Кіріспе

1985 жылы түсірілген фильм

«Crimewave» – Сэм Раймидің режиссерлік жұмысы, ол Коен ағайындылармен бірлесіп жазған сценарий бойынша 1985 жылы түсірілген американдық комедиялық фильм. Басты рөлдерде Рид Бирни, Шерее Дж. Уилсон, Пол Л. Смит, Брион Джеймс, Луиза Лассер және Брюс Кэмпбелл ойнайды, соңғысы сонымен қатар фильмнің қосымша продюсері. «Crimewave» – фильм-нуар, қара комедия, Хичкок стиліндегі күдік пен B-фильмдердің элементтерін біріктіретін ерекше слэпстик туынды. Фильмде өзінің сүйікті әйелінің (Уилсон) көңілін табуға тырысып, кісі өлтіру құрылысына қатысы бар қарапайым адамның (Бирни) таңғажайып оқиғалары бейнеленген. «Зұлым өлілер» (1981) фильмінің коммерциялық сәттілігінен кейін Райми мен Кэмпбелл тағы бір жобада бірлесіп жұмыс істеуге бел буды. Коен ағайындыларының бірі – Джоэл Коэн «Зұлым өлілер» фильмінің монтаждаушысы болды және Раймимен бірге сценарийді жазуға қатысты. Туынды жұмысы бірнеше топ мүшесі үшін қиын болды, ал «Embassy Pictures» студиясы Раймиге фильмді өңдеуге рұқсат бермеді. Студияның үнемі араласуына байланысты түсірілім барысында бірнеше дау-жанжал туды. Фильм кассада сәтсіздікке ұшырады және Кэмпбелл мен Раймидің жанкүйерлерінен басқа көпшілікке белгілі болмады. Фильм шыққан кезде көп сыншылар оны қарастырмады, ал алған аз сындық бағалар көбінесе жағымсыз болды. «Crimewave» фильміндегі сюжеттік және стильдік элементтер Раймидің кейінгі туындыларына әсер етті, ал оның жалпы сәтсіздігі «Evil Dead II» (1987) фильмінің жасалуына тікелей себеп болды. Уақыт өте келе фильм шағын культты фильм мәртебесіне ие болды.

Сюжет

Виктор Аякс өлім жазасына кесіліп, электр креслосына отырғызылды. Флэшбэк арқылы Виктордың бір кезде "Тренд Одегард" қауіпсіздік компаниясындағы үміткер жас техник болғанын білеміз. Компанияның тең иесі Тренд, серігі компанияны Ренальдо "Зұлым" деген атпен белгілі адамға сатуды жоспарлап отырғанын біліп, Одегардты және оның жоспарын жою үшін "көлеміне қарамастан өлтіретін" екі жойғышты жалдап, жауап береді. Трендтің пәтер үйіне қауіпсіздік камераларын орнатып жатқан Виктор дүкенге қайтуға асығысқандай болғанда, Тренд оны "ұлы жоспар" туралы лекциямен алаңдатып, Викторды армандаған қызын іздеуге жібереді. Арман қызы Нэнси болып шығады, ол Викке жауап беруге құлықсыз, бірақ Ренальдоға ғашық. Виктор мен ғимараттың бірнеше тұрғыны, соның ішінде Тренд әйелі, жойғыштардың құрбаны болады, содан кейін тізбектей оқиғалар орын алады, барлығы үшін Виктор кінәлі деп танылады. Нэнси сөзсіз нысанаға айналады, Вик оны құтқарып, ұзақ әрі күлкілі төбелес соңынан жойғыштарды өлтіреді. Флэшбэк аяқталады, Виктор электр креслосында отырып, өлім жазасын күтеді, ал Нэнси бірнеше қарындаспен бірге, рульде отырып, Виктордың кінәсіз екенін дәлелдеу үшін оқиға орнына асығысқан күйде келеді. Бірақ, ток берілгенге дейін Нэнси уақтылы жетіп, оның атын тазартады. Фильм олардың үйленуімен аяқталады.

