Кіріспе

Жүгіруге арнайы бейімделген организмдер. Курсориалды организм – жүгіруге арнайы бейімделген организм. Жануар, егер ол жылдам жүгіре алатын болса (мысалы, гепард) немесе ұзақ қашықтықта тұрақты жылдамдықты сақтай алатын болса (жоғары төзімділік), курсориалды деп есептелуі мүмкін. "Курсориал" көбінесе белгілі бір қозғалыс түрін жіктеу үшін қолданылады, бұл әртүрлі жануарлардың мінез-құлқын және олардың қоршаған ортада қалай қозғалатынын зерттейтін биологтарға көмектеседі. Курсориалды бейімделулерді морфологиялық ерекшеліктері (мысалы, жақтаулы жануарлар сияқты бүйірлік саусақтарының жоғалтылуы), физиологиялық ерекшеліктері, максималды жылдамдық және өмірде жүгірудің қаншалықты жиі қолданылуы арқылы анықтауға болады. Курсориалды жануарды нақты қалай анықтау керектігі туралы көптеген пікірталастар бар. Ең қабылданған анықтамаларға сәйкес, курсориалды организм ұзақ қашықтыққа жоғары жылдамдықпен жүгіруге бейімделген немесе қысқа қашықтықта жылдамдықпен үдеуге қабілетті болуы мүмкін. Омыртқалы жануарлардың арасында 1 кг салмақтан төмен салмақты жануарлар сирек курсориалды болып саналады, ал курсориалды мінез-құлық пен морфология сүтқоректілерде салыстырмалы түрде үлкен дене салмағында ғана кездеседі деп есептеледі. 1 кг-нан кем салмағы бар және ұқсас өлшемдегі басқа кішкентай жануарларға қарағанда жылдам жүгіре алатын "микро курсорлар" деп аталатын бірнеше сүтқоректілер бар. Кейбір өрмекшілер түрлері де курсориалды болып саналады, себебі олар күні бойы жем іздеп жүреді.

Курсориялық таксондар

Бірнеше маңызды таксондар жүгіріп-қозғалуға бейім, оның ішінде кейбір сүтқоректілер (мысалы, бүлдіршіндер мен қасқырлар, мүйізді жануарлар, агутилер және кенгурулар), сондай-ақ кейбір динозаврлар (мысалы, тероподтар, оның ішінде страус сияқты құстар). Бірнеше жойылған археозаврлар да жүгіріп-қозғалуға бейім болған, оның ішінде крокодиломорфтар Pristichampsus, Hesperosuchus және Notosuchia ішіндегі бірнеше туыстар. Секіретін өрмекшілер және торы жасамайтын басқа да өрмекшілер көбінесе күні бойы серуендейді, осылайша өздерінің жемтіге жететін мүмкіндіктерін арттырады, ал торы бар өрмекшілер қауіп сезгенде қашады. Көптеген Blattodea-ның өте сезімтал жүгіруге арналған аяқтары бар, олар соншалықты маманданғанға жетеді, тіпті желдің соғуынан да қашады, мысалы, американдық тарақан.

Эволюциялық теорияда

Теропод динозаврларының күрсориалды (жерде жүріп, шапшаң қозғалатын) табиғаты, құстардың ұшу эволюциясының "жерден бастау" теориясының (күрсориалды теория деп те аталады) маңызды бөлігі болып табылады. Бұл теория, құстардың ұшуға дейінгі ата-бабалары ағаш түліктері болған деген пікірге қарсы келіп, ұшу аппаратының секіру қашықтығын ұзарту және маневрлеуді жақсарту арқылы аң аулауды жетілдіруге бейімделген болуы мүмкін деген болжамды ұсынады.