыйым салуды адамдарды топ мүшелері ретінде белгілеу және олардың белгілі бір аумақтағы қызметін шектеу үшін пайдаланады (ACLU).

Тарих

Бандалық тыйым салу тарихы 1982 жылғы 22 шілдеде Лос-Анджелес қалалық прокуроры мен Лос-Анджелес полиция департаменті үш атаулы топқа қарсы уақытша тыйым салу ордерін алғанда басталды: Dogtown, Primera Flats және 62-ші Шығыс жағалауы Крипс тобы. Полиция үш топтың 72 мүшесін анықтады. Бұл көшедегі қылмыстық топты корпорация емес бірлестік ретінде сотқа шақыру бойынша алғашқы тыйым салу болды. Тыйым салуға жеке топ мүшелері де айыпталушы ретінде енгізілді. Тыйым салуда төрт шектеу болды, олардың мақсаты граффитиді азайту болды, оның ішінде жеке және мемлекеттік мүлікке граффити салуға тыйым салу, граффити салу мақсатымен жеке мүлікке ену және топқа өздерінің тобының атын көрсететін граффитиді тазалауға бұйрық беру. Тыйым салуда сондай-ақ аталған 72 айыпталушы граффитиді тазалау үшін 5 сағат қоғамдық жұмыс істеуі керек екені де талап етілді. Лос-Анджелес 1980-ші жылдары топтарға тыйым салуды алғаш рет қолданған болатын, бірақ 1987 жылы Батыс Лос-Анджелестегі Playboys Gansta Crip тобына қарсы Лос-Анджелес қалалық прокуроры Джеймс Хан алғашқы бетке шықты. Бұл қадам құқық қорғау органдарының топтармен күресудің инновациялық жолы ретінде мақталып, адамдарға өз аудандарының бақылауын қайтаруға мүмкіндік берді. 1993 жылы Лос-Анджелес қалалық прокурорының кеңсесі тағы бір тыйым салуды талап етті, бұл жолы Панорама Ситидің Blythe Street тобының 500 мүшесіне қарсы. Американдық азаматтық бостандықтар одағы және басқа да топтар тыйым салуға қарсы шығып, оның әңгімелесуді жалғастыру және қалта пышақтары мен бұрандалар сияқты құралдарды иелену сияқты заңды қызметтерді тиімді түрде заңсыз ететінін және бұл олардың кімдігі жаңылысқан адамдарға қатысты теріс әділеттілікке әкелуі мүмкін екенін айтты. Тыйым салуға қарсы күш-жігерге қарамастан, ол қабылданды. Одан кейін Сан-Хосе, Бурбанк, Сан-Диего, Вестминстер, Пасадена, Редондо Бич, Модесто және Окснард қалаларында тағы да тыйым салулар болды. 1987 жылғы 26 қазанда Лос-Анджелес қалалық прокуроры мен Лос-Анджелес полициясы Playboy Gangster Crips тобына қарсы тыйым салу туралы шешім шығарды. Бұл тыйым салу бұрынғыдан ешқашан қолданылмаған, топтың әрекет ету қабілетін шектеуге және топқа қатысты қылмыстар жасауға бағытталған ерекше ережелерді қамтыды. Алдын ала тыйым салуда жиырма үш айыпталушының есімдері аталды. Сот шешімі соңында шектелді, өйткені судья тек қылмыстық кодексте шектеу ретінде тізілген шектеулерге ғана рұқсат берді және сот орынсыз деп тапқан құқық қорғаудың негізгі мақсатын, қауымдастыққа тыйым салу ережесін жоққа шығарды. Тыйым салуда сондай-ақ, полиция қажет деп тапса, кейіннен қосылатын әлі анықталмаған топ мүшелерінің аты-жөні көрсетілді. 1992 жылғы 7 қазанда Бурбанк қалалық прокуроры мен Бурбанк полиция департаменті Barrio Elmwood Rifa тобына қарсы тыйым салуды сұрады. Мақсатты аймақ бандиттердің үйі деп атаған толық бір кварталдан тұрды. Тыйым салуда топ айыпталушы ретінде аталмады, бірақ оның отыз төрт мүшесінің есімдері аталды. Бұл мақсатты аймақта кез келген басқа айыпталушымен қоғамдық орындарда жиналуға немесе болуға тыйым салатын қауымдастыққа тыйым салатын ереже енгізілген алғашқы тыйым салу болды. Қауымдастыққа тыйым салатын шектеулер әдетте топ мүшелеріне "осы жердегі кез келген айыпталушымен немесе кез келген басқа белгілі топ мүшесімен бірге тұруға, отыруға, жүруге, жүргізуге, велосипедпен жүруге, жиналуға немесе кез келген жерде көпшілік алдында болуға" тыйым салатын сөздерді қамтиды. Калифорниядағы барлық бандиттік тыйым салулардың тарихи және құқықтық прогресі CRC басылымында қарастырылған: Бандиттік тыйым салулар және азайту: Бандиттік қылмыстарды қысқарту үшін азаматтық құралдарды пайдалану.

