Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Төрт аяқпен қозғалыс – салмақты көтеріп, орын ауыстыру үшін төрт аяқты пайдалану нысаны. Әдетте төрт аяқпен тұрып, барлық төрт аяғымен қозғалатын жануар немесе машина төрт аяқты (латын тіліндегі quattuor – "төрт", pes, pedis – "аяқ") деп аталады. Төрт аяқты жануарлар омыртқалылар және омыртқасыздардың арасында кездеседі.
Form of locomotion using four limbs
Quadrupedalism is a form of locomotion where four limbs are used to bear weight and move around. An animal or machine that usually maintains a four legged posture and moves using all four limbs is said to be a quadruped (from Latin quattuor for "four", and pes, pedis for "foot"). Quadruped animals are found among both vertebrates and invertebrates.
Төрт аяқтылар мен төрт аяқтылар
"Төрт аяқты" және "тетрапод" сөздері екеуі де "төрт аяқты" деген мағынаны білдіретін сөздерден туындаған болса да, олардың мағыналары ерекше. Тетрапод – бұл тетраподтар таксономиялық тобының кез келген мүшесі (бұл топ белгілі бір төрт мүшелі атадан тарағандығымен анықталады), ал төрт аяқты – қозғалыс үшін шын мәнінде төрт мүшесін пайдаланатын жаратылыс. Барлық тетраподтар төрт аяқты емес, және "төрт аяқты" деп сипатталатын барлық нәрсе тетрапод емес. Соңғы мағынаға кейбір жасанды заттар да кіреді; көбінесе барлық төрт аяқты организмдер тетраподтар болып табылады (бірақ төрт аяқты қозғалысқа бейімделген кейбір хищті бунақ аяқтылар, мысалы, шоқжәнділер, осы ережеден тыс). Төрт аяқтылар мен тетраподтар арасындағы айырмашылық эволюциялық биологияда, әсіресе мүшелері басқа функцияларға бейімделген тетраподтар контекстінде маңызды (мысалы, адамдарда қолдар, құстар мен жарықшандарда қанаттар, киттерде жүзбелдер). Бұл жануарлардың барлығы тетраподтар, бірақ ешқайсысы төрт аяқты емес. Тіпті аяқтары жойылып кеткен немесе толығымен жоғалған жыландар да тетраподтар болып саналады.
Although the words ‘quadruped’ and ‘tetrapod’ are both derived from terms meaning ‘four footed’, they have distinct meanings. A tetrapod is any member of the taxonomic unit Tetrapoda (which is defined by descent from a specific four limbed ancestor), whereas a quadruped actually uses four limbs for locomotion. Not all tetrapods are quadrupeds and not all entities that could be described as ‘quadrupedal’ are tetrapods. This last meaning includes certain artificial objects; almost all quadruped organisms are tetrapods (with the exception of some raptorial arthropods adapted for four footed locomotion, such as the Mantodea). The distinction between quadrupeds and tetrapods is important in evolutionary biology, particularly in the context of tetrapods whose limbs have adapted to other roles (e. g., hands in the case of humans, wings in the case of birds and bats, and fins in the case of whales). All of these animals are tetrapods, but none are a quadrupeds. Even snakes, whose limbs have become vestigial or lost entirely, are, nevertheless, tetrapods.
Сәбилерге және жаттығулар үшін
Төрт аяқтылық кейде "төрт аяқпен жүру" деп те аталады және еңкейгенде, әсіресе нәрестелерде кездеседі. 20 ғасырда Жорж Хеберт төрт аяқты қозғалысты дене шынықтырудың бір түрі ретінде танымал етті. Кеничи Ито - төрт аяғымен жарыстарда жылдам жүгіруімен әйгілі жапондық адам.
Quadrupedalism is sometimes referred to as being "on all fours", and is observed in crawling, especially by infants. In the 20th century quadrupedal movement was popularized as a form of physical exercise by Georges Hebert. Kenichi Ito is a Japanese man famous for speed running on four limbs in competitions.
Адамның басқа төрт аяқтылығы
2005 жылдың шілдесінде Түркияның ауылдық аймағында ғалымдар қолдары мен аяқтарының үстінде табиғи түрде жүруді үйренген бес түрік туысын тапты. Шимпанзелердің айырмасында, олар буын арқылы емес, алақандарымен жүрді, бұл оларға саусақтарының икемділігін сақтауға мүмкіндік берді.
In July 2005, in rural Turkey, scientists discovered five Turkish siblings who had learned to walk naturally on their hands and feet. Unlike chimpanzees, which ambulate on their knuckles, the Ulas family walked on their palms, allowing them to preserve the dexterity of their fingers.
Төрт аяқты роботтар
BigDog – 2005 жылы Бостон Динамикасы, Foster Miller компаниясы, NASA Jet Propulsion Laboratory және Гарвард Университетінің Конкорд далалық станциясы бірлесіп жасаған динамикалық тұрақтылыққа ие төрт аяқты робот. NASA JPL, Калифорния Университетінің Санта-Барбара робототехника зертханасымен ынтымақтастықта RoboSimian роботын жасады, оның тұрақтылығы мен салмақты ойлап әрекет етуіне баса назар аударылған. Ол DARPA роботтардың сынағында көрсетілді.
BigDog is a dynamically stable quadruped robot created in 2005 by Boston Dynamics with Foster Miller, the NASA Jet Propulsion Laboratory, and the Harvard University Concord Field Station. Also by NASA JPL, in collaboration with University of California, Santa Barbara Robotics Lab, is RoboSimian, with emphasis on stability and deliberation. It has been demonstrated at the DARPA Robotics Challenge.
Проноградты ұстаным
Төрт аяқтылықпен байланысты ұғым – проноградизм, яғни дене сағатының көлденең орналасуы. Көптеген төрт аяқты жануарлар проноградты болғанымен, екі аяқты жануарлар да осы қалыпта болады, оның ішінде көптеген қазіргі құстар мен жойылған динозаврлар да бар. Тік арқалы (ортоградты) маймылдар төрт аяқпен жүрудің түйемен жүру деп аталатын түрін қолдануы мүмкін.
A related concept to quadrupedalism is pronogrady, or having a horizontal posture of the trunk. Although nearly all quadrupedal animals are pronograde, bipedal animals also have that posture, including many living birds and extinct dinosaurs. Nonhuman apes with orthograde (vertical) backs may walk quadrupedally in what is called knuckle walking.