Өмірбаян

1983 жылға қарай, ұзақ жылдан бері дос Кэмпбелл мен Райми бірнеше жобада бірлесіп жұмыс істеген еді. Олар "Ормандағы" және "Зұлым өлілер" фильмдерін түсіруді аяқтады, соңғысы кассада және сыншылар тарапынан үлкен жетістікке жетті. "Зұлым өлілер" фильміне қатысқаннан кейін, Кэмпбелл актерлік мансабын орнатуда қиындықтарға тап болды. Ол "Ұрпақтар" телесериалында және бірнеше Детройттың жергілікті жарнамаларында ойнады. Джоэл Коэн "Зұлым өлілер" фильмінің монтаждаушыларының бірі болды, бұл оның Раймимен достық қарым-қатынас орнатуына себеп болды. Джоэл Коэннің "Зұлым өлілер" фильмін монтаждау тәжірибесі оған өзінің "Қанды қарапайым" фильмін жасауға түрткі болды, ол сыншылар тарапынан мақтауға ие болды. Сценарий кейіннен "Екі ақылсыз кісі өлтіруші" туралы "Жылдамдықпен қуу" атты әңгімеге айналды. "Зұлым өлілер" фильмінің коммерциялық табысына үлкен үлес қосқан дистрибьютор Ирвин Шапиро "Жылдамдықпен қуу" атауын ұнатпады. Ол тақырыпқа "X" және "Қырғын" сөздерін қосуды ұсынды, өйткені бұл көрермендерді көбірек қызықтырады деп ойлады. Шапироның ұсынысын ескере отырып, Райми фильмге "XYZ кісі өлтірулері" деген уақытша атау берді.

Түсірілім

"The Evil Dead" фильмінің коммерциялық сәттілігіне байланысты студия жаңа жобаны қаржыландыруды жылдам қамтамасыз етті. Ол "Crimewave" деген атауды ұсынды, ол ақырында қолданылды. Режиссер мен студия басшылары арасындағы алғашқы дау Раимидің көп жылдық серігі және досы Кэмпбеллдің орнына, басты рөлге "голливудтық" актерді қоюды талап еткен студия басшыларының талабынан туындады. Осы кезде студия сценарийді қысқартуды, бюджетті шектеуді, қызметкерлерді қысқартуды және жобаны өздері бақылауда ұстауды талап етті. Бірақ, тіпті студияның араласуы болмаса да, түсірілім процесі қиындықтарға толы болды.

Өндірістен кейінгі кезең

Пост-өндірісте "Crimewave" фильмін жасауда "Embassy" компаниясының өзіне жүктеген рөлі одан да үлкен болды. Раими, Таперт және Кэмпбелл фильмді серіктес ретінде түсіргендерін мәлімдесе де, студия, қытайдап кеткен шығындардың себебімен, Кэмпбеллдің пост-өндіріс кезінде Лос-Анджелесте болуы үшін жалақы төлеуден бас тартты (бірақ басшылар кейіннен келісімге келді). Студия Раимидің музыка композиторы Джозеф Лодуканы өздері таңдаған композитормен ауыстырды. Фильмнің түпкі нұсқасына Раимидің ықпалын жою үшін редакторды да сол сияқты алмастырды.