Тиімділігі

2011 жылдың наурыз айында «Қылмыстық әділет зерттеулері журналында» «Калифорниядағы топтарға қатысты шектеулердің тиімділігін бағалау» атты зерттеу жарияланды. Ол топтарға қатысты шектеулердің, бастапқы жағдаймен және салыстыру аймақтарымен салыстырғанда қылмысты азайтатынын анықтауға бағытталған. Калифорнияның төрт округіндегі 25 топқа қатысты шектеу сот және полиция тізілімдерінен алынған қылмыс деректері арқылы бағаланды. Бақылау аймақтары – ұқсас топтық мәселелері бар, бірақ топтарға қатысты шектеуі жоқ аймақтар – топтардың этникалық құрамы, топтардың саны, жақын орналасуы және топтық белсенділігі бойынша салыстырылды. Криминологиялық үдеу, байланыс, орта және экономикалық теориялар зерттеудің теориялық негізін құрады. Шектеуге дейін және кейін бір жыл ішіндегі қызмет көрсету шақырулары жұптасқан t-тесттер арқылы бағаланды, нәтижесінде топтарға қатысты шектеулер қылмысты азайтатыны анықталды. Қызмет көрсету шақырулары бастапқы деңгеймен және салыстыру аймақтарымен салыстырғанда айтарлықтай төмендеді. Зорлық-зомбылық қылмыстары бойынша шақырулар бастапқы деңгейге қарағанда 11,6%-ға төмендеді, ал салыстыру аймақтарында 0,8%-ға өсті, бұл 12,4%-дық таза пайда болды. Ауыр емес қылмыстар бойынша шақырулар бастапқы деңгейге қарағанда 15,9%-ға төмендеді, ал салыстыру аймақтарында орташа есеппен 1,6%-ға өсті, бұл 17,5%-дық таза пайда болды. Қызмет көрсету бойынша жалпы шақырулар бастапқы деңгейге қарағанда 14,1%-ға төмендеді, ал салыстыру аймақтарында орташа есеппен 2,3%-ға өсті, бұл 16,4%-дық таза пайда болды. Бұл зерттеу топтарға қатысты шектеулерді дұрыс қолданған және іске асырған жағдайда пайдалы құрал ретінде қолдануға болатынын және олар қолданылған аймақтардағы топтық қылмысты азайта алатынын растады. Grogger (2002) топтарға қатысты шектеулер зорлық-зомбылық қылмыстарын 5%-10%-ға азайтатынын анықтады. Лос-Анджелес үлкен қазылар алқасы (2004) топтарға қатысты шектеулер мақсатты аймақтарда зорлық-зомбылық қылмыстарын 10%-ға азайтатынын анықтады. Maxson (2005) Сан-Бернардинодағы Вердуго Флатс ауданында тұратын адамдардың қылмыстан қорқу деңгейінің топтарға қатысты шектеу іске асырылғаннан кейін төмендегенін анықтады. Алайда, көптеген зерттеулер топтарға қатысты шектеулер зорлық-зомбылықты тек шектеулі уақытқа ғана тоқтататынын көрсетіп отыр. Лос-Анджелес полиция департаментінің құзырындағы төрт ауданда зорлық-зомбылық қылмыстарының 5%-10%-ға төмендеуі байқалды, ал Окснард, Калифорнияда келесі үш жылда адам өлтіру көрсеткіші төмендеді. Сонымен қатар, Сан-Бернардиноның бір ауданында шектеу іске асырылғаннан кейін бірден топтық белсенділік күшейді. Сыншылар 1990-2000 жылдары ел бойынша зорлық-зомбылық қылмыстарының күрт төмендегенін атап өтті, бірақ көптеген зерттеулер қылмыстың азайғанын көрсетеді, олар бұл фактіні ескермейді. Осылайша, бұрынғы және кейінгі статистиканы қарапайым есептеу топтарға қатысты шектеулердің әсерін жоғарылатуы мүмкін.

Ұзақ мерзімді әсері

Максонның (2005) зерттеуіне және бандалық тыйым салулардың ұзақ мерзімді салдары туралы көптеген БАҚ хабарларына сілтеме жасай отырып, О'Дин (2007) Сан-Диего округіндегі алты банданы бағалады, оларға екі бандалық тыйым салу шарасы қолданылған. Сан-Диего округіндегі бандалық тыйым салуларды жаңарту әдісі, банда өзгеріп дамыған сайын оны уақтылы және маңызды ету үшін жаңа тыйым салуды талап етеді. Уақыт өте келе банда мүшелері қайтыс болады, түрмеге түседі, ауданнан көшіп кетеді немесе бандалық қызметтен бас тартады. Ересек мүшелер бандадан алшақтағанда, көбінесе жас мүшелер пайда болады, бұл бандалық тыйым салуларды үнемі талдау және жаңарту қажеттілігін тудырады. О'Диннің зерттеуі алғашқы тыйым салуда аталған банда мүшелерінің жағдайын бағалап, олардың бандаларына қатысты алғашқы және екінші тыйым салулар арасында не болғанын анықтады. Сарапқа алынған алты жағдайдың әрқайсысында, алғашқы және екінші тыйым салуды алған полиция қызметкерлері әрбір аталған мүше туралы жаңартылған мәліметтерді ұсынды. Олар алғашқы тыйым салуда аталған әрбір мүшені тергеу барысында, олардың әлі де белсенді банда мүшелері болып табылатынын және мақсатты аумақта қоғамдық тәртіпті бұзуын анықтады, бұл оларды екінші тыйым салуға енгізуді қажет етеді. CGI бойынша екі дос немесе тіпті туыс мектепке бірге бара алмайды. Мұндай CGI-лер тыйым салудың құрбандарын оқшаулап, олардың мектепке және басқа да оқу-ағарту іс-шараларына деген қызығушылығын жоғалтып, мектептен шығып кетуіне әкелуі мүмкін. Көптеген тіркелген банда мүшелері туыс болып келеді және көбінесе үйленген, сондықтан анасына азық-түлік тасымалдауға көмектесіп жүргенде үйден тыс жерде бірге болғандары үшін жазалануы мүмкін. Бұл адамдардың күнделікті өміріндегі теңсіздік – тіпті қоғамдық жерде тұрудың өзі.

Қарсылық

КГИ жақтастары қылмысты азайтады дейді, бірақ жалпы қылмыс көрсеткіші ел бойынша соңғы жылдары төмендеген. Ал КГИ бұқаралық түрде қамауға алуға себеп болады. Кевин Пранис пен Джудит Грин "Топтардың соғысы" атты есебінде әдебиеттерді қарастырып, қазіргі уақытта топтарға байланысты туындаған моральдық паника нақты қылмыс және зорлық-зомбылық мәселелерінен көңіл аудару болып табылады, бұл көптеген қауымдастықтарға кері әсер етеді деген қорытындыға келді. Пранис сондай-ақ: "Топтар қылмыс деңгейін көтермейді, ал агрессивті басу тактикалары жергілікті тұрғындарды бөлеу арқылы және жастарды қылмыстық әділет жүйесіне түсіру арқылы жағдайды нашарлатады" деді. Сарапшылар мен зерттеушілер КГИ пайдасыз екенін және жастарымызға зиян келтіретінін анықтады.