Шығару және қабылдау

Студия таңған барлық монтаждардан кейін «Crimewave» фильмі прокатта сәтсіздікке ұшырады. Кэмпбелл «жанрлық қоспа» фильмдердің «маркетинг мамандарын үстел астына тығылып отыруға мәжбүр ететінін» айтты. Раими мен Кэмпбеллмен қатар, киносыншылар да фильмді көбінесе сынға алды. «Time Out» журналының авторы «Көрер көзге әсем болғанымен және Коэн ағайындыларының сценарийіне авторлық құқығы берілгеніне қарамастан, Раимидің екінші фильмі оның таңғажайып дебюті «Зұлым өлілерден» кейін көңіл көншітпеді» деп жазды. Бірақ автор фильмдегі кейбір сахналарды жоғары бағалады, соңында Раимидің ерте туындыларына қызығушылық танытқандар ғана қызығушылық танытатынын мәлімдеді. Егер осы режиссерлер бүгін фильм шығарса, «олардың таңғажайып фильмографиясы мен екеуінің де құдайға сыйынған жанкүйерлерінің саны ескерілсе, мұндай ынтымақтастық бесiз теңдессіз кино құбылысы болар еді» деді «Film Junk» жазушысы Шон Харли. Алайда, ол бұл фильмнің «ешқандай керемет емес, тіпті осы ұлы режиссерлердің ең нашар жобаларының бірі» екенін айтты. Раимидің фильмдерінің жанкүйерлері оны қызықты табатынын атап өтті және фильмге әлсіз ұсыныс берді. Леонард Мальтин фильмге төрт жұлдыздың екі жарым жұлдызын берді, оны «ерекше, тіпті түсініксіз қылмыстық оқиға» деп сипаттады. «Celluloid Dream» тобының Саймон Хилл сценарийдің көңіл көншітпегенін, бірақ режиссер Раими болатын «режиссердің көзқарасы» бар екенін айтты. Тіс дәрігерінің кабинетіндегі бір көрініс оған Раими режиссерлік еткен «Өрмекші адам 2» фильміндегі бір көріністі еске салды. Ол «Кэмпбелл тіпті кішкентай рөлінде де фильмдегі ең есте қаларлық кейіпкер» деді, сонымен қатар екі зиянкеспен күрескендердің ойынын жоғары бағалады. Фильм шағын культты фильм мәртебесіне ие болды. MTV жазушысы Адам Розенберг фильмді «қылмыстық түрде бағаланбаған» деп сипаттады. Розенберг фильм туралы қалыптасқан пікірге келіспеді, оны «табуға қиын классика» деп атады. Ким Ньюман да фильмді бағаланбаған деп атады, фильмнің «слэпстик сипатымен» мақтанғанын, қорқынышты комикстерден бастап «Үш дос» (The Three Stooges) дейін барлық нәрседен әсер алғанын жазды. Колин Гринланд «Crimewave» фильмін «White Dwarf» журналының 77-шы санында қарап шығып, ««Зұлым өлілер» фильмін жасағандардан шыққан «Crimewave» фильмі, 1940 жылдардағы қылмыс комикстерін әзіл-қалжыңмен бейнелеуге тырысқан, барлық ерекше бұрыштар мен ақылға сыймас кейіпкерлермен толы. Бұл алғашқы «MAD» пародийларынан көп айырмашылығы жоқ, сондықтан сіз оны жақсы көресіз немесе жек көресіз» деді.

Салдары

Раими бұл оқиғаны өзінің мансабындағы ең ұнатпаған сәттерінің бірі деп атады: «Мен оған қарай алмаймын. Өте қиын. Тәжірибе қатты жарасымсыз болды. Брюс Кэмпбелл басты рөлде ойнауы тиіс еді. Бір-екі ай бұрын студия «Жоқ, ол фильмде ойнамайды» деді. Менің композиторым – «Зұлым өлілер» фильмдерін жасаған Джо Лодука еді. Маған режиссерлік кесуге рұқсат бермеді. Біз түсірілімді аяқтағаннан кейін екі аптадан соң менің редакторымды жұмыстан шығарды, содан кейін фильмді Детройттан Лос-Анджелеске көшірді. Олар өз редакторымен кестіріп, өз компоненттерін қосты. Бәрі дұрыс болмады». Фильмнің екінші режиссері Джон Кэмерон: «Мен Crimewave-ді белгілі бір мағынада нағыз бетбұрыс деп санаймын, себебі егер сіз осы тәжірибеден өтіп кетсеңіз, бизнесте ештеңе бұдан қиын болмайды» деді. Раими мен Коэн достас болып қалды және дуэт Кэмпбеллді «The Hudsucker Proxy» (1994), «Fargo» (1996) және «Intolerable Cruelty» (2003) сияқты фильмдеріне шақырды, ал соңғы фильмді Раимимен бірге жазды. Raimi-дің жиі серіктесі Джош Беккер «Lunatics: A Love Story» фильмі үшін, ал Раими өзі «Spider-Man» және оның жалғауларында Crimewave элементтерін қайта пайдаланды. 2010 жылы актерлер Джеймс Франко мен Билл Хадер қатысқан Funny or Die комедиялық видеосы Раимиге құрмет көрсетті, ал «Spider-Man 2» сахнасының пародиясЫнда актерлер Раимидің басқа фильмдерімен қатар Crimewave туралы әңгімелесті. Collider-дің Мэтт Голдберг: «Менің ойымша, осы видеода Crimewave туралы алғашқы сілтеме бар».

Үй медиасы

Шырқаңдар! Factory 2013 жылдың 14 мамырында Crimewave фильмін Blu-ray/DVD жинағы ретінде шығарды.