Құны

Бандаларға қатысты тағы бір сын – олардың құны. Бандаларды тыйым салу полиция күштерін арттырады, демек, жастарға арналған әлеуметтік бағдарламаларға жұмсалуға болатын қаражатты бұрып жібереді. Барахас атап өткендей, Окснардта мектептен кейінгі бағдарламалар жеткіліксіз қаржыландырылып, балалардың саны бандиттік мәдениетке бағытталған кезде бандиттік тыйым салулар енгізілді. Бандиттік тыйым салудың конституциялық заңдылығы дауға түсті. Төменгі соттар бандиттердің бір-бірімен қарым-қатынас жасауына тыйым салатын ережелер олардың жиналыс бостандығына құқығын бұзады деп шешті. Алайда, Калифорния Жоғарғы соты бірлестікке қарсы ереженің конституциялық екенін, себебі ол тек белгілі бір топ мүшелеріне ғана қатысты және тек төрт шаршы блоктан тұратын аумақты қамтиды, сондай-ақ топтық қызметтер қоғамдық тәртіпсіздікке жатады деп тапты. Дегенмен, судья Стэнли Моск жазған қарсы пікірде: "Көпшілік билік қалаларымызға көк немесе қара киім киген немесе сондай киім кигендермен араласқан латиноамерикандық жастарға бүкіл аудандарды жабуға рұқсат береді; олар туысымен немесе досымен тұрғын үй маңымен немесе көлікпен жүру сияқты қарапайым, бұзылмайтын әрекеттер үшін қылмыстық жазаларға рұқсат береді" делінген. Көптеген жаңа тыйымдарда қоғамдық қарым-қатынасты шектеуден басқа, "басқаша заңды мінез-құлық" сияқты қараңғыда болу, түрлі заттарға ие болу, бандиттік қол белгілерін жасау және бандиттік түстер кию сияқты ережелер де бар. Академиктер мен заңгерлер бұл тыйымдарды жеке айыпталушылардың есімдерін атамау арқылы топ мүшелерінің заңмен қорғалатын құқықтарын бұзғаны үшін сынға алды. Бұл мәселелерді шешу үшін процессуалдық сақтық шараларын және топқа қатысты талаптарды енгізу ұсынылды, бұл айыпталушылардың құқықтарын қорғауға және "түсініксіздікке" жол бермеуге бағытталған. Басқа сын-ескертпелерге кейбір тыйымдардың кең географиялық аумағына байланысты бандит мүшелерінің азаматтық бостандықтарын шектеу жатады. Енглбрехт ісінде бір шаршы мильді қамтитын, бандит мүшелерінің үйлері бар аумаққа тыйым салу бекітілді. 2005 жылы Окснардта (Калифорния штаты) Colonia Chiques бандысына қарсы тыйым салу 6,6 шаршы мильді, яғни қаланың 24% -ын қамтиды. Ғалымдар бұл кең аумақтар бандит мүшелерінің бостандықтарына ауыр жүк салады және оларды қоғамдық тәртіпсіздікке тікелей ықпал ететін мінез-құлыққа шектеуге бағытталған болуы керек деп мәлімдеді. АҚШ Жоғарғы соты тыйым салудың конституциялық екенін тікелей қарастырмаған, бірақ 1999 жылы Чикагоға қарсы Моралес ісінде Иллинойс Жоғарғы сотының 1992 жылғы "Конгрегациялық қаулының" конституцияға қайшы екенін, тиісті процесті бұзатынын және жеке бостандықтарды шектейтінін бекітті. Прокурорлар қылмыстық топтардың келтірген зиянына байланысты қоғамдық тәртіпсіздік туралы заңды қолдану арқылы бандиттік тыйым салуға қол жеткізеді. Бандалық тыйым салулар 25 жылдан астам уақыттан бері қолданылып келеді, соның нәтижесінде олардың жасалу және іске асырылу тәсілдері қалыптасты. Бұл істердің барлығы жалпы қоғамның мүдделеріне кедергі келтіретін, жалпы халықтың қорғауға құқығы бар мүдделерін қамтитын жалпы құқық бұзушылықтарына негізделген. Бұл шектеулер түсініксіздік және кеңдік, жиналыс бостандығы, сөз бостандығы және процессуалдық әділдік сияқты конституциялық негіздерге сұрақтар тудырды. O'Deane (2007) бандиттік тыйым салуларға қатысты құқықтық мәселелерді және сот практикасын зерттеді. Полиция бұқаралық ақпарат құралдары арқылы таратылатын стереотиптерді пайдаланып, бандиттік топтардың мүшелері болуы мүмкін жастарды нысанаға алады. Сондықтан, қалалық түрлі-түсті жастар (әсіресе афроамерикалықтар мен латиноамерикандықтар) бандиттік тыйым салулардың нысанасына айналады.

Жастардың қамауға алынуы

Бандалық тыйым салулардың тиімділігі, әсіресе нәсілдік белгілеумен қатар қолданылғанда, жастарды артық қылмыстануы мүмкін. Тыйым салуға қатысты іс қозғалған немесе банды мүшесі деп күдіктелген жастарға тағайындалған айыптар, бұзушылықтан құқық бұзушылыққа немесе құқық бұзушылықтан қылмысқа дейін ауырлауы мүмкін. Мендельдің пікірінше, жасөспірімдерді түрмеге жабу қоғамдық қауіпсіздікті жақсартпайды, керісінше, оған зиян келтіреді: ол қылмысты күшейтеді және жастар арасында қайталап қылмыс жасау ықтималдығын арттырады. Мендельдің тұжырымын қолдай отырып, Кириакидис қылмыскерлердің аз ғана бөлігіне ғана бас бостандығынан айыру жазасы берілетінін, ал олардың көпшілігінің жаза мерзімі жасөспірімдердің қылмыстық әрекеттерін тоқтатуға жеткіліксіз екенін айтады. Ол қайталап қылмыс жасауды азайту үшін кеңес беру шараларын ұсынады. Алдын алу бағдарламаларының екі негізгі түрі бар: жалпы жастарға бағытталған және темекі шегу, есірткіге тәуелділік және жасөспірімдер жүктілігін болдырмауға тырысатын біріншілік алдын алу бағдарламалары; және қылмыстық әрекеттерге немесе зорлық-зомбылыққа бейім жастарға бағытталған екіншілік алдын алу бағдарламалары. Мысалы, Дэвид Олдтың «Емгерлер үйіне бару» бағдарламасы балаларға қатысты зорлық-зомбылықты, балаларға немқұрайлы қарауды және балалар мен аналардың қамауға алынуын айтарлықтай азайтты. Гринвудтың сөзіне сүйенсек, отбасылық қарым-қатынастарды нығайтатын бағдарламалар ең тиімді, «өйткені олар балаға басшылық етуге және тәрбиелеуге ең жақсы мүмкіндікке ие ересектерге қажетті дағдыларды үйретуге бағытталған». Сондықтан, қылмыскер жастарды түрмеге қамаудың орнына, оларды осындай бағдарламаларға қатыстыру керек, осылайша олардың одан әрі қылмыстық әрекеттер жасауына жол бермеуге болады. Бандалар орта таптың мектептен кейінгі бағдарламаларға қол жеткізе алатын мүмкіндіктерінің орнына қызмет етеді. Зерттеулер көрсеткендей, араласу бағдарламалары іске асырылатын қалаларда бандылық белсенділік азайған, ал бандылық тыйым салулардың орнына осы бағдарламалар тиімдірек. Лос-Анджелес және Нью-Йорк полициясының статистикасы, қалалық кеңес араласу бағдарламаларын іске қосқаннан кейін Нью-Йорктегі қылмыс деңгейінің күрт төмендегенін көрсетеді. Алайда, Лос-Анджелесте қалалық кеңес керісінше әрекет етіп, бандылық тыйым салуларды көбірек енгізді. 2005 жылы Нью-Йорк полициясы бандылармен байланысты 520 қылмыс тіркелген, ал Лос-Анджелес полициясы 11 402 қылмыс тіркелген. Нью-Йорк қаласында демалыс орындарының көбеюі және жастарға жұмыс мүмкіндіктері ұсынылуы нәтижесінде қылмыс деңгейі төмендеуде.

Бүгінгі бандиттік іс-әрекеттер

1999 жылдан бері, конституциялық заңмен келіспейтін шешімдерді болдырмау мақсатында, қалалық адвокаттар өздерінің өтініштерін мұқият жасайды. Олар әрбір топ мүшесін жеке-жеке атап, тыйым салудың қолданылатын аумағын белгілейді және топ мүшелеріне тыйым салынған нақты іс-әрекеттерді тізімдейді. Бұларға әдетте бір-бірімен байланыс жасау, белгілі бір киім кию, белгілі бір қол сигналдарын көрсету, күзетшілік жасау, төбелес, ішімдік ішу және есірткі пайдалану кіреді. Кейбір тыйым салынған іс-әрекеттер бұрыннан заңсыз болған, бірақ тыйым салу бұзылғандар сотқа бағынбағандық үшін жауапкершілікке тартылуы мүмкін дегенді білдіреді, бұл қосымша санкцияларды қажет етеді. Әдетте заңмен рұқсат етілген іс-әрекеттерді жасағандар сот бұйрығын бұзғаны үшін айыпталады, мұндай құқық бұзушылық үшін Калифорнияда алты айға бас бостандығынан айырылу мүмкін.